غربت و حیرت امیرکبیر در تهران امروز
خبرگزاری پانا: نمایش «ناگهان پیت حلبی» به کارگردانی کوروش سلیمانی، روایتگر تغییر چهره تهران و فرهنگ ایرانی از دیدگاه امیرکبیر است؛ تغییری که به گفته این کارگردان، گاهی تا مرز ابتذال پیش رفته است.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ نمایش «ناگهان پیت حلبی» این روزها در طبقه فوقانی تالار مولوی روی صحنه است. نمایشی که اجرای خود را از ۱۰ دی آغاز کرده و تا ۶ بهمن ادامه دارد. نویسندگی متن این نمایش بر عهده امیرعلی نبویان بوده است؛ متنی با فضایی طنز و دیالوگهایی آهنگین که با کارهایی که تا به حال دیدیم تفاوتهای زیادی دارد.
امیرکبیر با لباس و جامه و لحن فاخرش وارد تهران امروز میشود و چیزی را که میبیند باور نمیکند. لیلی که مجنون را رها کرده و ابوعلی سینایی که دکان محصولات پزشکی برای خودش باز کرده است. فضای نماش «ناگهان پیت حلبی» در فضایی امروزی میگذرد، با این حال حتی مجرمان و جوانان جاهل هم در این فضا به شعر حرف میزنند. راوی، قصههای تودرتو را برای ما به هم وصل میکند و ما را با امیرکبیر در این سفر غریب همراه میکند.
مسیح کاظمی، وحید آقاپور, محمدطیب طاهر، علی عاملهاشمی، ارسطو خوشرزم و سینا کرمی در این نمایش کمدی-اجتماعی به ایفای نقش میپردازند.
به بهانه این نمایش، سایت ایران تئاتر به سراغ کورش سلیمانی رفته و با او که بعد از تجربههای بازیگری مختلف، به عرصه کارگردانی بازگشته، گفتوگویی انجام داده است که میخوانید.
در جامعه امروز تئاتر، گرایش به کار طنز کمتر شده و بیشتر نوعی از آن مانده که شاید طنز عامه پسند و یا سخیف نام بگیرد. چه شد که در چنین فضایی تصمیم گرفتید به سمت کار کمدی بروید و این متن را انتخاب کردید؟
امسال میخواستم بعد از مدتی تاخیر حتماً یک نمایش را به صحنه ببرم. سعی کردم متنی را انتخاب کنم که هم دغدغههای من را مطرح کند، هم تماشاگر را راضی کند. بدون جذابیت ارزشمندترین حرفها هم از بین میروند. متاسفانه تلقی فعلی از کار کمدی کاری بی ارزش است که به دلایل متفاوتی ایجاد شده. یکی از این دلایل، کارهای سطح پایینی هستند که به هر قیمتی میخواهند مخاطب را بخنداند و در حال حاضر شاید زیاد وجود داشته باشند.
وقتی متن امیرعلی نبویان را خواندم دیدم در آن هم دغدغههای جدی اجتماعی مطرح است و هم بیان و طنز خیلی خوبی دارد. در طی کار هم سعی کردم این ویژگیهای مثبت را تقویت کنم. میخواستیم در کنار جذابیت و شیرینی نمایش، تلنگری هم به مخاطب بزنیم و او را به فکر وا داریم. در بازخوردهایی هم که تا به حال از تماشاگران گرفتیم، فکر کنم در این زمینه موفق بودیم. این نمایش یک کمدی تلخ و یک کمدی تفکر برانگیز است که این ویژگی را سعی کردیم هم در متن داشته باشیم، هم در بازیگری و هم در کارگردانی. ما در «ناگهان پیت حلبی» تلاش کردیم با کمترین اشتباه کمدی کار کنیم. خواستیم این تلقی را عوض کنیم و بگوییم کار کمدی هم میتواند ارزشمند باشد.
نمایش «ناگهان پیت حلبی» فرمی اپیزودیک و شهرقصهوار دارد. در لابهلای این قصهها ما با تصویر تلخی از جامعه امروز تهران و پدیده معاصر شدن مواجه میشویم. آیا واقعا تصویری که از جامعه معاصر میبینید تا این حد تلخ است؟
در نمایش همه چیز غلو شده است و اصلاً جذابیتاش هم در همین نکته است. تمام مقولههای بزرگ بشری مانند مرگ، عشق و... در اوج خود نمایش داده میشوند. این اغراق در کار کمدی بیشتر میشود. این مسئله را به خوبی در کاریکاتور میتوان دید. همه چیز غلو میشود و روی بعضی چیزها به طرز اغراقآمیزی تاکید میشود.
نگاه ما هم در این نمایش تلخ نیست. همانطور که نمایش را با امید به پایان میرسانیم و امیر کبیر در جملههای پایانیاش خطلب به تهران میگوید «ای شهر غریب باش تا برگردم.» این نمایش سعی در کمک کردن دارد. همانطور که امیر کبیر با وجود غربتی که با این فضای معاصر حس میکند، سعی در کمک کردن همه افرادی دارد که در این مسیر میبیند. مثل جوانهای پارک یا باربد. در جامعه امروز هم افراد بسیار زیادی هستند که مانند امیرکبیر، قهرمانانه با عادات ناصحیح جامعه مبارزه میکنند، با این حال نمیتوانیم زشتیهای موجود را هم نادیده بگیریم.
اما ممکن است این دیدگاه به مخاطب القا شود که نمایش با نو شدن مخالف است. یا همان نگاه نوستالژیک رایج را به گذشته دارد.
من به هیچ وجه مشکلی با نو شدن ندارم. خود میرزا تقی خان امیرکبیر که شخصیت اصلی این نمایش است، از بزرگان پیشروی مدرنیسم بود. امیرکبیر کسی بود که با دارالفنون، اولین پایههای شکلگیری دانشگاه را در ایران بنا گذاشت و در واقع سبب شروع همین جریان معاصرسازی شد.
در این نمایش هم مشکل و انتقاد ما نو شدن نیست، بلکه شیوه نو شدن است. نو شدن لازمه هر جامعه و هر طبیعتی است، اما اتفاقی که الان در جامعه امروز ما میافتد با نو شدن فاصله دارد و به گاهی اوقات به ابتذال نزدیک میشود.
در نمایش از راوی استفاده میکنید. این مسئله در متن بود یا در زمان اجرا آن را اضافه کردید؟
سیستم نگارش متن مبتنی بر نمایشهای آیینی است. من تخصصی در کار آیینی نداشتم، اما نمیخواستم در فرم همیشگی آن کار کنم. میخواستم از نمایش آیینی عبور کنم و به فرم جدیدی برسم. نمایشی که در عین داشتن عناصر آیینی برای مخاطب امروزی ملموس است. راوی هم یک راوی امروزی است که مانند دختران امروزی لباس میپوشد و حرف میزند و رفتار میکند. با این حال نفس وجود راوی از نمایشهای آیینی گرفته شده و اتفاقی بود که در متن شاهدش بودیم و در اجرا رویش بیشتر تاکید کردیم.
برای اولین بار در سالن فوقانی تالار مولوی نمایش را به روی صحنه بردید. چه شد که این سالن را انتخاب کردید؟
از طرف امیر حسین حریری، مدیر تالار مولوی، پیشنهادی به ما برای اجرا در این سالن شد. این سالن در واقع سالن سمینار مانندی است که باید آن را برای تئاتر آماده میکردیم. صندلیهای تالار مولوی را آوردیم بالا و سعی کردیم امکانات صوتی و نوری را فراهم کنیم. انتظار نداشتیم در یک جای غریب با این حجم از استقبال مواجه شویم، اما با وجود اینکه اولین نمایش اجرا شده در این سالن بودیم، با استقبال خوبی مواجه شدیم و هر شب با صندلیهای پر رفتیم.
امکانات سالن برای اجرای تئاتر کم نبود؟ این مسائل را چگونه حل کردید؟
باید باور کنیم که تئاتر ما همیشه فقیر بوده است. من خودم تهیه کننده این نمایش هستم و همه هزینهها را باید از گیشه تامین کنم. تمام سعیام را کردم تا کار ناقص نباشد و از چیزی کم نگذاریم. با این حال تلاش کردیم نمایشی مینیمالیستی را در طراحی صحنه و متن به صحنه ببریم و با بازیها فضا را بسازیم. اعتقاد من این است که بازیگری میتواند فضا را بهتر از دکور و صحنه بسازد. به هر حال محدودیتها همیشه خلاقیت را هم در پی خود میآورند. ما هم سعی کردیم از این خلاقیت در نورپردازی و کمبودهای دیگر سالن استفاده کنیم و راهحل دیگری بیاندیشیم.
شاید بتوان گفت قسمت آواز خواندن امیرکبیر در نمایش از بقیه قسمتها موفقتر است و با اقبال خیلی خوبی هم از سوی مخاطبان روبهرو میشود. با اینحال بعد از تمام شدن این بخش، انگار ریتم نمایش کندتر میشود و از آن فضا فاصله میگیرد. این تغییر در لحن و ریتم از قصد بود؟
هر صحنهای در نمایش پتانسیل و ظرفیت خاص خود را دارد. شاید در اجراهای ابتدایی در یکدست بودن ریتم مشکل داشتیم، اما الان از نظرم بسیار یکدستتر و منسجمتر شدیم و این مسئله دیگر حس نمیشود.
با این حال بخشی از این مسئله هم به ذات صحنهها برمیگردد. اصولاً موقعیت آواز خواندن موقعیت جذابی است، چه برسد که خواننده آن امیرکبیر باشد. تئاتر هنری زنده و پویاست. برای خود من واکنش تماشاگران در این مدت بسیار جالب بوده است. تماشاگران با هم میخندند و با هم در جاهایی که تحت تاثیر قرار میگیرند، سکوت میکنند. این هماهنگی برای خود من بسیار جذاب است. خوشبختانه بازیگران هم نشان دادند که میتوانند این طور مخاطب را تحت تاثیر قرار بدهند و میدانند تا کجا باید پیش بروند و کجا باید توقف کنند.
بازیگرانتان گروهی حرفهای به نظر میرسند که مخصوصاً صداهایی آماده و مناسب دارند. از تمرینها و مخصوصا تمرینهای آوایی و گفتاری بگویید که برای این نمایش در نظر گرفته بودید.
بازیگران من همه بازیگرانی خوب و حرفهای هستند که از گام اول با تلاش و صبر و ممارست با هم پیش آمدیم. این نمایش با وجود متن آهنگین و خاصاش تمرینهای خاصی را هم میطلبید که بازیگران بتوانند آنچه را که در متن میگذرد به خوبی بیان کنند. متن نمایش نکاتی بسیار ریز و جزئی دارد و مخاطب در لایههای متفاوتی از متن میتواند با آن درگیر شود. به خاطر وجود همین لایههای متفاوت و جزییات بسیار متن، بازی بازیگران و نحوه بیان و لحن آنها از اهمیت بالایی برخوردار بود که سعی کردیم روی آن بیشتر کار کنیم.
با توجه به زمان کوتاه مدت اجرا، ممکن است در فرصت دیگری باز هم این نمایش را به صحنه ببرید؟
بله بسیار پیگیر این مسئله هستیم که در بهار سال آینده باز هم با این نمایش به صحنه برگردیم. این نمایش حرفی را دارد میزند که به گفته بسیاری از بزرگواران و اساتیدی که در این مدت به تماشای کار ما نشستند، بسیار به موقع و به روز است. نمایشی که در کنار پرداختن به دغدغههای اجتماعی مخاطب را هم میخنداند. امیدواریم در سال آینده باز هم فرصتی برای اجرای «ناگهان پیت حلبی» پیش بیاید.
ارسال دیدگاه