یادداشت/
ستایش هنر بی چیز
خسروسینایی بعد از تماشای تاتر هملت و تو گفت ؛من همیشه اینگونه آثار – بی چیز- ولی خلاق را بر آثار – فاخر- ولی خالی از خلاقیت ترجیح داده ام و امیدوارم شور و اشتیاقی که در جوانان سازنده این اثر دیدم، همچنان شکوفا بماند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛خسرو سینایی بعد از تماشای نمایش هملت و تو اخرین اثر حامد سلیمانزاده بیانکر؛ دوقتی که می شنوم سینمای - فاخر- یا هنر- فاخر- از خودم می پرسم عنوان -فاخر- ریشه اش در کجاست؟ در ذهن -فاخر- و خلاقی که آن اثر را خلق کرده یا در مقدار پولی که خرج ساختن یک اثر شده؟! یادم هست چند سال پیش در شهرم ساری به منزل زن و شوهر با فرهنگ و سلیقه ای به شام دعوت شدم. آن اولین و تاکنون آخرین ملاقاتم با آنها بود؛ اما تا امروز علاوه بر مهمان نوازیشان، فضای خانه شان را فراموش نکرده ام. بر روی زمینی که شاید بیشتر از هفتاد متر مربع نبود، خانه ای ساخته بودند که هنوز در یادم با عنوان «خانه گنجشک!» ثبت شده؛ درها، پنجره ها، پرده ها، میز و صندلی ها و حتی بشقاب ها و کارد و چنگال ها و حباب چراغ ها، همه با هم تناسب داشتند و یک اثر هنری در هم تنیده را می ساختند. من «خانه گنجشکی» را هرگز فراموش نمی کنم؛ بر عکس یکی دو سال پیش به جزیره ای در جنوب ایران رفتم؛ جائیکه روزی قرار بود مکانی آرامش بخش برای گردشگران باشد، زیر برج های بتونی بلند و فروشگاه های پر زرق و برق در حال خفقان بود، گوئی در شلوغ ترین و تجاری ترین منطقه یک شهر بزرگ زندگی می کنی! وسط یکی از میدان های شهر مجسمه بزرگی از یک - پنگوئن- و آن جزیره جنوبی ایران هست، چیزی به عقلم نرسید. یکی از هتل های چند صد میلیاردی آن جزیره، آنچنان با مجسمه ها و تابلوهائی که قرار بود یادآور فرهنگ باستانی کشورمان باشد پر شده بود و
آنچنان بیشتر آن مجسمه ها نا متناسب و بی قواره بودند که نزد ارواح هنرمندانی که بیش از دو هزار سال پیش نقش برجسته ها و سر ستونهای تخت جمشید را ساختند، احساس شرمندگی کردم و دائم با خودم می گفتم چه غم انگیز است وقتی که - قدرت و ثروت- بر - فرهنگ و سلیقه- چیره می شود! این گونه نگاه را می توانیم در بسیاری از آثار هنری به اصطلاح -فاخر- مان ردیابی کنیم! که البته شرح جزئی از آن هم - مثنوی هفتاد من کاغذ شود-؛ آرزو می کنم روزی برسد که نه فقط در هنرهایمان، بلکه در صنعت مان و به طور کلی در همه امور جامعه مان، کلمه فاخر را متناسب -کیفیت ها- بدانیم نه شایسته - کمیت ها- و بالاخره روزی بپذیریم که اگر یک پیت روغن را روی یک کاسه آش رشته بریزیم، خوشمزه تر نمی شود. می دانم که این تشبیه به ظاهر - عامیانه- است اما باور کنید که برای تشریح رفتارهایمان در هنر، صنعت و ارتباطات اجتماعی تشبیهی از این گویاتر نیافتم.
اما همه را به یک چوب نرانیم؛ در بسیاری از کارهای هنری نسل جوانمان، آثاری را می بینیم که در آنها (ذهن فاخر) بر - بی چیزی- غلبه می کند و شاید - بی چیزی- است که هنرمند جوان را وا می دارد تا در جستجوی راه حل های متفاوت و خلاقانه باشد. طی چند سال اخیر در هنرهای مختلف شاهد این گونه نگاه بوده ام. - بی چیزی- بسیاری از آنها را وا می دارد تا (ذهن فاخر) داشته باشند. می خواهم برای نمونه به یک اثر نمایشی که چندی پیش دیدم اشاره کنم. «هملت و تو». نمایش در طبقه سوم یک ساختمان چند طبقه اجرا می شد. آپارتمان بسیار کوچک بود؛ آنقدر که نگران بودم نکند انرژی فشرده جوانانی که مشتاقانه برای تماشای نمایش آمده بودند آن را از هم بپاشد. سالن نمایش - فنی زاده- نام گزاری شده بود. چه خوب، باز هم باور کردم که هنرمندان اصیل آسان فراموش نمی شوند.
نمایش برایم چون یک شعر انتزاعی بود. نمی توانم داستانش را برایتان تعریف کنم اما دوستش داشتم. از خودم و بسیاری از مخاطبان دیگر می پرسم مگر می توانی - قصه- تابلوهای نقاشی انتزاعی را که می بینی تعریف کنی؛ مگر می توانی - قصه- بسیاری از شاهکارهای ابدی موسیقی را تعریف کنی، مگر می توانی - قصه- بسیاری از آثار نمایشی را که در نوع خود شاهکارند تعریف کنی. زمانی نام یک هنرمند لهستانی (گروتوفسکی) ورد زبان هنرمندان تئاتر نوگرای ایرانی بود؛ اما مگر می توان برای تئاتر او و امثال او که امروز بسیار انتزاعی تر شده اند، قصه ای تعریف کرد؟
بالاخره بپذیریم که - قصه- به مفهوم متداول می تواند یکی از ارکان اصلی هر اثر هنری باشد اما همه آن نیست؛ تاریخ تحولات هنری نشان می دهد که در ادوار مختلف هنرمندان رشته های مختلف هنری، گاه با تکیه بر - قصه- و گاه کاملا فارغ از آن، آثارشان را خلق کرده اند و گاه هنرمند کوشیده میان - قصه تعریف پذیر- و انتزاع کامل، پلی بزند که مشهورترین آنها برای ما ایرانی ها را می توان «بوف کور» صادق هدایت دانست که - تعریف پذیر- نیست اما - تفسیر پذیر- است! در اینگونه آثار تعادل مناسب میان اجزاء اثر اهمیت اساسی دارد. خوشبختانه در «هملت و تو» - حامد سلیمان زاده- نویسنده، طراح و کارگردان اثر بدان اهمیت توجه داشته است و صحنه نمایش، لباس ها، موسیقی و نقاشی ها در کنار متن، با هم در بافتی متعادل و مناسب قرار می گیرند و ذهن مخاطب را به راحتی تا پایان نمایش به دنبال خود می کشانند.
ارسال دیدگاه