نقد نمایش «آدم آدم است »
ضعف آگاهی و عدم مسئولیت پذیری انسان
برتولت برشت که در میانه دو جنگ جهانی اول و دوم زیسته است و جنگ جهانی دوم را به چشم خود دیده است، با نگاه فلسفی خود اقدام به نگارش نمایش می کند و در روند نمایشنامه نویسی و کارگردانی خود در تاتربه این نتیجه می رسد که بایستی به روشی دست پیدا کند که بتواند تاثیر آنها را در عمق جامعه مشاهده کند و همین دغدغه اورا به این نتیجه می رساند که تماشاچی او بایستی با دیدن آثارش به جای اینکه صرفا˝ تحت تاثیرداستان نمایش قرار گیرد، به داوری آن بنشیند
نمایش " آدم آدم است" که در جشنواره تاتر داتشجویی خوش درخشیده است و اینک درسالن استاد انتظامی خانه هنرمندان تا ۳۰ اردیبهشت برروی صحنه است ، بسیار فراتر از یک کار دانشجویی است و درک وفهم گروه اجرایی از به صحنه آوردن یک نمایش با محدویت و مقتضیات پیش رو نشانی از استانداردهای یک گروه حرفه است و برخورد با کاستی های ناخواسته که در جریان تاتر کشور ما جاریست و روز به روز برشدت آن افزوده می شود، سبب نشده است که به بهانه آن گروه اجرایی در نحوه قصه گویی و اجرا از خلاقیت خود کم نماید و با تماشای نمایش و باور بازیگران به شیوه اجرایی خود، پنداری خود گروه اجرایی خواستار همین امکانات بوده است.
انتخاب عنوان " آدم آدم است" ازسوی برتولت برشت برای این نمایش ، گویای اعتقاد نویسنده براین مبنا است که ضعف آگاهی و عدم مسئولیت پذیری انسان می تواند هر آدمی را از ساده ترین وضعیت زیستی به جنایت کارترین آدم تبدیل کند، حتی اگر شخص مذکور مانند گالی گی قهرمان داستان که باربری ساده است و اهل هیچ خلاف از نوع دود و الکل نیست و بسیار خانواده دوست است.
برتولت برشت که در میانه دو جنگ جهانی اول و دوم زیسته است و جنگ جهانی دوم را به چشم خود دیده است، با نگاه فلسفی خود اقدام به نگارش نمایش می کند و در روند نمایشنامه نویسی و کارگردانی خود در تاتربه این نتیجه می رسد که بایستی به روشی دست پیدا کند که بتواند تاثیر آنها را در عمق جامعه مشاهده کند و همین دغدغه اورا به این نتیجه می رساند که تماشاچی او بایستی با دیدن آثارش به جای اینکه صرفا" تحت تاثیرداستان نمایش قرار گیرد، به داوری آن بنشیند و رکن اصلی اجرای تاتری او شود، پس دراین راه شیوه های اجرایی تاترشرق مانند تاتر نو ژاپنی و تلفیق آن با روش بازیگری که مه یرهولد در اجرای خود استفاده می کرد، مورد نظرش قرار گرفت و نحوه اجرای خطابی بازیگران دوران تاتر الیزابتی نیز در کنار دو محور مذکور یاری رسان برتولت برشت برای نگارش و اجرا قرار گرفت.
" ادم آدم است" اولین اثر برتولت برشت که باتوجه به نکات فوق الذکر در سال ۱۹۲۶ نگارش آن تمام شده و سرآغاز تاتراپیک منتسب به برتولت برشت است. گالی گی قهرمان داستان که زندگی فقیرانه ای را باهمسر خود سپری می کند با مقدار پولی که بدست آورده است ، تصمیم دارد برای زنش ماهی بخرد ولی در میانه راه به علت اینکه توانایی گفتن " نه" به هیچ تقاضایی را ندارد ، دچار مشکل و ماجرایی می شود که تبدیل به یک نظامی فاشیست می شود که به دروغ خود را جای سربازی در یکی از گروههای چهار نفره نظامی که به دلیلی حضور ندارد ، جا می زند و از عدم اعتماد به نفس دچار اعتماد به نفس کاذب می شود. یعنی آدم آدم است و هیچکس نمی تواند قاطع بگوید که جنایتکار نخواهد شد و بایستی توجه کرد که تنها حرص و آز و جاه طلبی هم سبب انحصارطلبی و به پیروی آن جنایتکاری نمی شود، بلکه حماقت و عدم آ گاهی خودنیز عمله جنایت می سازد.
نوشتار در تاتر یک بخش کار است و اجرای تالیفی دوباره از نمایش که توسط کارگردان انجام می شود بخش دیگر که بایستی دلیل انتخاب متن را با توجه به زمانه و دغدغه شخصی خویش به صحنه بیاورد که حسن معینی کارگردان این کار به خوبی از عهده این کار برآمده است به چند دلیل:
۱- داستان گویی که با انتخاب نوع میزانس و تنظیم نمایش از نظر مدت اجرا که ابهامی در داستان برای تماشاگر باقی نمی گذارد. ( شما بخوانید دراماتورژی درست )
۲- پیش نمایشی که بازیگران اجرا می کند و در حرکات و اعمال بدون گفتار زمینه شخصیتی خود را به مخاطب ارایه می کنند و این همان دریافت درست از شیوه برتولت برشت که بیگانه سازی یا فاصله گذاری را انتخاب نموده است تا مخاطب به داوری بنشیند.
۳- انتخاب بازیگران که به درستی برای نقش ها انتخاب شده اند و در این بین محمد رضای مالکی بازی پخته ای را ارایه می دهد و حسن آن اینست که تجربه این بازیگر حرفه ای تاتر هماهنگ با بازیگران جوان نمایش پیش می رود.
۴- خروج بازیگران از صحنه که با صدای خود بازیگر عبور از گیت های الکترونیکی را به ذهن مبادرت می کند، هشدار این موضوع را می دهد که همه ما در معرض ابتلا به بیماری هستیم که امروز جهان را گرفته است و آن فرقه گرایی در جهان است.
۵- نکته بارز دیگر این ست که برای اجرای نمایش نیاز به خلاقیت و دغدغه است و امکانات در درجه بعدی قرار درد و ای بسا که شاید امکانات بیش از این چیزی که دیدیم اجرا را خراب می کرد.
درپایان به برخی از بازیگران با استعداد و جوان این نمایش توصیه می کنم که تمرکز خود را در طول اجرا از دست ندهند و با همان انگیزه به کار خود ادامه دهند چون یکنوختی اعمال در بازی این نمایش برای برخی شخصیت ها ضرورت نمایش است ولی بازیگر بایستی با تازگی با آن برخورد کند و این سختی هنر بازیگری است.
جواداعرابی عضو كانون ملی منتقدان ایران
ارسال دیدگاه