یادداشت/به بهانه سالروز شهادت معمار بزرگ اصلاحات در ایران ؛

خبر قتل امیرکبیر ۲۰ روز بعد به اطلاع مردم رسید!

قتل میرزا محمد تقی خان امیر کبیر روز ۱۷ ربیع الاول ۱۲۶۸ هجری قمری روی داد اما خبر آن شش روز بعد در روزنامه خودش یعنی وقایع اتفاقیه و در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۱۲۶۸منتشر شد با این شرح که خبر از وخامت حال امیر و «ناخوشی» او به دلیل «ورم پا و صورت» داد و نهایتا، ۲۰ روز بعد از قتل او به صورت کوتاه تیتر شد که میرزا تقی خان هیجدهم ربیع الاول در کاشان، وفات یافته است.

کد مطلب: ۴۴۷۳۶۴
لینک کوتاه کپی شد

آشپززاده ای که به صدراعظمی ایران رسید

این تیتر برای کشوری که سال ها از انقلاب صنعتی اروپا فاصله داشت و کلمه " رنسانس " را فقط در جملات شکسته سفیر کبیر انگلیس شنیده بود،خیلی تیتر تاب و "یکی"بود، واقعا رسیدن یک آشپززاده به صدراعظمی ناصرالدین شاه مستبد آن هم در دوران شاه بچه های قاجاری که ایران را مانند گوشت نذری پیشکش روسیه کرده بودند و از سوی دیگر برای تامین مخارج سفرهای اروپایی خود امتیازهای ملی کشور را میلی به کشورهای اروپایی دو دستی تقدیم می کردند، نشان از سخت کوشی، هوش و ذکاوت این آشپززاده داشت که سرانجام نیز با نیرنگ بیگانگان، حرص و حسادت درباریان فاسد مخصوصا مادربی عقل شاه و خود شاه ضعیف النفس و ظالم به شهادت مظلومانه اش در حمام فین کاشان در بیستم دی ماه سال ۱۲۳۰ منجر شد.

امیر کبیر در دوران کوتاه سه ساله صدارتش تحولات بسیاری را در بخش های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، نظامی، اقتصادی و... رقم زد که ماحصل آن هنوز نیز جاودانه و اثربخش است.

اگر تیتروار بخواهیم اصلاحات امیر کبیر را برشماریم،به نظر اینها تیترهای مناسبی است:

ایجاد آرامش و امنیت در سراسر ایران و برخورد قاطع با یاغیان، گردنکشان و تجزیه طلبان، کوتاه کردن دست درباریان از بیت المال، اصلاح ساختار پوسیده اداری، مبارزه قاطع با فساد و ارتشا، از بین بردن پارتی بازی و خرید و فروش پست و مقام، اجرای عدالت و قانون و تقسیم پست ها به مقیاس لیاقت و ارزش اشخاص، جلوگیری از تعدی حکام، حذف القاب زاید درباریان، ایجاد نیروی دریاری برای دفاع از تمامیت ارضی ایران با وجود مخالفت های سرسختانه انگلیس و خودداری این استعمارگر پیر از فروش کشتی به ایران، سازماندهی و انتظام ارتش همراه با تهذیب اخلاق نظامیان، ایجاد چاپارخانه های منظم، توجه جدی به امر بهداشت و سلامتی مردم، ایجاد و گسترش صنایعی همچون راه اندازی کارخانه های تصفیه شکر و قندسازی در مازندران، بلورسازی در تهران و اصفهان و قم، کاغذسازی در تهران و اصفهان، حریربافی در کاشان، راه اندازی کارگاه های چدن ریزی، ترویج کشت نیشکر در خوزستان در دو منطقه عقیلی و شوشتر، تجدید بنای پل عظیم و تاریخی شوشتر و هفت چشمه آن، ساختن یک سد بزرگ روی رودخانه معروف گرگان رود ـ زیر نظر یک مهندس ایرانی و توسط هزار کارگر ظرف تنها یک سال و در نتیجه به زیر کشت رفتن دشت وسیع استر آباد، بنای یک سد بزرگ در نقطه اتصال دو رود قره چای و بستن پل معروف دلاک بر روی آن، اتمام کار نهر عظیمی که آب رود کرج را به تهران منتقل کرد و تهران را از بی آبی شدید نجات داد، آغاز کار انتقال آب از شمیران به تهران که به علت شهادتش نیمه کاره ماند، گسترش نشر و ترجمه کتاب، راه اندازی مدرسه دارالفنون، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه، ایجاد عمارات، بناها و بازار در تهران و دیگر شهرهای کشور، برخورد قاطع با فتنه بابیت و بهائیت و شاید جالب است بدانیم که امیر کبیر مدرسه دارالفنون ایران را بیست سال پیش از دارالفنون ژاپن بنا نهاد!

روزنامه وقایع اتفاقیه که توسط امیرکبیر تاسیس شد ، خبر مرگ موسس خود را با تاخیر بیست روزه چاپ کرد!

قتل میرزا محمد تقی خان امیر کبیر روز ۱۷ ربیع الاول ۱۲۶۸ هجری قمری روی داد اما خبر آن شش روز بعد در روزنامه خودش یعنی وقایع اتفاقیه و در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۱۲۶۸منتشر شد با این شرح که خبر از وخامت حال امیر و «ناخوشی» او به دلیل «ورم پا و صورت» داد و نهایتا، ۲۰ روز بعد از قتل او به صورت کوتاه تیتر شد که میرزا تقی خان هیجدهم ربیع الاول در کاشان، وفات یافته است.

دو خبر روزنامه وقایع اتفافیه پس از مرگ امیر را که اولی، در صدد آماده سازی افکار عمومی برای پذیرش این رویداد و دومی، اصل خبر درگذشت او است، پیش روی دارید، با این توضیح که حکومت وقت - ناصرالدین شاه- که با صدراعظم خود دچار عناد شده بود، در هیچکدام نخواست مسئولیت مرگ امیرکبیر را به گردن بگیرد، حال آنکه قتل او از طریق بریدن رگ دست امیر در حمام فین کاشان توسط مزدوران رژیم و با فرمان و دستخط خود شاه صورت گرفته بود.

خبر نخست وقایع اتفاقیه که شش روز بعد از قتل امیرکبیر منتشر شد:

"کسانی که با میرزا تقی خان حساب و معامله داشتند بجهت تفریغ حساب خودشان، به اجازه و نوشته مرخصی اولیای دولت علیه روانۀ فین شده بودند، از قراری که آن آدمها مذکور داشتند و خود میرزا تقی خان هم کاغذ به خط خودش نوشته بود، این روزها به شدت ناخوش است. غلامی از غلامان عالیجاه جلیل خان یوزباشی هم که شب یکشنبه نوزدهم این ماه از فین وارد دارالخلافه شدند،مذکور داشت ، که[امیر] احوال خوشی ندارد و صورت و پایش تا زانو وَرَم کرده است، موافق این اخبار چنین معلوم می شود که خیلی ناخوش باشد و می گویند از زیادی ُجبن و احتیاطی که دارد، قبول مداوا هم نمی کند و هیچ طبیبی را بر خود راه نمیدهد.

فلسفه "شال امیری"چیست؟

از سویی حساسیت امیر کبیر به خودکفایی ایران و وابسته نبودن به بیگانگان چنان بود که دستور داد، برای حمایت از صنایع داخلی، لباس نظامیان از شال پشمین مازندرانی تهیه شود و شال های دستی کرمانی را طوری ارتقای کیفیت داد که با شال های کشمیری رقابت کرده و از این روی به شال امیری معروف شدند.

"بانو خورشید"امتیاز دوخت سردوشی نظامیان ایرانی را از امیر کبیر گرفت

در این باره، جالب است بدانیم از آنجا که با مخارج هنگفت و تاخیر طولانی سردوشی نظامیان از اتریش تهیه می شد،؛امیرکبیر روزی با دیدن سردوشی زیبا و جالبی که توسط یک زن هنرمند ایرانی به نام بانو خورشید دوخته شده بود، چنان خوشحال شد و به وجد آمد که ضمن تشویق فراوان او دستور داد امتیاز تهیه سردوشی را برای مدت پنج سال به این بانو واگذار کنند تا با تأسیس کارگاهی مجهز و به کارگیری شاگردانی زیاد، سردوشی مورد نیاز ارتش را تأمین کند.امیر کبیر اعتقاد داشت: این خیانت به ملت و کشور است که آنچه را که می توان در کشور تولید کرد، مورد استفاده قرار نداد و از بیرون آورد.

ظرافت امیرکبیر در روابط دیپلماتیک/لازم نیست روسیه برای ما بیمارستان بسازد!

امیر کبیر فقط امیر داخل کشور گربه ای ایران نبود او در صحنه خارجی هم مانند یوزایرانی عمل می کرد،در سیاست خارجی ذره ای انعطاف در برابر زیاده خواهی دیگر کشوها از خود نشان نمی داد. به طور مثال در زمان صدارت امیر، کسی اجازه نداشت که با مأمورین و سفرای خارجی روابط خصوصی برقرار کند و همه مأمورین دولت را از ایجاد رابطه با اجانب بر حذر می داشت.در زمان صدارت او، هیچ یک از کشورهای همسایه نتوانستند حقوق سیاسی کشور را مورد تعرض قرار دهند. امیرکبیر امتیاز شمال را از دست روس ها بیرون کرد و زیر نظر دولت ایران قرار داد. از ساختن بیمارستان توسط روسیه در استر آباد جلوگیری کرد، زیرا به طور معمول کشورهای استعمارگر تلاش داشتند اهداف تبلیغاتی و استعماری خود را در لوای ساختن بیمارستان و مدرسه و پخش دارو در کشور دنبال کنند و امیر کبیر با هوشیاری، مانع از اجرای این ترفند دشمنان شد و در عوض خود به بهبود بهداشت کشور پرداخت.

امیرکبیر مقدمه لغو قانون ظالمانه کاپیتولاسیون را فراهم آورد

او مصونیت جزایی خارجی ها را لغو کرد و در یک کلام در پی عزت ایران لحظه ای در برابر زیاده خواهی اجانب کوتاه نیامد. در این راه نیز انگلیس یا فرانسه یا روسیه و غیره برای او تفاوتی نداشت، راهی که او شروع کرد با اعتراض بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران تداوم یافت و با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران استقرار پیدا کرد و این قانون به تاریخ پیوست.

امیر کبیر از نگاه دیگران:

قائم مقام درباره امیر کبیر چنین گفته است: «پشتکار شگفت آوری داشت.»

«واتسون» منشی وقت سفارت انگلیس در کتاب تاریخ ایران چنین از او یاد کرده است:

«امیر نظام به همان اندازه پرکار بود که غیرت مسئولیت داشت. روزها و هفته ها می گذشت که از بام تا شام کار می کرد و نصیب خود را همان وظیفه مقدس می دانست و دشواری ها و تیرگی ها او را از کار سست و دلسرد نمی ساخت. درستی و راست کرداری از دیگر مظاهر استحکام اخلاقی اوست. از این نظر فنا ناپذیر بود... او به آسانی به کسی قولی نمی داد، اما هر آینه که انجام کاری را وعده می داد، باید به سخنش اعتماد نمود و انجام آن کار محقق شمرده می شد. امیر سخن کوتاه می گفت و کوتاه می نوشت.»

وزیر مختار انگلیس در باب امیرکبیر چنین لب به اعتراف گشود: «پول دوستی در وجود امیر بی اثر بود.»

دکتر پلاک از اهالی اتریش به ظرافت درباره او گفت: «پول هایی که می خواستند به او بدهند و نمی گرفت، خرج کشتنش شد.»

رضا قلی که او را به خوبی می شناخت، درباره اش نوشت: «امیرکبیر به رشوه و عشوه کسی فریفته نمی شد.»

امیرکبیر و آرزوی تشکیل نیروی دریایی قوی در کشور

در هنگامه ای که امیرکبیر سخت در پی ایجاد نیروی دریایی برای حضور مقتدرانه ایران در خلیج فارس بود، وزیر خارجه انگلیس با مخالفت شدید با فروش کشتی به ایران، در نامه ای محرمانه به سفارت خود در تهران، از این موضوع به طور شدید اظهار نگرانی و چاره جویی می کند و کلنل میشل، کاردار بریتانیا در ایران، با تأیید خطرناک بودن اقدام امیر کبیر، در عین حال چنین نویدی را به مافوق خود می دهد:

«به احتمال قوی پس از مرگ یا عزل میرزا تقی خان، تمام نقشه های او راجع به احداث نیروی دریایی در خلیج فارس به بوته فراموشی خواهد افتاد»؛ نامه ای که نشان از توطئه کثیف انگلیس در فراهم آوردن زمینه عزل و شهادت امیر کبیر دارد.

فقط سه سال و این همه خدمت?!

بهرسو یکی از نکات بسیار مهم درباره اقدامات گسترده امیرکبیر در دوران صدارتش این است که همه این فعالیت ها و خدمات گسترده اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نظامی، اجتماعی، بهداشتی، آموزشی و... تنها و تنها ظرف سه سال انجام گرفت، آن هم در زمانی که امیر از هر سو تحت فشار بود و زیرساخت های لازم برای انجام امور فراهم نبود، لکن امیر بدون بهانه جویی، کمر همت بست و آنچه را کرد که می دانیم و باز هم می دانیم عمر مردمان بزرگ به کوتاهی گل های بهاری است که لطافت و مهربانی را توامان دارند.

به عنوان حسن ختام نامه سرآشپززاده را به شاهنشاه قاجار می خوانیم:

الساعه که در ایوان منزل با همشیره همایونی به شکستن لبه نان مشغولم خبر رسید که شاهزاده موثق الدوله حاکم قم را که به جرم رشاء و ارتشاء معزول کرده بودم به توصیه عمه خود ابقاء فرموده و سخن هزل بر زبان رانده اید.فرستادم او را تحت الحفظ به تهران بیاورند تا اعلیحضرت بدانند که "اداره امور مملکت با توصیه عمه و خاله نمی شود".زیاده جسارت است. تقی


محمدرضا سیفی/سردبیر

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار