نشانه ای به رهایی!
معیارهای حداقلی، دفاعیهی نابهنگامی است از نماینده بر مسند قدرت نشسته
خبرگزاری پانا: پس از انتشار مطلبی از آقای رضاتوفیقی با عنوان «معیارهای حداقلی اصلاح طلبی» یکی از فعالان سیاسی اصلاح طلب به این نوشته واکنش نشان داده و آن را دفاعیه ای نابهنگام از تاجگردون عنوان کرده است.
امراله نصرالهی در این مطلب که با عنوان «نشانه ای به رهایی!» برای سایت استان فرستاده است نقدی را بر مطلب آقای رضاتوفیقی وارد کرده است که در پی میآید:
جناب آقای رضاتوفیقی؛
با درود و احترام
شبها و روزهاست كه از دیدار شما دور افتادهام و از مصاحبت با شما محروم.
ایرادی نیست، این را به حساب زندگی و زمانه وا مینهم اما بگذارید برای نخستین بار روبرویتان بنشینم و شما را بر طبق آخرین شیوه و مشی اصلاح طلبیتان در نامهای به عنوان "معیارهای حداقلی اصلاحطلبی" به تأویل بنشینم. اجازه میدهید؟
در این نوشته ی كوتاه نخست شما را به تأمل فیلسوفانهی اسلاوی ژیژك در فصلی از كتاب "پنج نگاه زیر چشمی به خشونت" فرا میخوانم.
در صفحهی ۹۴ كتاب او پیرامون "دل آزردگی تروریستها" از چكامهی "دومین ظهور" ویلیام باتلرییتس قطعه شعری آمده است: "بهترینها فاقد هرگونه اعتقادی هستند و بدترینها/ آكنده از شوری آتشین" این گزارهی شاعرانهی باتلرییتس بهترین وصفی است كه می توان به واسطهی آن از شكاف سیاست در ایران سخن گفت. ژیژك اگرچه چنین وصفی را در باب "لیبرالهای رنگ پریده و بنیادگرایان پرشور" به كار می برد اما گویی می توان آن را برای دو قطب سیاسی جهان سیاست در ایران نیز به كار برد.
این سان می توان از اصلاح طلبان "رنگ پریده" و اصول گرایان "پرشور یاد كرد".
رنگ پریدگی نشان از سطحی نگری دارد و پرشوری قرینهای بر خشك اندیشی.
اگر جریان اصولگرایی را در همان قالب خشك اندیشیشان، "پرشور" دیدیم، حكایت از بی اعتقادی و سطحی نگری ما به رفرم دارد. آنها در نبود این اعتقاد است كه طغیان می ورزند. آنها همیشه دل آزرده اند زیرا جریان رفرم و اصلاحات را شرّی! قلمداد می كنند.
شرّی كه دائماً آن را به وردها و دعاهایشان، به قلمرو خیر! فرا میخوانند. آنها شاید نمیدانند كه چنین شرّی! منبع خیری! برای آنهاست.
اصول گرایان درست همان "شیطان میلتون" اند كه میگوید: "شرّ! تو خیر من باشد." چنین شرّی تنها زمانی خیر اصولگرایان خواهد بود كه شما اعتقاد و باورتان را نسبت به آن از دست داده باشید. این سان بی اعتقادی به شر! اصلاح طلبی به گفتهی ژیژک همان «رنگ پریدگی» است. و به گفتهی دلوز، «در رویای کس دیگری به دام» افتادن است. و این به دام افتادگی در رویای دیگری را در فضای اصلاح طلبی و مصیبتی بیش نمیبینم. آیا اصولگرایان یعنی همان شیاطین میلتون که همواره در تصور ایدئولوژیک خویش زیستهاند، حاضرند بر مشی « پساسیاسی» شما عمل کنند؟ هرگز، آنها رویای خود را نمیفروشند تا در دام ایدهی «پساسیاسی» شما (تعامل اصلاح طلبی و اصولگرایی) افتند. آنها «پر شور» سیاست میورزند. آنها نقابهاشان را در دگماندیشیشان به کناری نمیزنند تا شما و امثال شما را ببینند. آنها حتی حاضر نیستند به «ستیزهجویی» که «عملاً در حکم نیروی زندگی است» با شما رفتار نمایند. آنها به «خشونت که نیروی مرگ است» با شما برخورد خواهند نمود. پس اصلاحطلبی را در شکل «رنگ پریدهی» آن کنار بگذارید چرا که نامهی در باب تساهل شما، دوست را به دشمن و دشمن را به دوست بدل خواهد نمود. بر این سیاق در نامهی شما کسانی انگ خواهند خورد که شرّ! رفرم را نه در ساختار سلسله مراتب حزبی آن بل، خود سالهاست كه با باور و ایمان به ایده های سیاسی- اجتماعی آن زندگی میكنند. روزگاری نه چندان دور آن كسان در همین حوالی، هزینه میدادند.
آنها همواره به عنوان انسانهای آزادی بودند كه به زبان كانتی كلمه "بعد عمومی خرد" را لحاظ میكردند. نه به "وارونه كاری"، كه به "همبستگی" سیاست می ورزیدند. بر سر اصلاحات چه آمده است كه با همهی مدعایش درست هرجای كه ضرورت دانست به "بعد عمومی خرد" وقعی نمینهد و عنصر كنش در حوزهی عمومی سیاست را به سیاست نیندیشی خویش، فرو می پاشد. ما فریب كاریم، هم در بازی با زبان و هم در وادی عمل. شما از اندیشهی انتقادی سخن میگویید. به طور حتم میدانید كه اندیشهی انتقادی از بنیانی اجتماعی برخوردار است. من نیز چون شما به اندیشهی انتقادی باور دارم. این جنبهی اجتماعی نقادی چون مرده ریگی است كه از ایدهآلیسم آلمانی و جامعه شناسی سیاسی ماركسی به ارث رسیده است. چنین اندیشهای به پراكسیس نزدیك است. همان كنش دگرگون كنندهی جهان. اما شما در پروژهی سیاسی- اجتماعی اصلاحات، گویی بر سیاق دیالكتیك "خدایگان- بنده" ی شبه هگلی آن رفتار می نمایید.
خود را خدایگانی میبینید كه دیگران را تنها به بنده بودن خود آگاه مینمایید، همین.
خود را در قلمرو رفرم، سوژه های شناسایی می دانید كه از دیگران تنها ابژه بودن را میطلبید. شما كه برای اصلاحات، شاخصه تعیین میكنید، از دیگران چرا تأویل خود از اصلاح طلبی را جویا نمیشوید؟ اصلاح طلبی شما به "پاساژها، بوتیكها، دیواركوبها، و قطعههایی از متن روزنامهها" میماند كه میتوان به گفتهی والتربنیامین نام "كولاژ" را بر آن نهاد.
آقای رضاتوفیقی،
من سعی میكنم تا بر بنیان "كولاژ" دانستن اصلاح طلبی شما، به نقد نوشتهتان بپردازم و تناقض نهفته در آن را گوشزد نمایم.
نخست این كه نوشتهتان پیش از آن كه قصد داشته باشد تا به معیارهای حداقلی اصلاح طلبی بپردازد، دفاعیهی نابهنگامی است از نمایندهی بر مسند قدرت نشستهتان. این را از كدها و نشانههای موجود در متن میتوان فهمید. خاصه آنجا كه مینویسید: " نوع دیگری از تعامل این است كه نمایندهی مجلسی یا استانداری یا مدیركلی یا رئیس دستگاهی در استانی و برای پیشرفت آن استان و حل مشكلات مردم با اصولگرایان در تهران یا استان تعامل میكند و در عین حال به اصلاح طلبی پایبند است" در دو سطر بعد همین دفاعیه را بر سیاقی دیگر و در طعن و سرزنش به كاندیدایی احتمالی چنین می آورید: "اما گاهی كسی یا كسانی برای ضربه زدن به یك نماینده یا كاندیدای اصلاح طلب یا یك مدیر اصلاح طلب با كاندیداتراشی، به قصد شكست یك نمایندهی اصلاح طلب، هرچند مورد انتقاد، با اصولگرایان شناخته شده هم پیمان می شوند. این كاری به غایت ناجوانمردانه و دور از اندیشه و منش اصلاح طلبی و حتی دور از اخلاق سیاسی است."
مقدمه چینی نوشتهی شما هرگز با پایانبندی آن نمیخواند. شما نه در باب رفرم و خاستگاه فلسفی - اجتماعی رفرم سخنی راندهاید و نه قائل به این خاستگاه فكری- اندیشهای در معنای راستین آن می باشید. بلكه رفرم و اصلاحات را در ساختی سیاسی (آن هم از نوع اصلاحات از بالا) در كانستركتیویستی ترین شكل ممكنش به تجربه نشسته و زیسته اید. در مكتب اصلاح طلبی شما، جای جامعهی مدنی و طبقهی متوسط كه بار تحولات آن را به دوش میكشند، كجاست؟ شما میان نخبگان قدرت و توده، جامعهی مدنی را به دست فراموشی سپردهاید. حوزهای كه حركتها و جنبشهای اجتماعی در آن شكل میگیرند و نیز "درسهایی برای دموكراسی" آنجا آموخته میشوند. شما تیتروار طبق فرهنگ پاتریمونیال، توصیهای پدرسالارانه می كنید و از موضع یك اصلاح طلب اصیل! سخن میگویید و دیگران را به دادگاه خویش میخوانید تا اصلاحطلب بودن و یا نبودن آنها را مشخص سازید. در متن دم از نقد "خودمحوری و خودمعیار پنداری" می زنید حال آنكه خود، دیگران را با الگوی پروكروستی خویش می سنجید تا فرد اصلاح طلبی را طرد! و غیراصلاح طلبی را جذب! نمایید. معیارهای حداقلی شما درست، اما گویی مانیفستی است شتابزده تا زودتر به كاندیدای موردنظرتان ادای احترام نمایید.
مگر شما نبودید كه جنگی نابهنگام را با او آغاز نمودید؟ و بعدها وقتی كاری از پیش نبردید صلحی نابهنگام را با او پیمان بستید؟ و حال كه نوبت به دفاعیهای نابهنگام رسیده است. چگونه است كه شما عضو اصلی فراكسیون اصولگرایان و یا رئیس كمیسیون برنامه و بودجهی مجلس اصولگرایان را دعوت مینمایید و ایرادی هم در آن نمیبینید اما دعوت جمع كثیری از مردم، اعم از طوایف مختلف، اصناف و جریانهای سیاسی اصلاح طلب و اصولگرا را توطئهای ناجوانمردانه قلمداد میكنید؟ كاندیدایی كه خود وزن او را پیشاپیش تعیین نموده اید. چرا كه میدانید در شكستن آرای كاندیدای موردنظرتان چقدر مؤثر خواهد بود. شما واقع بین هستید یا واقع گرا، كدام یك؟
آقای رضاتوفیقی،
شما در همین متن بعد از مانیفستی كه صادر مینمایید، مینویسید: "بر این اساس برای اصلاح طلب نامیدن فرد یا افرادی باید به اندیشهها و عملكردها و به معیار و ملاكها رجوع كرد" آیا در طعن و كنایتی كه به كاندیدای احتمالی میزنید، اندیشه و عملكرد او را بررسی نمودهاید؟ یا شما تنها با ملاك و متر و معیار خود او را سنجیدهاید؟ شما تعامل با اصولگرایی را امری سیاسی میدانید و در این زمینه خود را "مجاز به متهم كردن دوستان به خروج از اصلاحطلبی" نمیدانید اما در باب دعوت كاندیدایی احتمالی برای حوزهای كه نمایندهی مورد دفاعتان در آنجاست با پیش داوری، تعامل سیاسی داشتن كسی یا كسانی را با جریان یا جریانهایی خاص فراموش مینمایید و خود را در داوری مونیستی و مونوپولیستیتان در تناقضی آشكار، افشا میكنید. از كجا اثبات نمودهاید كه آن تعامل، انسانی و اخلاقی نیست كه مهر و برچسب توطئهی ناجوانمردانه بر پیشانی آن میچسبانید؟ شما حتی به جای دیگران نیز تصمیم میگیرید و یا تعیین و تكلیف میكنید كه "چه كسانی و با چه انگیزه و هدفی اخلاقاً مجاز با تعامل با اصولگرایان در استان هستند؟" در متنی كه نگاشتهاید، آگاه یا ناآگاه به قطبی شدن انتخابات در جغرافیای گرمسیری و سردسیری دامن میزنید. شما حتی شخصیت سیاسی خود را تا سرحد توصیهی بعضی از ناكسان كه رشد سیاسی- مالی خویش را در فضایی جنجالی می جویند، فرو كاسته اید. تا آنجا كه به قاطبهی اصلاح طلبی نیز كه همواره، همراه و همراز شما بوده اند اما دل نگران از نوشتهی شما، نادیده گرفته اید.
آقای رضاتوفیقی،
با این همه، اما نمیتوانم شما را دوست نداشته باشم. پس به پاس همین دوستی و علاقهی فردی، شما را به خوانش نامهی تراژیك و فلسفی والتربنیامین، یگانهی متفكرتنها، به گرشوم شولم به تاریخ ۱۷ آوریل ۱۹۳۱ فرا میخوانم آنجا كه بنیامین نوشت: "همچون كسی كه در كشتی شكستهای، از تیركی در حال سقوط آویزان شده باشد. شاید، اما او از آنجا نشانهای به رهایی باز یابد" راستی، هیچ می دانید تیركی كه بدان آویزان گشته اید، آیا نشانهای به رهایی خواهد داشت؟ شولم را نمی دانم. شما را نیز، اما بنیامین كه تا "سالها بعد حتی در تیرهترین روزهای زندگیاش در مهاجرت و تنهایی، وقتی عزیزانش به اردوگاهها فرستاده میشدند و در فقر به سر میبرد، همچنان به این باور به رهایی میاندیشید."
ارسال دیدگاه