درس
جایگاه تحقیق در گزارش
واحد آموزش پانا: در درسهای گذشته از عناصر یا ارکان گزارش یاد کردیم و در این درس باز هم از آن خواهیم گفت زیرا گزارش بدون رکن، پایه و اساس محکمی نداشته و همانطور که در توصیه ی ˝استاد قاضی زاده˝ گفتیم نوعی لفاظی و انشا پردازی بدون جذابیت است، به عبارتی اگر می خواهیم یک گزارش خوب و خواندنی تولید کنیم؛ باید الزامات آن را پذیرفته و توجه و رعایت کنیم. در این درس با پایه ای ترین و مهمترین رکن از ارکان گزارش که آن را مفید و خواندنی می کنید یعنی با ˝جایگاه و چگونگی تحقیق و بررسی˝ آشنا می شوید.
گزارش نویس هنرمند
خبرگزارش نویسی ، مستلزم این است که:
• محقق خوبی باشیم
• اصول مصاحبه با مردم و شخصیتها را بدانیم
• در یک کار میدانی بتوانیم از حس های پنج گانه ی خود به بهترین شکل استفاده کنیم .
• و در نهایت به اصول نویسندگی مسلط باشیم.
ذره بین بردارید!
تحقیق جزو ارکان گزارش و تثبیت کننده "اطلاعات تازه" است و باعث می شود اطلاعات تازه، تحلیل و تفسیر شود و دیدگاه مخاطب رانسبت به موضوع گزارش بسیط و گسترده کند، به عبارتی لایه های کشف کننده گزارش با تحقیق است که کشف و گشوده می شود.
به عبارت دیگر ، گزارشگر با جست و جو و مطالعه و منابعی که می شناسد به غنای نکته ها و پیامهای گزارش خود می افزاید اطلاعاتی که معمولا از طریق دو رکن دیگر گزارش، یعنی مشاهده و مصاحبه قابل دستیابی نیست.
مثال
خبری را در نظر بگیرید که به نقل از آمار نهضت سوادآموزی به ما می گوید ۲۸ میلیون نفر از جمعیت کشور بی سوادند (اطلاعات تازه)اکنون پاسخ این سوال ها را پیدا کنید: بی سوادی به چه سطحی از سواد گفته می شود؟ این رقم چند درصد جمعیت کل کشور است. رقم بی سوادی در ابتدای انقلاب چه عددی بوده است؟ به نسبت ۱۰ سال گذشته چه وضعیتی داریم؟ آیا این رقم متناسب با برنامه توسعه کشور است؟ اگر نیست چقدر فاصله دارد؟ در کشور به جز آموزش و پرورش ، چه نهادها و سازمان هایی متولی مبارزه با بی سوادی هستند؟ موقعیت ما در منطقه و در کل جهان چگونه است؟ رقم بی سوادی در کدام مناطق و شهرها بیش تر است؟ علت آن چیست؟ میزان بی سوادی به لحاظ سنی در کشور چه شرایطی دارد؟ میزان بی سوادی به لحاظ جنسی چه شرایطی دارد؟ و عنصر مهم در گزارش را فراموش نکنید:"چرا؟ چرا؟ چرا؟" یافتن پاسخ این سوال ها و سوال هایی از این دست، همان تحقیق است.
تحقیق پرنده ای است که دو بال دارد، یک بال آن تحقیقات آرشیوی و کتابخانه ای است و بال دیگر که با مصاحبه و مشاهده تکمیل می شود.
تحقیق آرشیوی
روزنامه نگاری امروز بدون دسترسی به آرشیو، پویایی لازم را ندارد، رسانه ها اغلب درباره موضوعات متنوع دارای آرشیو داخلی هستند، از طرفی اینترنت نیز دسترسی به آرشیوی آنلاین را برای روزنامه نگاران فراهم ساخته است( البته باید مراقب منابع مشکوک و غیررسمی باشید) از طرفی توصیه می شود در حوزه فعالیت خودتان آرشیوی شخصی و در خور توجه داشته باشید.
آرشیو شخصی
برای هر گزارشگر"آرشیو" قابل اتکاترین، منبعِ یافتن نکته ها و پیامهای لازم است. این آرشیو شخصی به تدریج و طی سالهایی که گزارشگر در یک رشته خاص گزارش تهیه می کند شکل می گیرد. مثلا گزارشگری که در حوزه بورس فعالیت دارد، کم کم منابع کمکی را برای غنای گزارشهایی که تدارک می بیند، جمع آوری می کند مراجعه به این آرشیو کمک بزرگی برای نگارش در این زمینه خواهد بود.
اطلاعات کجاست؟
اطلاعات دو منبع دارد:
۱-منابع غیرزنده: شامل کتاب، بروشور، کاتالوگ، مطبوعات تخصصی ، صفحه های تخصصی در مطبوعات عمومی، پایان نامه ها، گزارشهای دوره ای موسسه ها و ...رایانه
رایانه ها: اکنون رایانه سریع ترین ، کامل ترین و گسترده ترین منبع برای دریافت اطلاعات است که به دو شکل می توان از آن بهره برد: ۱-سپردن انواع نکته ها به پرونده ها و سپس بازیابی آنها ۲-ورود به بزرگراه های اطلاعاتی و دریافت نکته های لازم
نکته۱
مطالب رایانه ها- بویژه سایتهای شخصی و غیررسمی- دو عیب اساسی دارند، نخست اینکه این مطالب به طور معمول ویرایش نشده و خام هستند و دوم کسی در مورد درستی و نادرستی مضمون آنها اطمینانی ندارد پس در هنگام استفاده از این اطلاعات نهایت دقت و وسواس را به خرج دهید مبادا اطلاعات کذب و مبهمی را ارائه دهید که باعث اعتراض و عدم اعتماد خوانندگان گزارش شود.
نکته ۲
تکیه بی اندازه به اطلاعات سایتها خطر بزرگ دیگری هم دارد؛ گزارشگر رفته رفته از فضای حرفه ای روزنامه نگاری دور شده و به فردی دور از ابتکار ، تلاش ، انگیزه و رشد حرفه ای تبدیل می شود.اینکه همواره در مورد سختی و فرسایندگی حرفه روزنامه نگاری سخن گفته شود، منظور شغلی است سرشار از تلاش ، کشف و نوآوری .اگر گزارش نویسی در حد نشستن پشت تخته کلید رایانه و حاصل کارهای خام دیگران را نقل کردن ، باشد این حرفه از هرشغل دیگری ساده تر و بدون تنش تر خواهد بود.
۲-منابع زنده: شامل کارشناسانی است که در رشته ای تخصص دارند و می توانند راهنمای گزارشگر دریافتن انواع نکته ها ، ارقام ، اطلاعات و پیشینه ها باشد.
گرچه تحقیق کتابخانه ای و مراجعه به آرشیو برای تکمیل گزارش از ضروریات اولیه ی کار گزارشگری است و اقدامی " پژوهش محور" است؛ اما توانایی ژورنالیسی گزارشگر در این بخش یعنی استفاده از منابع با مصاحبه و پرسش نمود پیدا می کند.
این مصاحبه آن مصا حبه؟
اما مصاحبه با این منابع زنده با گروهِ مصاحبه شوندگان (رکن دوم گزارش) در گزارش تفاوت دارد.
مصاحبه با این منابع ، گزارشگر را کمک و راهنمایی می کند اما به طور معمول نام و گفته های آنان در متن گزارش گنجانیده نمی شود.
این اطلاعات آنان را به طور کلی می توان در دو گروه "نکته ها" (اطلاعات متنی یا حروفی) و "ارقام" (شامل اعداد، آمار، جدول ، درصد و نرخ و ...) جای داد.
به عبارت دیگر مصاحبه برای گزارش در دو جبهه شکل می گیرد، مصاحبه برای تحقیق که برای فهم بیشتر گزارش نویس از موضوع است و این اطلاعات بدست آمده در قالب مصاحبه و ذکر نام آنان در متن گزارش نمی آید و مصاحبه برای مصاحبه که شامل افراد و مسولانی است که درگیر موضوع گزارش هستند و یا شاهد واقعه بوده اند و با آنها مصاحبه می شود تا علت ها، چرایی ها و زوایای مبهم رویداد شکافته شود پس طبیعی است که برای جان دادن به گزارش باید مصاحبه و نقل قولهای آنان با ذکر نامشان در گزارش بیاید.
-------------------------------------------------------------------------------------------
تنظیم :اعظم عابدینی
منابع:گزارش نویسی داستانی_روایی / احمد توکلی---گزارش نگاری / علی اکبر قاضی زاده
ارسال دیدگاه