گفت و گو با بازیگران فیلم «ایستاده درغبار» (بخش سوم)
روح «ایستاده در غبار» روح تفاوت است
سوده ازغندی بازیگر فیلم سینمایی ایستاده در غبار گفت: حسین مهدویان از تمام کسانی که جنگ را دیده اند بهتر فیلم جنگی ساخته است. چون کارشان مبتنی بر پژوهش و تلاش بوده است.
در نخستین روزهای سی و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر در کنفرانس خبری فیلم «ایستاده درغبار» خبرنگاری از حسین مهدویان پرسید که شایع شده است که این فیلم در مرحله اول توسط بازبین ها در بخش مسابقه جشنواره پذیرفته نشده است اما با لابی گری و تحت فشار قرار دادن بازبین ها فیلم به بخش مسابقه راه یافته است. همین سوال قبل از نمایش فیلم شائبه اینکه با فیلمی فاقد استانداردهای لازم مواجه هستیم را بیشتر در ذهن تماشاگران ایجاد کرد. اما بعد نمایش رسمی فیلم در جشنواره نادرستی شایعات خود را نشان داد. و هنگامی که فیلم عنوان بهترین فیلم جشنواره فجر را بدست آورد نشان داد که نگاه داوران به فیلم ها نه از روی ابراز نظرهای جانبدارانه افراد غیر مسئول بلکه نگاهی واقع بینانه همگام با مخاطبان سینمای ایران است. این روزها این فیلم به مرحله اکران عمومی رسیده است و علیرغم فرم روایی متفاوتش توانسته است فروش خوبی در گیشه داشته باشد. با هادی حجازی فر و سوده ازقندی دو بازیگر نقش های حاج احمد متوسلیان و پرستار مریم کاتبی گفتگویی درباره چگونگی ساخته شدن این فیلم انجام داده ایم که در زیر می خوانید.
بخشی از کارکرد فیلم های آن دوره جنبه های تبلیغاتی فیلم است. این فیلم ها برای تهیج مردم در آن زمان وجودشان ضروری بود
حجازی فر : من هم با نظر شما موافق هستم. یک نوع شور عمومی به وجود آوردن بخشی از تبلیغات جنگ بود. این مورد برای آن زمان قابل دفاع است اما الان دیگر آن کارکرد را ندارد. الان ما عقب ماندیم. الان وقت آن رسیده که بشکافیم وبه یک سری سوالها پاسخ دهیم به یک سری آدم ها نزدیک شویم.
فیلم «ایستاده در غبار» فیلمی است که تغییر رویکردی در ژانر دفاع مقدس ایجاد کرده است. چگونه می توان این تغییر را ادامه داد و همچنان رو به جلو حرکت کرد؟
حجازی فر : من فکر می کنم. مهمترین بحث در این رابطه، بحث مدیران و تصمیم گیرندگان است. الان مدیر اوج اگر نمی گذاشت این فیلم ساخته شود با توجه به اینکه فیلمنامه ایستاده در غبار خیلی جاها فرستاده شده بود و به مشکل برخورد کرده بود. در حالی که آنها به این توجه نمی کردند که آنچه دارند می خوانند فیلمنامه ای است درباره متوسلیان اما از دیدگاه حسین مهدویان. وممکن است که آن مسئول و یا دیگران نگاه دیگری به این مسئله داشته باشند. اگر چنین شخصی مسئول اوج نبود آیا چنین فیلمی ساخته می شد. اگر حبیب والی نژادی به عنوان تهیه کننده کار نبود که پشت حسین مهدویان بایستد باز این کار ساخته می شد. «ایستاده درغبار» قبل از اینکه بخاطر تکنیک کار یا بازیگری یا کارگردانی کار جذاب باشد بخاطر حرفی که می زند جذاب است. روح «ایستاده در غبار» روح تفاوت است که یک آدمی را به عنوان فرمانده نشان دهیم و بگوییم که او هم یک آدم است و می تواند اشتباه کند. مدیران اگر به این درک برسند که می توان راجع به جنگ حرف زد راجع به شکست هایمان حرف زد،خیلی از فاصله ها از بین می رود. مثلا اگر من پدری باشم که بچه ام در کربالای ۴ شهید شده باشد در واقع پسر من گم شده است چون کربلای ۴ از تاریخ دفاع مقدس حذف شده است. نگاه مدیران در تمام حوزه های هنر تاثیر گذار است کسانی که تصمیم می گیرند و بودجه ها را تزریق می کنند.
ازقندی : تمام چیزهایی که می خواستم بگویم را آقای حجازی فر گفتند. اما به نظر من نگاه های متفاوت خود فیلمسازان خیلی مهم است. آقای مهدویان از تمام کسانی که جنگ را دیده اند بهتر فیلم جنگی ساخته است. چون کارشان مبتنی بر پژوهش و تلاش بوده است. اینجوری نبوده که کاری را با تنبلی جلو ببرند. بخاطر همین وقتی پدر من که ارتشی هستند فیلم را می بینند و ازش می پرسم که چه حسی داشتی؟ می گوید درست بود، همین بود. وقتی حاج احمد می گوید که در آموزش نیروها شهید می دهم اما در حین عملیات شهید نمی دهم دقیقا همین بوده است. چون در آن زمان سپاه نیروها را چندان آموزش نمی داده است، در حالی که ارتش تاکید زیادی روی آموزش نیروها داشته است. پدر من می گفت آقای مهدویان که جوان هستند چگونه اینها را دیده است؟ به او می گفتم که بر اساس پژوهش بوده است. مهدویان خیلی فیلم های مستند دفاع مقدسی دیده است.
حجازی فر : خودش هم می گوید که خیلی زیاد تحت تاثیر فیلم «شب عاشورایی» شهید آوینی بوده است. در جایی از این فیلم غواص ها در حال خداحافظی هستند و فیلمبردار یک لنز تله بسته است. فیلم عجیب و غریبی است که اگر ببینید خیلی متاثر می شوید.
به لنز تله اشاره کردید بیایید وارد بحث زیبایی شناسی فیلم بشویم . ما در همه جای فیلم دوربین را می بینیم که از یک فاصله خاصی به کاراکترها می نگرد مثل نگاه دزدانه ای است که سعی دارد که دیده نشود. کادر تصاویر همواره یک سوم آن را اشیایی پوشانده است که در فورگراند قرار دارند و این سبب می شود که نگاه متوجه عمق شود و ما در عمق قاب آدم ها را می بینیم. همین ژرفا نیز معنایی از فاصله را نیز ایجاد می کند. نظر شما درباره این نوع از زیبایی شناسی که در فیلم بکار رفته است چیست؟
حجازی فر : اگر فیلم شب عاشورایی را ببینید خیلی چیزها را متوجه می شوید. آقای مهدو یان رفته بود و با فیلمبردار این فیلم مستند صحبت کرده بود و ما فکر کردیم که در آن لحظه اگر به نیروهای رزمنده نزدیک می شدیم حال آنها را خراب می کردیم. پس لنز تله بر روی دوربین بستیم و دیافراگم را تا آخر باز کردیم. و به این آدمها یک حالت ماورایی دادیم. در آن لحظه احساس کردیم که فقط با این لنز می شود به این آدمها نزدیک شد. چنین نگاهی هم در فیلم «ایستاده در غبار» جاری است یک جورایی ما از دور به این آدمها نگاه می کنیم. هم به احمد متوسلیان و هم به همرزمانش. شاید از لحاظ کارکرد معنایی هم اگر از دور به یک پدیده نگاه کنی بهتر می توانی آن را قضاوت کنی. و در مجموع من فکر می کنم که همه اینها با یک دریافت و کشف درونی همراه می شود. به نظر من این قاب بندی به هوشیاری کارگردان کار هم برمی گردد. مثلا در صحنه ای که وزوایی مجروح شده است و او را دارند به عقب برمی گردانند قاب بندی و طریقه جای گیری عناصر درون قاب دقیقا به تماشاگر می گوید که کجا را نگاه کن. این نوع قاب بندی اضافه ها را ازبین برده. با فورگراندی که در کادر ایجاد کرده است عمدا بخشی از چیزهایی که ما می توانیم ببینیم را حذف کرده است. با این کار چشم بیننده را به یک نقطه معلوم که مورد نظر کارگردان است متمرکز می کند. در صحنه ای که تانک ها می آیند و محاصره را تنگ تر می کنند تمام پرده پوشیده از فورگراند است و یک مثلث کوچک است که ما از داخل آن تانک ها را می بینیم. و این ایجاد رعب می کند . انگار تو داری از داخل یک سوراخ نگاه می کنی و داری می بینی که چه بلایی دارد سر تو می آید.
در سالهای اخیر برخی وقایع تاریخی که از ذهن مخاطب دور شده است را داریم می بینیم که توسط سینما دوباره بازآفرینی می شود. مثل فیلم های یتیم خانه ایران ، استرداد یا همین فیلم ایستاده در غبار. اینها شاید چیزهایی باشند که مخاطب از تاریخ بخواهد. از تاریخ سوال کرده باشد که اینها کجای تاریخ مان هستند. مورد بعدی حضور کارگردانهایی است که فیلم هایی می سازنند که در آن برهه تاریخی نبوده اند و تمام اینها را بر اساس پژوهش بدست می آورند. من می خواهم سوال اصلی ام را اینطور مطرح کنم که آیا ما می توانیم با استفاده از عنصر جوانی و پژوهش و افراد تحصیل کرده سینما و تئاتر به وقایع تاریخی که به آن کمتر پرداخته ایم، نگاه دوباره و قابل تامل تری داشته باشیم.
ازقندی : خیلی برای من جالب بود وقتی که من برای اولین بارفیلم را دیدم صحنه های جنگی مرا به یادفیلم « نجات سرباز رایان» می انداخت. من نمی خواستم این را به کسی بگویم چون می ترسیدم که دیگران فکر کنند که با این مقایسه ام، دارم تلاش می کنم که سطح فیلم را بالا ببرم. اما بعدها کسانی که از دوستانم فیلم را دیدند و آنها هم برای خودشان فیلم بین های چیره دستی بودند به این نکته اشاره کردند که این فیلم ما را به یاد« نجات سرباز رایان» می اندازد. و ابراز می کردند که خیلی خوشحالیم که یک کارگردان ایرانی توانسته با این سطح امکانات ما را به یاد آن فیلم بیاندازد. من خودم خیلی خوشحال شدم و به آنها گفتم که من هم برای اولین بار این احساس را کردم اما جرات بیانش را نداشتم.
حجازی فر : البته تفاوت فیلم ما با فیلم نجات سرباز رایان در این بود که همه انفجارهای آنها ساختگی و بدون خطر بود. اما کار ما پر از تی ان تی بود.اما اگر بخواهم به سوال شما جواب بدهم باید به این نکته اشاره کنم که اگر ما دوره های مختلف سینما را بررسی کنیم، زمانی که کارگردانها حرفی برای گفتن ندارند خیلی از فیلم ها ماندگار نبوده اند. ولی وقتی فیلم های مهم آمدند، راجع به آنها حرف زدیم. در هر فیلمی هروقت که بازیگران جلوتر از فیلم هایمان بودند به این علت بوده که ما حرفی برای گفتن نداشتیم. الان هم نگاهی به برخی از فیلم ها بیاندازید اگر برخی از فیلم ها فیلم های خوبی باشند درباره فیلم حرف می زنند نه درباره بازیگران. اگر «پارک وی» فیلم خوبی بود همه از فیلم «پارک وی» حرف می زدند نه ازبازیگر آن فیلم. یا درباره «درخت گلابی» کسی حرفی از فلان بازیگر در این فیلم نمی زند، چون فیلم خودش خوب است پس درباره فیلم حرف می زنند. یا راجع به «شوکران» می گویند هدیه تهرانی هرچند که خودش هم فیلم خوبی است.
تاریخی که درباره آن حرف می زنیم خیلی حساس است. الان من که دارم از بیرون حرف می زنم مثلا همین «یتیم خانه ایران»، می دانید من با چه موضعی این فیلم را می بینم می گویم این را ابواقاسم طالبی ساخته است؛ این را باید فیلمسازان ما حواسشان باشد. هزار سال ابوالقاسم طالبی فیلم بسازد چون این آدم یک آدم ایدئولوژیک است آن نگاه خاص خود را دارد. چنین فیلم های تاریخی را باید افرادی بسازنند که باهوش عمل کنند و نگاه خاص خود را به فیلم تزریق نکنند. من اگر موضع گیری خاصی داشته باشم باید حواسم باشد که چه چیزی برایم مهم است. برای من نتیجه مهم است. مثلا اگر من بیایم و فرمانده شوم می بینم که نیروها به حرف من گوش نمی دهند خوب پس کس دیگری فرمانده شود، بهتر است. چون آنچه برای من مهم است نتیجه کار است. و تاریخ، من از کجا بدانم قضاوتی که در حال انجام شدن است واقعی است. من از کجا بدانم که بر اساس نگاه رسمی و خوانش رسمی انجام نمی شود. ما نباید خیلی رو بازی کنیم. جامعه ما سیاست زده است. ما باید مقداری هوشمندانه عمل کنیم. حرفی که می خواهیم بزنیم از زبان کسانی بزنیم که کمتر راجع به آنها موضع وجود دارد. کارهای تاریخی حساس است. آدم هایی که می خواهند وارد این قضیه شوند هم باید شائنیت آن را داشته باشند و هم شجاعت آن را داشته باشند تا بتوانند از دل تاریخ اشتباهات آن آدم ها را بیرون بکشند.
شاید این ذهنیت وجود داشته باشد که جشنواره های فیلم به یک سری فیلم های خاص با فرم های هنری خاص که اصطلاحا به آنها، فیلم های جشنواره ای می گویند اختصاص دارد. کما اینکه در سالهای گذشته و حتی تاکنون ما یک فیلم جنگی از سینمای ایران ندیده ام که در جشنواره های فیلم الف و مطرح دنیا حضور داشته باشد و بدرخشد. اما به نظر می رسد که فیلم ایستاده در غبار می تواند این طلسم را بشکند، چون علاوه بر داستان گویی به شیوه کلاسیک از یک فرم روایی خاصی برخوردار است که می تواند نظر جشنواره های معتبر را به خود جلب کند.
سوده ازقندی : من چند وقت پیش داشتم با یکی از دوستانم درباره فیلم صحبت می کردم ، او می گفت که این فیلم خیلی ایرانی است. شاید اگر در کشورهای خارجی این فیلم نمایش داده شود چندان رغبتی برای دیدن آن ایجاد نشود. نکته ای که چرا فیلم های دفاع مقدس دیده نمی شوند به خاطر این است که بعضی از جشنواره ها این جور فیلم های ما را بلاک می کنند. حتی در کشور خودمان بعضی ها می گویند ما که می بینیم فیلم با حمایت فلان سازمان ساخته شده است برای ما ایجاد دافعه می کند درحالی که آنها اصل قضیه یعنی فیلم را ندیده می گیرند. دنبال این نمی روند که شاید این فیلم حرف آنها را زده باشد. به ظاهر کار توجه می کنند. آن هم ظاهری که از دور به آن می نگرند و اطلاعات چندانی از آن ندارند. من می گویم همین مسائل جزیی و ظاهری شاید در جهانی دیده شدن این فیلم تاثیر بگذارد. چند وقت پیش من در یک سایت فرانسوی می خواندم که می گفت حیف این همه تکنیک نبوده که صرف ساخت یک فیلم دفاع مقدسی شده. بعد سوالم از آنها این بود چرا وقتی این فیلم را ندیده اند درباره آن قضاوت می کنند. در زمان جشنواره فجر چندتا از فیلم های ایرانی در پاریس قرار بود که به نمایش دربیاینند که فیلم «ایستاده در غبار» نیز جزء آنها بود اما بعدها تمام فیلم ها به نمایش درآمدند بجز فیلم ایستاده در غبار.
حجازی فر : البته فکر کنم که با نمایش فیلم در پاریس امکان شرکت در جشنواره های معتبر از ما گرفته می شد. فیلم هم بخاطر مشکلات فنی پخش نشد که البته ما باز شانس آوردیم و به نفع ما شد.
پس فکر فرستادن فیلم به جشنواره های خارجی وجود دارد؟
حجازی فر : بله. چون فیلم زیرنویس هم شده است.
ارسال دیدگاه