یادداشت//
از امام حسن مجتبی (ع)، درس تربیت بگیریم
خبرگزاری پانا: امروز ولادت امام حسن مجتبی (ع) است که با ماه مبارک رمضان و شب های قدر مصادف شده است، در این یادداشت ضمن اشاراتی به کرم و بخشش این امام بزرگوار، سعی شده تا این موضوع را به معلمان نسبت داده و بگوییم این قشر جامعه نیز در نظام تعلیم و تربیت از بخشش و کرم بی نظیری برخوردار هستند.
سرویس آموزش و پرورش/ تربیت امروزه نه تنها در جوامع و خانواده های مسلمان مورد توجه قرار گرفته و هر پدر و مادری آرزو می كند كه فرزندان خود را طبق رهنمودهای صحیح و اصول و ارزش های والای انسانی و الهی تربیت کرده و در آینده فرزندی رشد یافته و كارآمد داشته باشد بلكه اهداف عالی و اخلاقی تعلیم و تربیت از مهم ترین دغدغه های جهانی است.
تعلیم و تربیت باید به توسعه شخصیت انسان، تقویت و احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی متوجه شود و تفاهم و اغماض را بین تمام ملل و دسته های نژادی و مذهبی به وجود آورد و موجب پیشرفت فعالیت های ملل متحد در راه حفظ صلح شود.
مسئله تربیت مهم است این مساله را می توان در شخصیتی که خود نمونه بارزی از یک انسان كامل و تربیت یافته در مكتب نبوی، علوی و فاطمی است و هم چنین پرورش دهنده فرزندانی است كه هر كدام به نوبه خود به عنوان اسوه های عالی و تجلی ارزش های والای انسانی در تاریخ بشر می درخشند، دید.
امام حسن مجتبی(ع) همان شخصیت تربیت یافته در دامان رسالت است كه پیامبر اكرم(ص) در مورد وی فرمود: حسن پسر من است ،او از من است. او نور چشم من و روشنائی قلب من است، او میوه جان من است، او سید و آقای جوانان اهل بهشت است. او حجت خدا بر امت من است. دستورات او دستورات من و سخن او سخن من است، كسی كه از او پیروی كند او از من است و كسی كه با دستورات او مخالفت كند از من نیست.
سیره تربیتی امام حسن(ع)
در سیره تربیتی امام حسن(ع) مسائل تربیتی و نكات باریک روان شناختی قابل توجهی دیده می شود كه می تواند به عنوان الگو و روش صحیح تعلیم و تربیت كودكان مطرح شود و بهترین فنون پرورش كودكان برای والدین و مربیان است.
بر اساس روش تربیتی امام مجتبی(ع) بعد از این كه به زمینه ها و بسترهای مناسب در تعلیم و تربیت پرداخته شد، با ایجاد ارتباط عاطفی و به كارگیری شیوه های صحیح تربیتی به رشد و پرورش فرزندان اقدام می شود.
در این شیوه مسائل اساسی و ریشهدار تربیت، عوامل و نقش آفرینان در این صحنه، شیوه های اصلاح رفتار و جلوگیری از لغزش ها، صفات و شرایط مربیان برتر، راه های مقابله با مشكلات و حل آن ها، تربیت دینی، اهمیت الگو و سرمشق، موانع و آفات تربیت، اهمیت خانواده و نقش بنیادی والدین از جمله مواردی است كه مورد توجه قرار گرفته است.
اهمیت تربیت
انسان موجودی ترقی خواه و دارای استعداد كمال است و برای سیر تكاملی خویش لازم است با پیروی از یک روش تربیتی قوی و كامل تلاش کند و در كنار پرورش جسم در تعالی روح خود و فرزندانش نیز كوشا باشد در غیر این صورت ماهیت انسانی اش را از دست خواهد داد. امام حسن مجتبی(ع) در مورد اهمیت تربیت معنوی و روحی می فرماید: «عجبت لمن یتفكّر فی مأكوله كیف لایتفكّر فی معقوله فیجنّب بطنه مایؤذیه و یودع صدره ما یردیه؛ تعجب میكنم از فردی كه در غذای جسمانی خود فكر می كند (كه سالم و بهداشتی و پاكیزه باشد) اما در غذای روح و جان خویش نمی اندیشد»، در نتیجه شكم خود را از غذاهای زیانبخش حفظ می كند ولی برایش اهمیتی ندارد كه افكار پلید و ناپسند در روان او وارد شده و وجودش را در معرض افكار پست و انحرافی قرار دهند.
نقش آفرینان در تربیت
والدین
از منظر امام حسن مجتبی(ع) پدر و مادر در شكل گیری شخصیت فرزندان اساسی ترین نقش را دارند به این جهت آن حضرت به مردی كه در مورد خواستگاران دخترش از آن حضرت نظرخواهی می كرد، به نقش پدر آینده و مدیر خانواده اشاره كرده و فرمود: «زوّجها من رجلٍ تقّیٍ فانّه ان احبّها اكرمها و ان ابغضها لم یظلمها؛ برای همسری دخترت مردی با تقوا و مؤمن برگزین، زیرا اگر او دختر ترا دوست بدارد وی را احترام خواهد كرد و اگر خوشایند او نباشد به وی ظلم نمی كند.»
همچنین آن گرامی به اهمّیت نقش مادر پرداخته و هنگامی كه با معاویه مناظره می كرد در مورد یكی از علل انحراف معاویه از محور حق و انحطاط اخلاقی وی از نقش مادرش هند یاد كرده و گفت: معاویه! چون مادر تو «هند» است و مادر بزرگت «نثیله» است و تو در دامن چنین زنان فرومایه و پست پرورش یافته ای این گونه اعمال زشت از تو سر می زند و سعادت ما اهلبیت پیامبر(ص) در اثر تربیت در دامن مادرانی پاك و پارسا همچون خدیجه و فاطمه است.
دوستان:
بدون تردید بعد از خانواده مهم ترین عاملی كه در خلق و خوی فرزندان تأثیر می گذارد رفقا و دوستان او هستند. حضرت امام مجتبی(ع) در تربیت فرزندان خویش به نقش مهم رفیق توجه داشته و به داشتن دوستانی سالم عنایت ویژه مبذول كرده است. آن حضرت به فرزندش سفارش می كند كه: فرزندم! با هیچ كس دوستی مكن مگر این كه از رفت و آمد (ویژگیهای روحی، اخلاقی و رفتاری) وی آگاه گردی، هنگامی كه دقیقاً بررسی و تحقیق کردی و معاشرت و دوستی با او را برگزیدی، آن گاه با او بر اساس گذشت و چشم پوشی از لغزش ها و یاری كردن در سختی ها همراه باش!
مربی و معلم:
حساسترین دوران رشد کودک در مراكز آموزشی و مدرسه سپری می شود و مربیان و معلمان با گفتار و رفتار و منش خود صفات و اخلاق روحی و روانی شان را به فرزندان منتقل می كنند و دانش آموزان بیشترین تأثیر را از اساتید و مربیان خود می گیرند بنابراین بخش مهمی از شخصیت فرزندان بستگی به معلمان و اساتید او دارد. در این راستا امام حسن (ع) تأثیر چشمگیر معلمان و نقش ارزنده آنان در عرصه تربیت را یادآور شده و آنان را به تربیت صحیح دانش آموخته گان سفارش كرده و فرمود: كسی كه یتیم آل محمد(ص) (دانشجو و دانش آموز دینی) را سرپرستی کند و به جای پدر و اولیاء دلسوزش وی را تحت مراقبت خویش قرار دهد، یتیمی كه در ورطه جهل و ناآگاهی فرورفته است. چنانچه او را از جهل برهاند و امور مشتبه و به هم آمیخته را برای او توضیح دهد و به تأمین نیازهای مادی او نیز اقدام کند فضیلت و بلندی مقام وی (در مقایسه با دیگران) همچون درخشش خورشید به (سُها) و ستاره كم نور است.
انفاق، از دیدگاه امام حسن مجتبی(ع)/دستگیری از نیازمندان، براساس اصول اخلاق اسلامی
میتوان گفت که بارزترین ویژگی امام مجتبی(ع) که بهترین سرمشق برای دوستداران اوست، بخشندگی بسیار و دستگیری از دیگران است.
ایشان به بهانههای مختلف، همه را از خوان کرم خویش بهرهمند میساخت و آنقدر بخشش میکرد تا شخص نیازمند بینیاز میشد، زیرا طبق تعالیم اسلام، بخشش باید به گونهای باشد که فرهنگگدایی را ریشهکن سازد و در صورت امکان، شخص را از جرگه نیازمندان بیرون کند.
در این میان سخاوت و انفاق های آن حضرت زبانزد است و دارای اشتهار تاریخی است و نمونه های فراوانی از آن ضبط و ثبت شده است.
این صفت زیبا به گونه ای در رفتار و سیره روش امام(ع) تسری یافته و نمایان بود که بنابر مستندات تاریخی آن حضرت ۳ مرتبه همه اموال خود را در راه خدا میان فقرا و بینوایان تقسیم کردند.
سیره امام حسن(ع)، برگرفته از خط مشی پیامبر است
اما ویژگی های شخصیت بزرگ و عظیمی همچون امام حسن(ع) به سخاوت محدود نمی شود بلکه کاوش در زندگی این حضرت، سجایای این امام بزرگ را برجسته می سازد.
با این وصف باید اعلام کنیم که حضرت امام حسن مجتبی(ع) «مظلوم بزرگ تاریخ» است و شگفتا که این مظلومیت و غربت استمرار مظلومیت و غربت حضرت علی (ع) است که جلوه هایی از آن در سرتاسر تاریخ متجلی گشته و یاران صدیق و پیروان خالص امامان شیعه را فرا گرفته و تلخی آن کام جانشان را می آزارد.
حضرت امام حسن مجتبی (ع) دارای شخصیتی والا و ملکوتی با سجایای اخلاقی و سیره و روش های الهی و برگرفته از خط مشی پیامبر اکرم (ص) و امیرمومنان (ع ) بودند.
علم امام حسن(ع)
در نهایت باید گفت امام حسن (ع) در علم و دانش سرآمد روزگار خود بودند و معارف جامع الهی و تعالیم ناب قرآنی برمبنای عصمت به او منتقل شده بود و همگان از خرمن دانش وسیع و بینش عمیق ایشان خوشه چینی می کردند.
امسال روز ولادت امام حسن مجتبی (ع) ۱۱ تیرماه مصادف با ۱۵ رمضان و نزدیک به ۱۹ رمضان، شب های قدر و شب ضربت خوردن امام علی (ع) است. ایشان همانند پدر بزرگوار خود مظهر جود، کرم و بخشش بودند.
وی با لقب کریم اهل بیت از معلمان تاریخ و نظام تعلیم و تربیت هستند باشد که بتوانیم معلمانی با صفت بخشش و کرم ایشان در نظام تعلیم و تربیت داشته باشیم تا دانش آموزان تحصیل کرده ای برای جامعه تربیت کنند.
مریم احمدی
ارسال دیدگاه