درس
سبک نوشتن برای روزنامه نگاران
خبرگزاری پانا:در سنت قراردادی روزنامه نگاری آمریکایی- انگلیسی یک فرمان اساسی وجود دارد: نگارش خوب، بیشتر بازتاب شیوه حرف زدن است تا بازتاب آموزه ها و مهارت های جداگانۀ دیگری؛ که ممکن است ادبیاتی مصنوعی و آرایش یافته داشته باشد و بر خودآگاه نگارنده فشار آورد. چنانچه ویلیام هازلیت [مقاله نویس و منتقد انگلیسی] می نویسد: برای نگارش یک متن زیبا و نزدیک به ذهن، بهتر است طوری عمل شود که گویا به حالت معمولِ حرف زدن مردم نوشته شده است یعنی همانطور که در حرف زدن، واژه های آشنا و دیگرفهم را- بکار می بریم.
سبک چیست؟
سبک وحدتی است که در آثار کسی به چشم می خورد یک روح یا ویژگی های مشترک و تکرار شده در نوشته که برگرفته از تکرار عوامل و ویژگی هایی است که در آثار کسی هست و توجه خوانندۀ دقیق و کنجکاو را جلب می کند.
سبک در روزنامه نگاری ؟
جالب آنکه، سبک مهارتی کسب کردنی یا قابل دستیابی نیست بلکه درون ذهن خبرنگار یا درونمایه پیام یا موضوع نهفته ای است که تمایل دارد خود را بنمایاند؛ اما برای خودنمایی، سبک نیاز به روشن نویسی یعنی دوری از ابهام، آگاهی نسبت به ارزشهای نثر و صراحت دارد و حذف اضافات و پیچیدگی های کلامی. با این توضیح باید روشن شده باشد منظور از خودنمایی کلامی در روزنامه نگاری زیبانویسی ادبی و توجه به آرایه های ادبیاتی نیست در واقع باید در روزنامه نگاری هوس خودنمایی کلامی به معنای متعارف را در خود سرکوب کنید.
جاناتان سوئیفت در مورد سبک می گوید:"کاربرد واژگان درست در جای درست واقعی ترین تعریف سبک است".
ویلیام استرانک در کتاب مقدمات سبک نوشت: نویسندگان جوان،سبک را مثل آراستن سفره عبارت پردازی یا یک چاشنی که باید غذایی بدطعم را اشتها برانگیز کند، فرض می کنند. در حالیکه سبک هرگز چنین موجودیت بیرونی ندارد.
سبک را نمی توان به متن ضمیمه کرد یا آن را از متن جدا کرد و بیرون کشید. رسیدن به سبک راهی غیر از پیراستگی، سادگی، روانی و صمیمیت ندارد.
در همین زمینه رابرت گانینگ در سال ۱۹۴۴ می نویسد: اگر نکته ای قابل نوشتن در ذهن داری به روشن ترین شکل ممکن بر روی کاغذ آور [بطوری که فهم آن به راحتترین شکل و در کمترین زمان اتفاق بیفتد] این راز سبک است.
ساده آری؛ کِسل کننده نه!
اشتباه نکنید! ساده و روان نویسی موضوع شما را کسالت بار و سطح پایین نخواهد ساخت اصولاً در نگارش، موضوعِ کسل کننده نداریم بلکه نویسندگان کسالت بار می نویسند. در آثار بسیاری از نویسندگان بزرگ همه آنچه به پرهیز از آن توصیه می شود هست مثل تکرار یا جملات طولانی و یا برخی موقع استعاره. اینها آزار دهنده و کسالت آور نیست مثل نثر همینگوی که در آن تکرارها زشت نیست. جملات طولانی کسل کننده نیست چون ضرباهنگی دارد که با غنا به تدریج خواننده را به درون و عمق ماجرا هدایت می کند.
ساده نویسی دشوار است
نویسنده خوب باید قدرت ساده نویسی داشته باشد و هر وقت خواست براحتی بتواند از آن استفاده کند این کار فقط از طریق تمرین زیاد بدست می آید چون برخلاف آنچه دیگران فکر می کنند ساده نویسی به مراتب از پیچیده نویسی دشوارتر است و فقط تعداد کمی از نویسندگان و روزنامه نگاران چنین مهارتی دارند.
اصول سبک خوب روزنامه نگاری
بطور خلاصه یک سبک خوب برای نوشتن در رسانه ها که حاصل کار خبرنگاری است محصول رعایت موارد ذیل است:
۱ -از مبهم نویسی بپرهیزید. روشن و واضح بنویسید.
۲ -نوشتن مثل حرف زدن بدون زواید گفتاری
رابرت گانینک در این زمینه پیشنهاد می کند: "از روی گفتار خود بنویس" [تا ساده نویس شوی]
۳ -استعاره را کنار بگذارید.
۴ -روان بنویسید.
عبارت ها و واژه ها- در این حرفه- باید به خودی خود، چنان رسا و روشن باشند که مخاطبان فوری معنای آن را دریابند. در کاربرد اصطلاحات فنی و صنعتی مراقب باشید واژه ای که در یک جمله تخصصی کاربرد دارد نباید در یک نشریه عمومی بکار برد.
۵- توجه به ساختار جمله
روزنامه نگار باید به این نکته اهمیت دهد که آنچه می نویسد در ساختار جمله هم درست باشد ممکن است واژه و عبارتی که به نظر روان و ساده می آید در هنگام خواندن بسیار دور از معنای مدنظر ما ، تصور شود.
۶ -از حاشیه روی پرهیز کنید.
هرگاه از حاشیه روی بپرهیزیم می توانیم ؛مطمین باشیم که به روانی رسیده ایم (رساندن مفهوم و معنی با روشن ترین واژه ها) بدون اینکه نیاز به سعی و کوشش اضافه داشته باشیم .
۷ -شیرین و متفاوت بنویسید.
این شعار را فراموش نکنید! "پیش از دویدن باید راه رفتن را آموخت"
اگر روزنامه نگار بخواهد وصفی، شیرین و متفاوت بنویسد نخست باید صراحت و روانی را تمرین کند و سپس به نوشته خود طعم و رنگ اضافه کند .
۸ -در بکاربردن واژه ها به بار عاطفی و معنایی کلمات دقت کنید.
منزل- ماوا- مسکن - خانه -سرپناه - پناهگاه- آشیانه و.. ظاهراً همه یک معنا دارد: چهاردیواری و سقفی برای سکونت. اما آیا در معنا واقعا یکی است؟ آیادر هر متنی، برای هر مخاطبی،در هر شرایطی و برای هر رسانه ای از هر یک از این واژگان براحتی می توان استفاده کرد و حتی یکی را جایگزین دیگری کرد؟ پاسخ روشن است.خیر! در بکاربردن واژه ها باید به ساختار متن- شرایط نوشتار- نوع مخاطب - زمان و مکان و نوع رسانه توجه کرد،لذا روزنامه نگار با داشتن دایره لغت وسیع باید به بار عاطفی و معنایی کلماتدقت کند و مسلط کاربرد هر یک را بداند و در بکار بردن واژگان سلیقۀ رسانه ای داشته باشد.
۹ -کلیشه ها بازدارنده است.
در اصطلاح ادبی و هنری کلیشه، شیوه ها و واژه هایی است تکراری که کاربرد آن برای بار اول موفق بوده است . بی اراده به قلم آمدن و به تامل و اندیشه نیاز نداشتن از ویژگی های مهم کلیشه است . لذا خود را اسیر کلیشه ها نکنید. رها باشید و برای نوشتن خودتان باشید.
۱۰ -توجه به ضربآهنگ کلمات
قبلا گفتیم ضربآهنگ کلمات نوشته را جذاب و غنی می کند و خواننده را به درون ماجرا هدایت می کند .
عوامل تعیین کننده نوع سبک
۱-نگرش :نگاه خاص هر فرد به جهان درون و بیرون است که لزوما به شیوه خاصی از بیان تجلی می یابد آنکه جهان را تیره و تار می بیند در نوشته هایش و کاربرد واژگان غبار این غم و اندوه قابل مشاهده است.
۲-گزینش کلمات با توجه به معنای عاطفی و هیجانی آن
۳-سرپیچی از هنجارهای زبانی و عرفی متعارف
در عالم روزنامه نگاری رسیدن به یک سبک خاص در نوشته هایتان، که مختص شما باشد؛ و به قولی نوشته شما را بدون امضای رسمی، امضا دار کند؛تنها با رعایت ضوابط ، اصول و استانداردهایی است که پیشتر آمد.و بتدریج در اثر تمرین و تجربه شاید بتوانید صاحب سبک و امضایی در نوشته هایتان شوید.
***نکته آخر:
اگر روزنامه نگار در سطح نگارش،خود را به سطحِ سادگی و روانی برساند زندگی حرفه ای او موفق تر، کار دبیران و سردبیران ساده تر و سوء تفاهمهای رایج کمتر خواهد شد. این، یعنی الگوی کامل یک شیوه مطلوبِ هر کارِرسانه ای.
اما رسیدن به این نقطه به آن اندازه که در توصیه کردن آسان است در عمل خیلی ساده نیست. باید بیشتر اندیشید و بیشتر تمرین کرد و تمرین حاصل خواندن و نوشتن بسیار است .
-----------------------------------------------------------------------------------
منابع: ۱-اینترنت وبلاگ ۲- نوشتن برای روزنامه نگاران :انتشارات ثانیه
ارسال دیدگاه