درویش با اشاره به ضرورت ایجاد مدارس محیط زیست در گفتگو با پانا:
آسمان و زمین؛ تخته سیاه این مدارس
اینجا آموزش ضرب و تقسیم در کار نیست. شاگرد و معلم هر دو دغدغه های سبز دارند. اینجا احیای زمین دودگرفته را آموزش میدهند. یاد می دهند چطور قداست محیط زیست را حفظ کنیم و این ودیعه الهی را برای نسل های بعد به یادگار بگذاریم. مدارسی سبز، بدون کتاب و جزوه همراه با لمس طبیعت، دوستی با محیط زیست و در نهایت حفظ طبیعت برای آینده کشور. اگر مشق ما محیط زیست باشد می تواند آینده ای سبز را برای ما رقم زند.
مطالب فوق بخشی از گفتگوی پانا با محمد درویش مدیرکل دفتر آموزش و مشارکت های مردمی سازمان محیط زیست است که در ادامه می خوانید.
ایده مدارس محیط زیست از کجا و با توجه به کدام ضرورت شکل گرفت؟
یکی از مهم ترین دلایلی که سبب شده با بحران های جدی در حوزه محیط زیست روبرو شویم، ناآگاهی و عملکردهای مخربی بوده که در سطح جامعه ایرانی نسبت به ملاحظات محیط زیستی در طول چند دهه اخیر صورت گرفته است. این ناآگاهی و بی تفاوتی از سطح جامعه به سطح مدیران جامعه نیز تسری پیدا کرده است.
از طرفی با بررسی های کارشناسی که توسط سازمان متولی طبیعت(سازمان حفاظت از محیط زیست) انجام گرفت، به این نتیجه رسیدیم که اگر قرار باشد ظرفیت سازی اطلاعاتی شایسته ای را در این حوزه انجام دهیم و بتوانیم فرهنگسازی کنیم باید به سمت ایجاد نوعی توانایی که به آن توانایی سواد محیط زیستی یا فهم اکولوژیک گفته می شود، برویم.
در واقع چنانچه مردم از سواد محیط زیستی برخوردار شوند، آنگاه می توان انتظار داشت که بسیاری از رفتارهای مخربی که در حوزه های گیاهی، جانوری، انواع آلودگی های خاک و هوا که ما را متأثر کرده با شدت و شتاب معنادار و امیدبخشی کاهش پیدا می کند.
هدف از ایجاد مدارس محیط زیست چیست؟
قرار نیست به کودکان آموزش های مستقیم محیط زیستی داده شود. قرار نیست هیچ نوع کتاب و جزوه ای به دانش آموزان داده شود یا زنگ خاصی به عنوان زنگ محیط زیست به طور مرتب در طول روز نواخته شود. بلکه می خواهیم فضایی را مهیا کنیم که دانش آموزان بتوانند دست کم در هر هفته یک نیمروز از زیر سقف کلاس درس بیرون آیند و در یک محیط طبیعی قرار بگیرند و تجربه لمس طبیعت را داشته باشند.
هدف این است که دانش آموزان بتوانند درخت را لمس کنند. برخی از حیوانات بی آزار را لمس کنند، نهالی بکارند و درختان را آبیاری کنند. علاوه بر آن دانش آموزان بتوانند پرواز پرنده ها و پروانه ها را تماشا کنند. در این مدارس کودکان به صورت ناخودآگاه تجربه لمس طبیعت را پیدا می کنند و عاشق طبیعت می شوند. کودکانی که عاشق طبیعت می شوند هنگامی که بزرگ شدند تحت هیچ شرایط و به هیچ قیمتی حاضر نیستند تصمیمی بگیرند که منجر به تخریب آن چیزی شود که عاشقش هستند. این کاری است که ما می خواهیم در مدارس طبیعت انجام دهیم و به آن برسیم.
همچنین در مدارس طبیعت قرار نیست کودکان با فجایع و بلایایی که در طبیعت وجود دارد، آشنا شوند. قرار نیست که متوجه شوند چقدر زباله وجود دارد و چقدر شکار بی رویه وجود دارد یا آلودگی آب، هوا و خاک چقدر است. اصلا نمی خواهیم تصویر ترسناک و کابوس واری از وضعیت محیط زیست برای کودکان زیر ۹ سال به ارمغان بیاوریم، بلکه می خواهیم فقط آن ها را عاشق طبیعت کنیم و آن ها را امیدوار کنیم. بعد از آن وقتی دانش آموزان در اردوهای دانش آموزی شرکت کردند و یک کارخانه کاغذسازی را دیدند، آنجا متوجه می شوند اگر بتوانند از کاغذهایی که در اختیارشان است بهتر استفاده کنند دیگر لازم نیست که درخت بیشتری قطع شود.
در واقع هدف ما این است که مواهب محیط زیستی، آموزه های آن و المان های محیط زیستی برای دانش آموزان مانند ارزش های غیرقابل معامله زندگی شان حرمت دارد. همانطور که همه کودکان پدر، مادر، وطن و خداوند را دوست دارند یاد بگیرند که مواهب طبیعی هم همانقدر ارزشمند و مقدس است که باید به درخت، طبیعت، چشمه و محیط زیست کشور هم احترام بگذارند.
این اتفاقی است که باید در مدارس طبیعت شکل بگیرد و بعد گام به گام که کودکان بزرگتر می شوند آموزش های آکادمیک به این مدارس توسط معلمان اضافه می شود.
محتوای این مدارس شامل چه مواردی می شود؟
ما در این مدارس دنبال این نیستیم که کتاب جدیدی با عنوان محیط زیست ارائه شود. در واقع محتوای کتاب های علوم ریاضی، اجتماعی، تاریخ و جغرافیا و سایر کتب باید به نحوی ارائه شود که در آن مثال محیط زیستی بیان شود. به عنوان مثال وقتی معلم ریاضی در فصل زمستان وارد کلاس می شود و اتاق را گرم می بیند به دانش آموزان نگوید که پنجره را باز کنید بلکه بگوید بخاری را کم کنید. وقتی معلم علوم روی کاغذ می نویسد، دانش آموزان ببینند که معلمشان از دو روی کاغذ استفاده می کند و وقتی تمام شد به جای اینکه درون سطل زباله های تر بیاندازد، درون سطل مخصوص زباله های خشک بیاندازد. دنبال این هستیم که میزان مصرف آب به وسیله شیرهای هوشمند کاهش پیدا کند. همچنین از پنجره های دوجداره و آبگرمکن های خورشیدی استفاده شود.
مهم تر از همه محتوایی است که توسط آموزشگران باید به بچه ها ارائه شود تا دانش آموزان بتوانند تجربه لمس طبیعت را داشته باشند.
سازمان محیط زیست برای راه اندازی مدارس محیط زیست چه کرده است؟
در این راستا سازمان حفاظت محیط زیست تلاش کرد تا با وزارتخانه های ورزش و جوانان، علوم و از همه مهم تر نهاد آموزش و پرورش به عنوان دستگاه هایی که بیش از هر نهادی می توانند در این حوزه اثربخش باشند و جمعیت مخاطب گسترده ای دارند تفاهم نامه هایی را امضا کند تا در نهایت بتوان شرایطی را به وجود آورد که سواد محیط زیستی ایرانیان افزایش پیدا کند.
بنابراین با توجه به ضرورتی که برای حفظ طبیعت احساس می شود، در اسفندماه سال ۹۲ پس از مذاکرات فراوان بین دو دستگاه محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش تفاهم نامه ای امضاء و مقرر شد که طی اجرای این تفاهم نامه نه فقط مدارس محیط زیستی در کشور راه اندازی و آموزش های محیط زیستی نهادینه شود، بلکه دفتر محیط زیست و توسعه پایدار در وزارت آموزش و پرورش نیز راه اندازی شود.
در پی تفاهم نامه مذکور باید ۵۶ هزار معلم آموزش و پرورش بتوانند از آموزش های محیط زیستی برخوردار شوند تا آن ها بتوانند به شکلی جذاب و موثر آموزش های محیط زیستی را به سطح مدارس انتقال دهند.
چه وظیفه ای بر عهده آموزش و پرورش است؟
ظرفیتی که در آموزش و پرورش وجود دارد ما را در راه اندازی مدارس محیط زیست بسیار کمک می کند.
ارتقای کیفیت و کمیت مطالب آموزشی محیط زیست در کتاب های درسی، استفاده از ظرفیت مدارس هوشمند و بهره گیری از پتانسیل نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش برای ارایه آموزش محیط زیستی و ترویج فرهنگ محیط زیست و توسعه پایدار برخی از تعهدات وزارت آموزش و پرورش در این تفاهم نامه است.
راه اندازی مدارس طبیعت در چه مرحله ای قرار دارد؟
شاخص های سواد محیط زیستی تدوین و در منشور مدارس محیط زیستی ۱۰۹ صفحه منتشر شده و توسط خانم دکتر ابتکار رئیس سازمان محیط زیست به ادارات کل محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش نیز ابلاغ شده است.
منشور مدارس محیط زیست با حضور نماینده های آموزش و پرورش در طول دوسالی که در حال تدوین بود شکل گرفته و دفتر سلامت وزارت آموزش و پرورش هم این منشور را تأیید کرده است. اما ظاهرا این منشور در وزارت آموزش و پرورش متوقف شده و باید مراحل خود را طی کند. بنابراین با توجه به اینکه هنوز وزارت آموزش و پرورش پاسخ نهایی را به ما نداده همه چیز روی کاغذ مانده است.
هم اکنون مدارس محیط زیستی داریم یا خیر؟
هنوز مدارس محیط زیستی راه اندازی نشده است و منشور این مدارس در دفتر وزیر آموزش و پرورش باقی مانده و وزیر دستوری روی این منشور نداده است.
چه اسمی برای مدارس محیط زیست در نظر گرفته اید؟
نام مدارس "جم" که همان مخفف مدارس جامع محیط زیستی است را پیشنهاد کردیم . دفتر سلامت وزارت آموزش و پرورش هم پیشنهاد داد تا اسم این مدارس "مدارس مجری طرح های محیط زیستی" شود چون استدلال آن ها این است که نمی توان مدارسی را تحت عنوان مدارس محیط زیستی تأسیس کرد اما می توان از تجربه مدارس مروج سلامت در این مسیر استفاده کرد. البته هنوز جواب مثبت به این پشنهاد داده نشده است، به هر حال تصمیم گیری در این زمینه منوط به نظر وزیر آموزش و پرورش است.
چه میزان بودجه برای این مدارس پیش بینی شده است؟
راه اندازی مدارس محیط زیست حتما به اعتبار نیاز دارد. البته سازمان محیط زیست در برنامه پنجساله ششم توسعه این موضوع را مد نظر قرار داده است ضمن اینکه رایزنی هایی با اداره اوقاف انجام شده و با خیرین مدرسه ساز و کسانی که مشتاق تاسیس مدارس هستند در گام اول می توانیم زمینه را مهیا کنیم که مطابق شیوه نامه ای که به تایید دو وزارت و سازمان محیط زیست رسیده هر فرد حقیقی و یا حقوقی که می خواهد مدرسه محیط زیستی یا مدرسه طبیعت بسازد، بتواند اینکار را انجام دهد. ثبت نام کند و در مراحل بعد از تصویب برنامه ششم باید بودجه ای توسط دولت برای حمایت از مدارس محیط زیستی در نظر بگیرد تا به تدریج تمام ۱۰۵ هزار واحد آموزشی در کشور برخوردار از آموزه های مدارس محیط زیست شوند.
البته ما پیشنهاد کرده بودیم که در سه استان اردبیل، خوزستان و بوشهر که اسپانسرهای مالی آن تامین شده بود تعداد هزار مدرسه در ابتدای سال تحصیلی ۹۴- ۹۵ راه اندازی شود که وزارت آموزش و پرورش با آن مخالفت کرد.
مربیان مدارس محیط زیست تحت آموزش سازمان محیط زیست هستند؟
ما یک بانک اطلاعاتی درست کردیم تا کنون ۹۰ شخصیت حقیقی و حقوقی که تجربه آموزش های محیط زیستی دارند را شناسایی کردیم محتواهای آموزشی که قرار است به آموزگاران ارائه بشود تهیه شده برای مقاطع زیر ۹ سال و بالای ۹ سال و این آموزش ها با مشاورت سازمان محیط زیست و زیر نظر مستقیم وزارت آموزش و پرورش قرار است که ارائه شود.
درک دانش آموزان از مسایل و مشکلات محیط زیستی چقدر است؟
طبیعی است وقتی درک دانش آموزان از محیط زیست افزایش می یابد، دانش آموز به دنبال تکمیل اطلاعات و علایق خود می رود و پس از آن از تخریب محیط زیست جلوگیری می کند.
در راستای ایجاد مدارس محیط زیست چند مقطع شناسایی شده است. یک مقطع دوره مهدکودک است که در زیرمجموعه سازمان بهزیستی قرار می گیرد. مقطع دیگر کودکان و دانش آموزان زیر ۹ سال هستند که به آن ها ابتدایی اول گفته می شود. یعنی قرار است که از پیش دبستانی تا کلاس سوم دبستان تحت مجموعه دستورالعملی که از آن به عنوان مدرسه طبیعت یاد می شود آموزش ببینند.
استقبال دانش آموزان از مدارس محیط زیست چقدر است؟
ا ستقبال دانش آموزان فوق العاده زیاد است. در حال حاضر حدود ۵۰ مدرسه محیط زیستی در ایران در قالب مدارس سبز فعالیت می کنند و علاوه بر دانش آموزان، خانواده ها نیز علاقمند هستند. در حال حاضر این نوع مدارس را در شهرهای مشهد، تنکابن، کرمانشاه، کازرون و بوشهر داریم. حتی گزارش هایی ارسال شده از دانش آموزانی که در مدرسه طبیعت مشهد درس می خوانند آثار بیش فعالی و روانی به شدت در آن ها کاهش پیدا کرده است.
یک پژوهشگر ارشد هاروارد اخیرا مصاحبه ای انجام داده و در این مصاحبه گفته: " ما تا الان فکر می کردیم اگر قرار است راه یافتگان به هاروارد و آکسفورد را افزایش دهیم باید تلاش کنیم که بچه ها را طی یک سلسه برنامه های شدید انضباطی وادار کنیم تا آنجا که امکان دارد کتاب های مختلف درسی را بخوانند و انواع اقسام معادله های پیچیده ریاضی را حل کنند. الان به این نتیجه رسیدیم که راه رسدین به هاروارد از مدرسه های طبیعت می گذرد. بچه هایی که در دوران کودکی خود تجربه لمس طبیعت را داشتند، شدت گیرندگی آن ها افزایش پیدا کرده و اختلالات رفتاریشان کاهش پیدا کرده است. انسان هایی به مراتب آرام، معقول و خردمند شدند و آن ها توانستند به راحتی این مراحل را طی کنند و فارغ التحصیل معتبرترین دانشگاه های دنیا از جمله آکسفورد و هاروارد شوند". بنابراین اگر ما نیز می خواهیم نسل هوشمندی داشته باشیم و بر روی پای خود بایستیم و مشکلات محیط زیستی این کشور حل شود حتما در کمترین فاصله باید وزات آموزش و پرورش تلاش کند تا مدارس طبیعت به سرعت راه اندازی شود.
گفتوگو از آسیه اسحاقی
ارسال دیدگاه