به گزارش خبرنگار سرویس آموزش و پرورش پانا، حجت الاسلام والمسلمین حسن راستگو، چهره ای آشنا در حوزه كودك و نوجوان است. ولی در دو دهة اخیر در زمینة آموزش مفاهیم قرآنی و دینی به كودكان و نوجوانان گام برداشته و علاوه بر انجام كارهای پژوهشی در این حوزه، برنامه های آموزشی متعددی را نیز درصدا و سیما به اجرا درآورده است تا از این طریق كودكان و نوجوانان را بیش از پیش با مفاهیم قرآنی و دینی آشنا كند. در این قسمت به بهانه انتخاب كتاب «بچه ها سلام» به عنوان نامزد كسب عنوان برتر در دوازدهمین جشنواره كتاب های رشد، ویژه کتابهای قرانی با این كارشناس به گفت وگو پرداخته ایم كه متن آن را در زیر می خوانید:
كتاب «بچه ها سلام» كه نام شما هم در آن به عنوان یكی از همكاران آورده شده است، به تازگی در یكی از گروه های داوری دوازدهمین جشنواره كتاب های آموزشی و تربیتی- ویژه كتاب های قرآنی نامزد كسب عنوان برتر شده است. نقش شما در تولید این كتاب دقیقاً چه بود؟
این كتاب یك كتاب صوتی است و بنده به عنوان پژوهشگر در تألیف و آماده سازی این كتاب همكاری داشته ام.
آیا مجموعه جدیدی برای كودكان و نوجوانان در دست تألیف یا انتشار دارید؟
حدود دو سال است كه تلاش داریم كل جزء ۳۰ قرآن و سوره های كوچك را در قالب كتاب صوتی برای كودكان آماده كنیم تا علاقه مندان بتوانند از این مجموعه برای یادگیری استفاده كنند. بخشی از پژوهش های مربوط به این مجموعه تمام شده و بخش دیگری مانده است كه امیدواریم به زودی پژوهش تمامی بخش های مربوطه به پایان برسد و این مجموعه آماده بهره برداری شود.
آماده سازی این مجموعه خیلی زحمت دارد. ما باید بعد از اتمام كار پژوهش، تازه كارهای الكترونیكی و تنظیم و در نهایت چاپ را شروع كنیم. به هر حال سعی می كنیم كل جزء ۳۰ قرآن را به صورت كتاب های كوچك صوتی آماده كنیم.
آثاری كه در حوزه دین برای كودكان و نوجوانان تألیف و منتشر می شود باید دارای چه ویژگی هایی باشد تا مخاطبان بهره برداری بیشتری از این آثار داشته باشند.
در قرآن كریم قصه های فراوانی از انبیا و اولیای الهی آمده است، چرا كه قصه مهم ترین روش برای آموزش مفاهیم قرآنی و دینی به كودكان و نوجوانان است. می توان قصه های انبیا و بزرگان دین و مردان و زنان نمونه اسلام را به زبانی ساده و شیرین برای بچه ها نقل كرد تا آن ها با زنان و مردان نمونه اسلام آشنا شوند و با مفاهیم دینی انس بیشتری بگیرند. قرآن مثل ها و قصه های خوبی در زمینه های اجتماعی، اخلاقی و ... دارد كه اگر با زبان شیرین برای بچه ها نقل شود و یا به صورت كتاب های رنگی همراه با عكس ها و تصاویر جذاب به چاپ برسد بسیار مؤثر خواهد بود.
كتاب های قرآنی و دینی منتشر شده در حوزه كودك و نوجوان را چطور ارزیابی می كنید؟ به نظر شما با نقطه مطلوب چقدر فاصله داریم؟
در حوزه كودك و نوجوان كتاب های قرآنی و دینی فراوانی به چاپ رسیده است؛ اما به هر حال نباید به این تعداد آثار اكتفا كنیم؛ چرا كه هر زمانی، ادبیات خاص و شرایط و نیازهای زمان خود را می طلبد. مرحوم «مصطفی زمانی» یكی از فضلای پر تلاش قم بودند كه انتشارات هم داشتند؛ ایشان قبل از انقلاب اسلامی، در یك دوره ای داستان های انبیا را به همراه تصاویر رنگی برای كودكان به چاپ رساندند كه بسیار مورد توجه و استقبال قرار گرفت. از آن زمان تاكنون حدود ۴۰ سال گذشته است و در این ۴۰ سال با توجه به اینكه واژه های زیادی وارد ادبیات كودكان و نوجوانان شده و نگرش ها و بینش ها تغییر كرده است آثار قابل توجهی در این حوزه به چاپ نرسیده است. اگر ما بتوانیم هر ده یا بیست سال این برنامه ها را به روز و ارائه كنیم خیلی خوب می شود.
در حوزة معرفی انبیای الهی برای كودكان و نوجوانان چقدر كار شده است؟
به نظر می رسد امروز جای سلسله داستان های انبیا برای كودكان خالی است؛ به یاد دارم زمانی كه در رادیو بودم هر روز صبح برنامه ای برای كودكان داشتیم كه در یك دوره كامل قصه های انبیا را از حضرت آدم(ع) تا پیامبر اكرم(ص) برای كودكان بیان كردم. همچنین درتلویزیون نیز بیش از ۱۵ سال برنامه داشتم كه در این سلسله برنامه ها نیز قصه های انبیا را به صورت اجرای زنده با الهام از اسناد و مدارك معتبر برای مخاطبان كودك و نوجوان نقل می كردم.
با توجه به ضرورت آشنایی كودكان و نوجوانان با داستان های قرآنی، می توانیم با سبك جدید و مدرن و با بهره گیری از نرم افزارهای رسانه ای این داستان ها را برای بچه ها نقل كنیم كه در این صورت كودكان می توانند از هر كجای قصه كه بخواهند یك چیز تازه ای پیدا كنند و كشف كنند. همچنین می توانند برخی موضوعات را به صورت پازل با هم تركیب كنند و از این آثار و محصولات بهره ببرند. اگر ما از ابزار مدرن برای بیان مفاهیم قرآنی و دینی به كودكان استفاده كنیم بچه ها با شادابی و نشاط بیشتری به دنبال مسائل دینی می روند و درك بهتری نیز از این مسائل خواهند داشت.
دلیل پایین آمدن میزان تألیف و انتشار كتاب های قرآنی و دینی برای كودكان و نوجوانان را چه می دانید؟
متأسفانه وضعیت كتاب در جامعه ما به هیچ عنوان مناسب نیست. به نظر می رسد كتاب در جامعه ما به سمت یك بیماری مزمن و مرگ پیش می رود. زمانی بود كه كتاب ها در شمارگان صدهزار نسخه به چاپ می رسیدند اما الان در نهایت در دو هزار نسخه به چاپ می رسند كه هزار نسخه آن نیز به چاپخانه بازمی گردد. طی سال های متمادی فرهنگ مطالعه عوض شده است و به جای مطالعه كتاب، همه به دنبال نرم افزارها و سایت های اینترنتی می روند.
علاوه بر تغییر فرهنگ مطالعه بین مردم، مهم ترین مشكل پیش روی انتشار كتاب های دینی برای كودكان و نوجوانان را چه می دانید؟
گاهی مشاهده می كنیم كه امكانات كمی در اختیار ناشران قرار دارد و به ویژه ناشران كتاب های قرآنی و دینی با مشكلاتی در زمینه چاپ روبه رو هستند. این مسئله باعث می شود كمتر در این حوزه وارد شوند. همان طور كه عده ای خیرخواه برای امام حسین(ع) و عاشورا و تاسوعای حسینی(ع) خرج می كنند و نذری می دهند، می توانند نذر چاپ كتاب برای امام حسین(ع) هم داشته باشند و این كتاب ها را به صورت رایگان یا نیم بها توزیع كنند؛ در این صورت تیراژ كتاب ها بالا می رود و خواننده ها نیز به طور طبیعی بیشتر می شوند.
چرا از تعداد مخاطبان كتاب ها به ویژه كتاب های دینی و معارفی كاسته شده است؟
با توجه به پیشرفت جامعه و انتشار نرم افزارها و همچنین گسترش فعالیت افراد در فضای مجازی، مخاطبان ترجیح می دهند به جای اینكه هزینه گزافی برای تهیه كتاب ها بدهند این كتاب ها را در فضای مجازی دانلود كرده و یا نرم افزار آن ها را تهیه كنند؛ زمانی كه كسی به صورت رایگان و از طریق اینترنت می تواند به كتاب های مورد نظر خود دست پیدا كند چه دلیلی دارد كه پول گزافی را برای خرید كتاب بدهد؟
راهكار شما برای گرایش یافتن كودكان و نوجوانان برای خرید و مطالعه كتاب های دینی و قرآنی چیست؟
اگر كتاب هایی كه به ویژه برای كودكان و نوجوانان به چاپ می رسد زیبا و همراه با تصاویر رنگی و جذاب باشد و همچنین این كتاب ها در دسترس باشد كودكان و نوجوانان هم این كتاب ها را می خرند؛ چرا جایزه ای كه به بچه ها می دهند توپ، كفش، لباس ورزشی و... است؟ هر چند كه این جوایز خوب است اما در كنار این جوایز می توانند كتاب هم به بچه ها هدیه بدهند تا بچه ها با كتاب و كتابخوانی انس بیشتری بگیرند. متأسفانه امروز متولی كتاب كودك نداریم و كتاب در غربت قرار گرفته است و به سوی مرگ پیش می رود؛ به نظر بنده ممكن است روزی برسد كه دیگر كسی كتاب چاپ نكند و دیگر كسی نخواهد از كتاب به صورت مكتوب استفاده كند.
با توجه به تجربه چندین دهه ای خودتان در حوزه كودك و نوجوان، چه توصیه هایی به مؤلفان و ناشران كتاب های قرآنی و دینی كودك و نوجوان دارید؟
نخستین محور كه مؤلفان چنین كتاب هایی باید مورد توجه داشته باشند، محتوا و دومین محور ظاهر كتاب ها است. محتوای كتاب ها باید متناسب با فرهنگ، سطح معلومات و هوش بچه ها باشد چرا كه نه كتاب های سنگین به درد بچه ها می خورد و نه كتاب های خیلی سبك. همچنین شكل ظاهری كتاب اهمیت بسیاری دارد. باید در شكل ظاهری كتاب ها و صفحه آرایی از بهترین تصاویر و فونت ها استفاده شود و در كنار یك چاپ خوب، كتابی ارائه شود كه مورد پسند كودكان و نوجوانان باشد.
با توجه به اینكه امسال جشنواره كتاب های رشد به كتاب های قرآنی و دینی اختصاص پیدا كرده است برگزاری چنین جشنواره هایی را تا چه میزان در تألیف و انتشار هر چه بهتر و بیشتر كتاب های قرآنی و دینی مؤثر می دانید؟
تنها یك توصیه دارم كه اگر چنین جشنواره ای برگزار می شود فقط منحصر به تهران و برای قشر خاصی نباشد بلكه بهتر است این جشنواره با حجم كوچك تر در مدارس و حتی مناطق آموزش وپرورش نیز برگزار شود و آثار ارسال شده به این جشنواره در قالب نمایشگاه هایی به نمایش گذاشته شود.
ارسال دیدگاه