چیستا یثربی در گفت و گو با پانا مطرح کرد:
«فقط به خاطر من» حدیث همدردی با تمام زنان کارآفرین ایران است
خبرگزاری پانا: چیستا یثربی درباره نمایش «فقط به خاطر من» که در جشنواره تئاتر فجر به روی صحنه رفت، گفت: این نمایش اشک های نریخته من جلوی مردم است و حدیث همدردی با تمام زنان کارآفرین ایران است. حدیث نفس نسلی است که شکست خوردن را بلد نیست.
چیستا یثربی کارگردان و نویسنده تئاتر و سینما در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا، گفت: نمایش «فقط به خاطر من» حدیث نفس هنرمندان متفاوت ایران است. هنرمندانی که نمی خواهند به سلایق روز و تجاری شدن تن در دهند و می خواهند همچنان هنر ناب و اصیل خود را حفظ کنند. هر متفاوت بودنی بهایی دارد، بهای زندگی کیارا مختاری نیز که در نمایش او را مریم می شناختیم یک زندگی تخیلی است یعنی او مجبور است با تخیلات خود به ایده آل هایش برسد، در حالی که جامعه رفتگر، پلیس، لبنیاتی و ... راه خود را طی می کنند و او را یک زن مشکل دار می بینند که نمی تواند با واقعیت ارتباط برقرار کند. اینجا مشکل خانم نویسنده نیست مشکل عدم ادراک جامعه نسبت به زندگی یک انسان هنرمند و یک زن تنهاست.
وی افزود: زنی که حتی برای درست کردن آبگرم کن و برق و گاز خانه اش می ترسد کسی را وارد خانه اش کند که هم از طرف همسایه ها مورد تهمت قرار نگیرد و هم آن غریبه متوجه تنهایی او نشود. او کاری جز پناه بردن به دنیای تخیلات خود ندارد و در خیال خود کارگر شهرداری، همسایه، پلیس و حتی روانپزشک را ناجی خود می بیند درحالی که هیچکس جز خودش نمی تواند به او کمک کند و آن پذیرش متفاوت بودنش است و آنکه بتواند با این واقعیت روبه رو شود که هنرمند بودن بهایی دارد و باید این بها را با رنج پرداخت. در جامعه ای که حتی دختر و خانواده هم مدام او را زیر سوال می برند و این زن نگران آینده دخترش است، آینده ای که شاید شبیه او شود و اگر نشود چه برای دختری که در انزوا با چنین مادری بزرگ شده است و همه همسایگان و شهروندان به دشمنانی شمشیر بسته بدل شده اند، چه آینده ای پیش بینی می شود، آیا این دختر که عشق این زن است می تواند زندگی خوب و دست کم شادی داشته باشد.
یثربی تصریح کرد: زن یا نویسنده نمایش من حاضر است همه زندگی اش را قربانی یک لحظه شادمانی خود و دخترش کند ولی راهی که انتخاب کرد با جنون و بیقراری هنرمندانه راهی برای این شادمانگی و آرامش نمی گذارد. به هر حال این نمایش حدیث نفس من و تمام مادرانی است که علی رغم مشکلات خاص زن بودن مجبورند در جامعه ما تنها روی پای خود بایستند، کارآفرینی کنند، معاش خانواده خود را تامین کنند و محترم باقی بمانند هرچقدر که جامعه آن ها را نفهمد. من هر شب که به خانه می روم استرس رویارویی با همسایگان را دارم چون ابدا شغل من را درک نمی کنند و روحیه مرا نمی فهمند و نمی دانند برای گرفتن هزینه های ساده ساختمان روش های مودبانه تری هم وجود دارد. در تمام مناسک زندگی ام شرکت کرده ام و همیشه برچسب متفاوت بودن را خورده ام و بهای برچسب خوردن را من و دخترم با هم پرداخت کرده ایم و آن هم انزوای غریبی است که من به هیچ وجه برای دخترم نمی پسندم و حال که سن نوجوانی اش را می گذراند به کسی اجازه نمی دهم به حرمت نویسنده و اهل قلم اهانت کند چون نان و رنج های من گنج من است.
وی ادامه داد: مردم را دوست دارم و طرفداران آثارم مرا دوست دارند، همین برایم کافی است تا اینکه یک نفر در راه پله عربده بکشد و مرا دیوانه خطاب کند یا نصف شب به در خانه ام بکوبد. من یاد گرفته ام در این جامعه باید قوی تر از آن باشم که برخی مادران ما بوده اند. مادران ما شکستند و افسرده شدند فقط برای اینکه خواستند متفاوت نباشند و شکل همه شوند. منظورم از تفاوت لزوما هنرمند بودن نیست همین که شادی هایت شبیه مردم نباشد و غم هایت خاص خودت باشد متفاوت هستی، حال همسایه بنده خدای من از کجا بداند تمام شادی من و دخترم نه در بازسازی خانه و رنگ و لعاب دیوار که در یک لحظه با هم بودن و خاطره داشتن است. آن ها این را نمی دانند و من می نویسم که بدانند و من می نویسم و کار می کنم که زنان شبیه من در هر کجای ایران بدانند کسانی آن ها را درک می کنند چه صاحب یک تعاونی باشند و چه فیلمبردار مراسم عروسی، راننده تاکسی و چه یک نویسنده.
این کارگردان درباره فرم اجرایی این نمایش، اظهار کرد: از لحاظ فرم اجرایی برای من خیلی سخت بود، ما هر روز تمرین نمی کردیم بلکه هر روز نمایش را کامل اجرا می کردیم. وقتی اجرای فجر تمام شد به خانم مختاری زنگ زدم و گفتم باید اسم این نویسنده مریم نباشد و کیارا باشد. کیارا در فارسی باستان به معنی اندوه و غم است ولی مثل اسم خود من همیشه سوال برانگیز است که آیا ایرانی است یا خارجی و ریشه در مذاهب و مسالک دیگر دارد یا خیر. مثلا چیستا به معنی دانش و دانایی است و ریشه در فرهنگ ایرانی دارد ولی من یک عمر برای آن توضیح پس داده ام در جایی پلیس به زن می گوید اسمت چیست و او می گوید «کیارا»، پلیس می پرسد چرا این اسم؟ کمی مشکوک است، معنی آن چیست؟ و زن می گوید پدرم را نبش قبر کنم و بپرسم چرا این اسم را انتخاب کرده، معنی آن اندوه است. پلیس می گوید چرا اندوه و زن پاسخ می دهد اسم است دیگر و ... این قسمت بعد به نمایش اضافه شد. همین طور در جای دیگری زن برای خرید نمک به لبنیاتی می رود و وقتی می بیند قیمت روی نمک ۲۱۲۰ تومان است و لبنیاتی از او ۲۲۰۰ طلب می کند می پرسد چرا روی آن قیمت دیگری نوشته و شما مبلغ دیگری طلب می کنی؟ کریم آقا عصبانی می شود و نمک را به او نمی فروشد و از چانه زدن زن شاکی می شود. کیارا معنی این رفتارها را نمی فهمد همانطور که در قسمت دیگری از نمایش مفهوم دوستت دارم را با یک اصطلاح بی ادبانه اشتباه می گیرند.
وی توضیح داد: ما بسیار در این تمرین رنج کشیدیم برای تک تک اجزای صحنه سعی کردم شکل کاربردی پیدا کنم ولی چون از ابتدای تمرین طراح صحنه نداشتم مجبور بودم از ذهن خودم استفاده کنم. برای چهارپایه ها کارکردهای چندگانه پیدا کنم برای کاغذها (دست نوشته ها) چندین نقش متفاوت ازجمله تنها دارایی زن را انتخاب کنم. بعدها که طراح صحنه انتخاب شد از این عناصر استفاده کرد و به یک طراحی موجزی رسید. طراحی لباس نیز برعهده خودم بود و با خودم فکر می کردم با همین ظاهر و با کفشی لنگه به لنگه می توانم آشغال ها را خالی کنم و نمی دانستم در بسته می شود و من با این شکل در خیابان می ماندم. در هر حال رنج زیاد ما پاسخ داد و تماشاگر بازخورد مثبتی را به ما نشان داد. در سانس دوم من شرمنده ۱۵۰ تماشاگر مشتاقی شدم که با بلیت و بی بلیت پشت در مانده بودند و البته این زجر است و این ازدحام در فجر اگرچه غرور برانگیز است نشانه تعالی کار نیست و نشانه علاقمندی و توجه علاقمندان به کارهای من است این زمانی خوشحال کننده است که این اتفاق در اجرای عمومی رخ دهد و داغ اجرای عمومی مثل نمایش های میرزاده عشقی و چنگیز خان بر دلم نماند.
این نویسنده بیان کرد: من مدام یک جمله نمایش را با خودم تکرار می کنم؛ «دیشب، سی نامه عاشقانه، هرشب یک نامه، تو برای من می نوشتی... مگه تقصیر من بود که تو نامه می دادی، مگه تقصیر تو بود که من نامه ها را می گرفتم، چرا وقتی رئیس شدی آن هم رئیس یک آشغالدانی فریاد زدی به من سلام نده، مردم می بینند و نگاه می کنند، حیف نمایش هایی که به تو تقدیم کردم ...» این دیالوگ واقعی بود بخاطر همین گروه در هنگام اجرا عصبانی می شدند و دخترم هم وقتی به تماشا می نشست اشک می ریخت. هنرنمایش به همین بی رحمی است شما را با اصل و واقعیت روبه رو می کند و مثل یک سیلی به گوششان می خورد. مهم نیست چقدر مردم با کار من همذات پنداری می کنند مهم این است مشابه این شرایط را در زندگی خود می بینند و همین برای من کافی است. اینجا لازم است از صبر دخترم در ایام نگارش و کار این نمایش تشکر کنم قرار بود در این نمایش حضور داشته باشد ولی به دلیل کنکورش میسر نشد و تنها از تمرین این نمایش عصبانیت من را در خانه می دید چون نمایش به نوعی کندوکاو به زندگی خودم بود.
کارگردان نمایش «جنایت و مکافات» افزود: جا دارد از گروه خودم تشکر کنم که علی رغم تمام نداری ها با تئاتر من می سازند و فریب نام و چهره و تجارت را در کار نمی خورند و از دو مدیر تشکر می کنم که کاری کردند من امسال از عمد در فجر شرکت کنم، گفتند مادر جان شما دیگر داور هستید درست نیست کار تئاتر کنید من گفتم فقط دختر من می تواند مرا مادر جان خطاب کند و اینکه مگر شما تشخیص می دهید چه زمانی وقت تئاتر کار کردن است، اصلا مگر هنر بازنشسته می شود، مگر می توانستیم زنده یاد سمندریان نازنین را در خانه بنشانیم و بگوییم پدر جان کار کردن کافی ست مگر عزیزی مثل اکبر رادی تا لحظه وداع در تئاتر نمی نوشت، آیا توهین آمیز نیست به او بگوییم پدرجان تئاتر کار کردن بس است. شما حق ندارید به من بگویید شما دیگر ننویسید و کارگردانی نکنید هرچه شما بیشتر بگویید من بیشتر کار می کنم چون مگر خلاقیت دست خود من است یا دست شماست.
یثربی در پایان خاطر نشان کرد: اگر این نمایش موفق از آب درآمد بخاطر اشک هایی بود که نمی توانستم جلوی مردم بریزم و در متن نمایشم آن را پیاده کردم. تمام کاغذهای دفترم خیس از اشک است اما مردم می خندند و این زیبایی نمایش من است. او می تواند به رنج ها بخندد و این زیبایی نمایش من است. تئاتر همین است که بتوانی لبخندی تلخ را نثار رنج هایت کنی و خلاقانه راهت را ادامه دهی. ما بی صبرانه منتظریم که تمام مردم را در مهمانی تلخ «به خاطر من» شریک کنیم. این نمایش اشک های نریخته من جلوی مردم است و حدیث همدردی با تمام زنان کارآفرین ایران است. این نمایش حدیث نفس نسلی است که شکست خوردن را بلد نیست، نسلی که شکست خوردن را نمی شناسد.
زهرا صفایی
ارسال دیدگاه