یادداشتی بر نمایش «آدم ، آدم است» به کارگردانی حسن معینی
فروتنی بر صحنه هنوز نفس می کشد!
گروه آدم آدم است از همان ابتدای ورود تماشاچی تکلیفش را با او روشن میکند، صحنه ای خالی از دکور اما پر از بازیگر، پر جنب و جوش و موزیکال که مانند یک کارناوال، شروع اثری پر جنب و جوش را نوید میدهد. چیزی که در ابتدا و همزمان با ورود مخاطب به سالن دیده میشود، سه فضای مختلف است، فضایی ارتشی و نظامی، فضایی مذهبی و معبد گونه، فضایی لوند و در خور یک کافه.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ چند جمله ی خبری ساده: « نمایشنامه ای از برشت با ایده های جذاب اجرایی، دراماتورژی بسیار قابل توجه و انرژی فوق العاده زیاد گروه بازیگران و طراحان در یک سالن کوچک با تماشاچی اندک توسط گروهی دانشجو در حال اجراست و از قضا روزهای پایانی اجرای خود را پشت سر میگذارد» خب، لابد اگر اینجا پاریس باشد و ماهم فرهنگ دوستان و تماشاچیان فرانسوی،بعد از شنیدن خبر، چیزی در این حدود باید بگوییم : « اوه...گروههای جوان با خونی تازه ...چه خوب» اما وضعیت ما در ایران کمی متفاوت است، سنت تئاتری ما چندان دیرپا نیست لاجرم وقتی اثری جذاب و شریف را از گروهی دانشجو میبینیم که در سالنی کوچک و به دور از هیاهو اجرا میشود لابد باید آهی بکشیم و سر به زیر بیاندازیم که چرا کارهای خلاق و پر انرژی جایشان گوشه های خلوت و بی صدای تئاتر است! بگذریم، این قصه سر دراز دارد و بنا نیست در این یادداشت کوتاه به این مسائل پرداخته شود و از شما چه پنهان، من و امثال من در میان این تئاتر هنوز جوان ایرانی دلایل زیادی برای خوشحال بودن داریم، مثلا دیدن اثری مثل آدم آدم است که حسن معینی و گروهش این روزها در تماشاخانه ی استاد انتظامی ایرانشهر اجرا میکنند، اثر شریف و سر به زیر و جذابی که باعث میشود لبخند زنان آهی بکشی و بگویی « چه خوب... خلاقیت ، خلاقیت بدون ادا و اطوار روشنفکرانه ، خلاقیت دقیق اما سربه زیر، هنوز هست!»
فاصله گذاری از آن مفاهیم پیچیده ای است که از زمان خود برشت تا کنون بسیار درباره ی چند و چون آن گفته اند و نوشته اند، اما وقتی کار به اجرای این فاصله گذاری میکشد هر کس تفسیر خود را ارائه میدهد. باید گفت معینی و گروهش به خوبی روح اثر برشت را درک کرده اند، فاصله گذاری در تمام سطوح اجرایی از صحنه و بازیگر گرفته تا موسیقی و ریتم اجرا به جا و مناسب و با قرادادهایی درست در این اثر دیده میشود. فاصله گذاری هایی که نه اثر را به ورطه ی آثار خام دستانه می اندازند و نه برشتی بودن کار را زیر سوال میبرند.
گروه آدم آدم است از همان ابتدای ورود تماشاچی تکلیفش را با او روشن میکند، صحنه ای خالی از دکور اما پر از بازیگر، پر جنب و جوش و موزیکال که مانند یک کارناوال، شروع اثری پر جنب و جوش را نوید میدهد. چیزی که در ابتدا و همزمان با ورود مخاطب به سالن دیده میشود، سه فضای مختلف است، فضایی ارتشی و نظامی، فضایی مذهبی و معبد گونه، فضایی لوند و در خور یک کافه. این سه فضا دقیقا فضاهایی هستند که در درامتورژی معینی از اثر برشت نقش اساسی ایفا میکنند، فضاهایی که به تناوب گالیگی در آنها حضور خواهد داشت. این فضاها از طریق دکورهایی مینیمال و با حضور بازیگران تصویر میشوند، خطوط پلان افقی اجرا به خوبی حدود و ثقور هر صحنه را معلوم میکنند و در طول اجرا با تکنیک هایی ساده اما وفادار به روح اثری برشتی تغییر میکنند و تاکید معینی بر صحنه های خالی فرصت خوبی را در اختیار گروه گذاشته تا تصاویر قابل قبولی بسازند.
آوازهای پشت سر هم دسته جمعی بازیگران و اطلاعات مفیدی که از طریق این آوازها به مخاطب داده میشود یکی دیگر از نکات جذاب روش دراماتورژیکی گروه معینی است. ترتیب و توالی رویدادها در این اثر و حذف برخی صحنه های نمایشنامه هرچند شاید به مذاق عده ای خوش نیاید اما به نظر میرسد برای این اجرا بسیار کاربردی است، اطلاعات کافی از طریق موسیقی و آوازهای جمعی به مخاطب داده میشود و لطمه ای به روح اثر وارد نمیگردد. یکی دیگر از پارامترهای قابل توجه در این اجرا ریتم اثر است، ضربان ریتمیک از طریق تصاویر و موسیقی و با نقطه گذاری های مشخص تنظیم شده است. حرکت بر خطوط شکسته در پلان افقی اجرا از یک سو و هماهنگی این حرکت با ریتم رویدادها نکته ای قابل توجه است.
از سوی دیگر معینی و گروهش از قدرت خطوط عمودی نیز غافل نبوده اند وبا استفاده ی به جا از ارتفاع و موانع به خوبی چشم را در جهتهای مختلف هدایت میکنند تا جایی که برای مثال در صحنه ی میدان جنگ ازابزارهای کمتر استفاده شده مثل هواپیمای اسباب بازی یاری میجویند . این استفاده از اسباب بازی پرنده علاوه بر تصویرسازی در سطح عمودی چشم مخاطب ، توان بالقوه ی المانهای عروسکی در ایجاد فانتزی برای اثری زنده را هم پیش چشم میکشد. اجرای آدم آدم است اجرایی است اساسا فانتزی، فانتزی جذابی که بدون تنه زدن به لوده بازی و طنز بی هوده، تلخی و طنازی نمایشنامه ی برشت را به خوبی به تصویر میکشد.
یکی دیگر از نقاط قوت اجرا، بازیهای پر انرژی و به جای بازیگران است، بازیهایی که ریتم بسیار مناسبی را به اجرا تزریق میکنند، الغرض اگر دل یک نفر تئاتری برای دیدن اثری ازبرشت با حال و هوایی واقعا « برشتی » - حال هوایی سرشار از طنز تلخ و گزنده، هیاهو و شور و تئاتر - تنگ شده باشد، دیدن آدم آدم است معینی و گروهش اصلا پیشنهاد بدی نیست! صداهای خوب در این اجرا کم نیستند و موسیقی به خوبی عمل میکند و طراحی هم هیجان انگیز است. غرضم به هیچ وجه تبلیغ اثر نیست، این اجرا هم کم و کاستی هایی دارد، حتما ناپختگی های بسیاری هم درآن دیده میشود اما حرف این است که از این اجرا، برخلاف اجراهای پر طمطراق و مدعی دیگر، بویی، شمیمی ،حسی یا شاید خردک روحی از برشت دیده میشود.
فروتنی گروهی که چنین اجرایی را تدارک دیده اند و از هیچ کجای اثرشان بوی تفرعن و «من بهتر میدانم» ها نمی آید ستودنی است و این باعث میشود که سربلند کنیم و بگوییم«چه خوب....تئاتر خلاق بدون اطوار و ادا هنوز نفس میکشد»
نوشته ی فرهاد امینی
ارسال دیدگاه