گفت و گو با بازیگران فیلم «ایستاده در غبار»(بخش پایانی)
داوران فجر، جایزه های «ایستاده در غبار» را به فیلم های دیگر دادند
هادی حجازی فر بازیگر فیلم سینمایی ایستاده در غبار با اشاره به این مطلب که داوران فجر، جایزه های «ایستاده در غبار» را به فیلم های دیگر دادند؛ گفت: می گویند «ایستاده در غبار» چون دفاع مقدسی بوده جایزه گرفته است این در حالی است که حرفهایی بعدها از داوران به گوش ما رسید مبنی بر این موضوع که این فیلم بیشتر از اینها قرار بوده جایزه بگیرد.
در نخستین روزهای سی و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر در کنفرانس خبری فیلم «ایستاده درغبار» خبرنگاری از حسین مهدویان پرسید که شایع شده است که این فیلم در مرحله اول توسط بازبین ها در بخش مسابقه جشنواره پذیرفته نشده است اما با لابی گری و تحت فشار قرار دادن بازبین ها فیلم به بخش مسابقه راه یافته است. همین سوال قبل از نمایش فیلم شائبه اینکه با فیلمی فاقد استانداردهای لازم مواجه هستیم را بیشتر در ذهن تماشاگران ایجاد کرد. اما بعد نمایش رسمی فیلم در جشنواره نادرستی شایعات خود را نشان داد. و هنگامی که فیلم عنوان بهترین فیلم جشنواره فجر را بدست آورد نشان داد که نگاه داوران به فیلم ها نه از روی ابراز نظرهای جانبدارانه افراد غیر مسئول بلکه نگاهی واقع بینانه همگام با مخاطبان سینمای ایران است. این روزها این فیلم به مرحله اکران عمومی رسیده است و علیرغم فرم روایی متفاوتش توانسته است فروش خوبی در گیشه داشته باشد. با هادی حجازی فر و سوده ازقندی دو بازیگر نقش های حاج احمد متوسلیان و پرستار مریم کاتبی گفتگویی درباره چگونگی ساخته شدن این فیلم انجام داده ایم که در زیر می خوانید.
چند وقت پیش متوجه شدم که هندی ها دو فیلم درباره حمله عراق به کویت و اشغال آن کشور ساخته اند و با پخش آن نشان می دهند که عراق یک کشور متجاوز است. در حالی که در دنیا شاید کمتر کسی از تجاوز عراق به ایران اطلاع داشته باشد . به نظر شما چرا ما نتوانسته ایم که این تجاوز به خاکمان را با استفاده از مدیوم سینما به دنیا نشان دهیم؟
حجازی فر : چند سال پیش یک تئاتر کودک کار می کردم به نام دایره و درباره جنگ ایران و عراق بود و اشاره های ضمنی هم به آمریکا داشت. در جشنواره دانشجویی که این را اجرا رفتیم در حالی که دو تا داور آمریکایی هم داشتیم. این دوتا داور بعدها از من کلی درباره جنگ ایران و عراق سوال پرسیدند. از من کتاب خواستند، من هم نداشتم. رفتم کتاب عکسهای کاوه گلستان از جنگ ایران و عراق را خریدم و بهش دادم. خیلی عجیب است که در دنیا خیلی ها نمی دانندما ۸ سال جنگیده ایم. تمام نوجوانی ما در این دوره گذشت و هنوز هم درگیر آن هستیم، بعد یکی گوشه دنیا اصلا نمی داند که همچین اتفاقی برای ما رخ داده است. این همه حماسه این همه خون این همه کشته بعد یکی تو گوشه ای از دنیا می گه ایران کجاست ؟ آفریقاست؟!! شما سریال صدام را ببینید پلیدی هایی که درباره ایران کرده در آن نیست. چون اصلا به جنگ ایران و عراق اشاره نمی کند. ۸ سال در این سریال حذف شده، فقط زمانی که به کویت حمله می کند سریال شروع می شود آدم بده سریال معرفی می شود.
اینکه کسی ما را دوست ندارد یک واقعیت است. بخاطر اینکه شاخ شدیم. الان در نظم نوین جهانی ما کشوری شدیم که می گوییم : نه، شما این ور، ما آن ور. این نگاه ماست و ایرادی هم ندارد. بالاخره در طول تاریخ چنین نگاهی داشته ایم. وقتی به هنر می رسیم قضایا فرق می کند. تقصیر اصغر فرهادی نیست که او را در آن ور آبها تحویل می گیرند. اگر ما می گوییم فیلم فرهادی نباشد پس شما یک فیلم دیگر که دوست داری معرفی کن که آن را تحویل بگیرند. همین الان «ایستاده در غبار» فکر می کنید خیلی دارند به ما حال می دهند نه تیزری وجود دارد ،بعد میری سینما می بینی ۱۰ تا سانس را به ۲ تا سانس کاهش داده آن هم بدون اینکه خبر بدهد. الان بروید تعداد سالن های ما را ببینید و بعد بروید تعداد سالن های فیلم هایی که ۶ ماهه قبل از عید اکران شده اند را ببینید. باید ما تکلیف مان با خودمان مشخص باشد. باید روراست باشیم.
هفته گذشته با یک گروه تئاتری که کاری در حوزه تئاتر دفاع مقدس بر صحنه برده بودند، صحبت می کردیم؛ آنها هم همین حرفهای شما را تکرار می کردند و می گفتند که مسئولین فقط شعار می دهند. می گفتند که وقتی موقع جشنواره می رسد می گویند به فلان فیلم دفاع مقدسی جایزه بدهیم.
الان درباره فیلم «ایستاده در غبار» هم همین حرف را می زنند و می گویند چون فیلم دفاع مقدسی بوده به آن جایزه داده اند. در حالی که حرفهایی که بعدها از داوران به گوش ما رسید حاکی از این بود که این فیلم بیشتر از اینها قرار بوده که جایزه بگیرد. اما اتفاقاتی رخ می دهد که برخی از جایزه ها به سمت فیلم های دیگری می چرخد. من می گویم که بهتر از این را هم می توان ساخت و در یک کلام فیلم خوب اگر خوب باشد در همه جای دنیا دیده می شود. فوقش جایزه اول را نمی دهند اما جایزه سوم را می دهند. یا اصلا جایزه نمی دهند اما اجازه می دهند که وارد جشنواره شود و در سالن اصلی شان نمایش می دهند. ما باید خودمان را تحمیل کنیم. بودند در دانشگاه استادانی که ما را دوست نداشتند اما کاری را ارائه می دهی که مجبور می شوند به شما نمره بدهند. داستان ما این است. ما اصلا نمی دانیم که متولی فرهنگی در این مملکت کیه؟ شما الان ردیف بودجه های فرهنگی را ببینید. نمی خواهم غُر بزنم. اما داستان این است که ما کننده کار را داریم. مهدویان هم نمونه اش است. تا قبل از «ایستاده در غبار» می گفتیم فلانی خوب است؟ می گفتند : نه. اما الان که او را می شناسند و هستند کسانی مثا مهدویان که ایده دارند عشق دارندبه سینما، پس مسیر را برای آنها هموار کنند. حسین مهدویان عاشق سینماست. منتقدان می گفتند که فیلم تو را سینما نجات داد. برای اینکه به ورطه شعار نیافتاده ای. من مطمئنم اگر کار بعدی مهدویان در همین ژانر باشد خیلی جسورانه تر کار خواهد کرد. اگر الان مهدویان «ایستاده در غبار» را می ساخت شاید ما خیلی از آن اسلوموشن ها را نداشتیم در فیلم. وقتی داری کار متفاوت می سازی فیلمسازی کمی برایت ترسناک می شود.
خیلی زیاد درباره این فیلم بحث شده است که آیا این فیلم مستند است یا سینمایی؟ نظر شما چیست؟
حجازی فر : تمام این فیلم ساختگی است. بجز صدا که صدای واقعی حاج احمد است. کسانی که همراه حاج احمد هستند و روایت می کنند به آنها گفته شده که چه بگویند. در این فیلم تلاش شده که هر عنصری که همذات پنداری تماشاگر را به خطر بیاندازد حذف شود. و بهترین نمونه مستندنمایی است. جالب اینجاست که فیلم «آخرین روزهای زمستان»که ساختاری مشابه «ایستاده در غبار» دارد و به بخش مستند جشنواره فجر راه پیدا کرده بود بسیاری از مستند سازان می گفتند که این فیلم مستند نیست. و دلایل محکم هم برای آن می آورند.
ازقندی : در جلسه ای که من هم حضور داشتم آقای مهدویان گفتند که یک فریم از این فیلم عکس یا فیلمی نیست که از آرشیو گرفته باشیم. همان کپشن اول فیلم که می نویسد هیچ کدام از صحنه های این فیلم واقعی نیستند اما صداهای فیلم واقعی است، دقیقا تماشاگر می ماند که دارد یک فیلم مستند می بیند یا یک فیلم سینمایی. بالاخره یک سبکی است که قبلا در سینمای ایران سابقه نداشته است.
شما تا چه حد به جنگ و آموزش های نظامی آشنایی داشتید؟
حجازی فر : من خیلی خوب این جنس آدم ها را می شناختم. به خاطر فامیل هایمان که در جنگ بودند. من در این فیلم بعضی مواقع ادای بابایم را در می آورم. بعضی مواقع ادای عموهایم را در می آورم. گر چه می گویم آشنایی داشته ام اما واقعا یک روزهایی بود که من کم می آوردم. من در این فیلم فقط غواصی نکردم. از موتورسواری گرفته تا کوه نوردی، عبور کردن از بین تانک ها تا انفجار بغل پاهایت، همه اینها را تجربه کردم. خیلی کار سختی بود. یک آشنایی نسبی داشتم اما به مرور زمان توانستم خودم را بکار برسانم. و هوشمندی حسین این بود که صحنه های جنگی را همان ابتدای کار گرفت. چون در آن شلوغی صحنه های جنگی ضعف های من گم می شود. به نظرم در آن صحنه ها من هنوز متوسلیان نیستم . بعد آن صحنه ای که اولین بار متوسلیان را با ریش می بینیم جز آخرین پلان هایی بود که ما گرفتیم که حسین گفت که تو دیگه متوسلیان شده بودی. چون اولین مواجهه ما با تو در این صحنه بود، تو باید متوسلیان می شدی که این از هوشمندی حسین بود.
آیا شما اطلاع دارید که نظر رهبری درباره این فیلم چه بود؟
حجازی فر : ایشان قبلا هم عنوان کرده بودند که «ایستاده در غبار» فیلم فاخری است و مورد توجه ایشان بوده است.
درصدای راوی های فیلم یک نوع یکسان سازی دیده می شود که فاقد اوج و فرود یا آب و تاب دادن به وقایع است. طوری که سعی می شود تصاویر، فضای فیلم را بسازنند تا اینکه راوی ها با گفتار خود فضا سازی کنند.
حجازی فر : شما توجه کردید که وقتی راوی ها حرف می زنند ، چرا اسم آنها نوشته نمی شود دلیل آن این است که فیلم شانیت اش را از آن آدم ها نمی گیرد. فیلم شانیت اش را از حاج احمدمتوسلیان می گیرد. بخاطر این است که اسم ها نیستند. مهم نیست که چه کسی دارد قضاوت می کند. از یک جایی از فیلم این صداها همراه فیلم می شوند. چیزی که شما می گویید که صدا وقایع را دراماتیک نمی کند بخاطر این است که وقایع دراماتیک هستند. صحنه ای که می بینیم و حاج احمد پایش را می خواهد بدون داروی بیهوشی عمل کند اگر به نظراین صداها نباشد تماشاگر با خود می گوید همه اینها الکی هستند. صدای کاتبی را می شنود. صدای دکتر را می شنود. ناخودآگاه این سبب می شود که به فیلم اعتماد کند و بعد اصل ماجرا را می بیند. یک جایی که تماشاگر کم می آورد سوالهایش را از راوی های فیلم می پرسد. با فیلم پیش میروی و جایی که نیاز است وقایع را باور کنی با خودت می گویی که خوب ۳ نفر راوی همین ها را گفتند. و یک جایی که ارتباط عاطفی با حاج احمد می گیری جایی است که در اوج جنگ حاج احمد از بی سیم اعلام می کند که ما داریم دور می خوریم و وقتی تماشاگر متوجه می شود که این صداها واقعی هستند اوج همذات پنداری را با شخصیت احساس می کند. تماشاگر به این صدا اعتماد می کند. یا وقتی که پشت بی سیم، عسگری می گوید : احمدجان محسن رو که می دونی، شعف هم که ... موحد هم که پاش تیر خورده اونم شهید شده. بعد عجز این آدم را می بینید ... بعد صحنه نهایی که بی سیم را بالا می گیرد. در آن لحظه تماشاگری که تا حالا تسلیم فیلم نشده باشد، نداریم.
فیلم خیلی هوشمندانه چیده شده است. بعد از این صحنه یکبار دیگر عجز را می بینیم جایی که می گوید ما وقتی می رفتیم ۶۰۰ نفر بودیم وقتی برگشتیم ۵۰ نفر هم نبودیم. سپس صحنه های خیابان و خانواده که تماشاگر نفسی می کشد تا بعد از آن به بیروت برسیم. من همین دیشب به حسین می گفتم که حسین ممکن نیست که همه چیز اینطور خوب چیده شده باشد و فقط بخاطر تو باشه. یک داستان دیگری دارد. حسین می گفت : همه در این کار نقش خودشان را خوب ایفا کردند. فیلمبردار، بازیگر، طراح صحنه و ... فیلمبرداری ۱۶ میلیمتری با آن دوربین بزرگ و لنزهای خاص خودش.
فیلمبرداری ۱۶ میلیمتری خیلی بکار کمک کرده بود!
حجازی فر : بله. خیلی خوب بافت و فضای فیلم را درآورده بود.
ازقندی : من یکبار به دوستم زینب کوهیار چون محقق فیلم هم بودند می گفتم . ببین زینب در فیلم قرار نبود که هر بازیگری بیایید و در این فیلم بدرخشد. ما همه کلمه های یک جمله بودیم . جمله احمدمتوسلیان بود. ما باید مفهوم آن جمله را می رساندیم.
حجازی فر : خیلی از بچه ها از خود گذشتگی می کردند در حین فیلمبرداری. واقعا انرژی می گذاشتند. بیرون از صحنه هم بچه ها همان احترام را برای من قائل بودند. قشنگ من پشت صحنه هم حاج احمد بودم. همه حرفم را گوش می کردند. بچه های پشت صحنه خیلی حواس شان به ما بود. من فکر می کنم هر ۱۰۰ سال یکبار چنین گروه خوبی کنار یکدیگر شکل می گیرند.
۱۴ تیرماه سالگرد ربایش احمد متوسلیان است ما پیشنهاد می دهیم که در این روزهای اکران فیلم، همه سینماها به احترام حاج احمدمتوسلیان یک روز این فیلم را اکران کنند و اگر مخاطب خودش را نداشت دوباره فیلم را بردارند.
همین الان با کمک همین رسانه ها این اتفاقات برای ما افتاده است. باید رسانه ها این را منعکس کنند. امیدوارم که چنین اتفاقی رخ دهد.
ارسال دیدگاه