سال ۲۰۱۴ همراه با پایان تخاصم کوبا و آمریکا رقم خورد؛
رؤیای ناتمام چهگوارا و فیدل کاسترو
خبرگزاری پانا: دوم دسامبر ۱۹۵۶ کشتی کوچکی از سمت مکزیک در سواحل کوبا، پهلو گرفت که ۸۲ تبعیدی سوار بر آن، برای انقلابی چریکی علیه باتیستا دیکتاتور کوبا همقسم شده بودند.
به گزارش خبرنگار بین الملل پانا، گرانما (کشتی کوچک آنها) روز روشن به کوبا رسیده بود و نیروهای ارتش کوبا، آنها را شناسایی کردند. ۸۲ مرد تبعیدی هنوز پایشان به خاک کوبا نرسیده بود که مورد حمله قرار گرفتند و تمام رؤیاهایشان بر باد رفت و جنگی خونین در گرفت. در همین مقابلهٔ خونین بود که یکی از آن ۸۲ مرد که پزشک جنبش بود، تجهیزات پزشکیاش را کنار گذاشت و برای جنگ از جسد یکی از مبارزان سلاح برداشت و اینگونه از یک پزشک به یک پارتیزان مبارز تبدیل شد تا سالها بعد به اسطورهٔ بسیاری از جوانان دنیا بدل شود. چهگوارا در جریان تحولات شخصیاش، در اوایل سپتامبر ۱۹۵۴ به مکزیک رسیده بود و ارتباط خود را با «نیکو لوپز» و بقیهٔ تبعیدیهای ۲۶ ژوئیه (که در گواتمالا آشنا شده بود) بر قرار کرد. لوپز در سال ۱۹۵۵ او را به رائول کاسترو معرفی کرد و رائول هم او را به برادر بزرگترش فیدل کاسترو رهبر جنبش ۲۶ ژوئیه که اکنون سعی بر براندازی نظام دیکتاتوری باتیستا داشت معرفی کرد. چهگوارا بعد از یک گفتگوی طولانیمدت با کاسترو به جنبش پیوست.
جنبش ۲۶ ژوئیه، نام خود را از واقعه حمله نافرجام به پادگان مونکادا در شهر سانتیاگو در کوبا در ۲۶ ژوئیه ۱۹۵۳ گرفته بود. حمله به پادگان مونکادا به فرماندهی فیدل کاسترو برای سرنگونی باتیستا دیکتاتور وقت کوبا انجام گرفت که نافرجام ماند اما نقطه آغاز جنبشی بود که در سال ۱۹۵۵ با مشارکت ۸۲ تبعیدی از جمله فیدل کاسترو، برادرش رائول کاسترو، کامیلو سین فوئگوس و چهگوارای آرژانتینی مجدداً در مکزیک سازماندهی شد.
اواخر ۱۹۵۶ که کشتی تبعیدیها به کوبا رسید، در جریان درگیری خونین با نیروهای باتیستا اکثر آن ۸۲ نفر کشته شدند و تنها ۱۶ نفر از آنها توانستند در کوههای سیرا مائسترا گرد هم آیند. تبعیدیان آنجا توانستند دوباره نیروهای خود را سازماندهی کنند تا دو سال بعد انقلاب کوبا به پیروزی برسد. انقلابیون کوبا بعدها نوشتند قبل از رسیدن کشتی «گرانما» شیوهٔ تفکری بر ما حاکم بود که تا حدی میتوان آن را «ذهنیگرا» نامید: اعتماد کورکورانه به انفجار سریع تودهای، شوق ایمان به قدرتی که باید رژیم باتیستا را همراه با اعتصابات خود به خودی انقلابی از طریق قیام مسلحانه سریع سرنگون سازد.
بعد از رسیدن «گرانما» به کوباست که انقلابیون با شکست، انهدام کامل نیروها و تجمع مجدد آنها روبرو شدند. خصوصیت آنهایی که جان به سلامت برده و سرشار از روحیهٔ پیکارجویانه بودند، این بود که نباید به روی انفجار خود به خودی مردم در سراسر جزیره حساب کرد و چنین حسابی درست و منطبق با واقعیت نیست. آنان همچنین دریافتند که مبارزه باید طولانی باشد و با شرکت وسیع دهقانان انجام شود. در این مرحله است که دهقانان برای نخستین بار وارد مبارزه میشوند و همین مسئله وجه مشترک انقلاب کوبا با شیوه لنین در انقلاب ۱۹۱۷ روسیه بود. با این حال انقلابیون کوبا بعد از پیروزی معتقد بودند یکی از اصول اساسی جنبش انقلابی بیانشده از طرف لنین: «بدون یک تئوری انقلابی، جنبش انقلابی میسر نیست» در انقلاب کوبا نقض شد. آنها معتقد بودند اگر تئوری درک نشود، ولی واقعیت تاریخی به درستی تفسیر شده باشد و نیروهای اجتماعی به درستی به کار گرفته شده باشند، انقلاب میتواند پیروز شود.
انقلابیون در درگیریهایی توانستند نیروهای باتیستا را شکست دهند و در اولین روز سال ۱۹۵۹ کاسترو و افرادش در نبرد خود پیروز شدند و نظام کنونی کوبا را تشکیل دادند. چهگوارا که یکی از اعضای جنبش ۲۶ ژوئیه فیدل کاسترو بود، پس از پیروزی انقلاب، چندین پست مهم در دولت جدید کوبا از جمله سفیر، رییس بانک مرکزی و وزیر صنایع را بر عهده داشت، اما او که معتقد بود «اگر تو در برابر هر بیعدالتی از خشم به لرزه میافتی؛ بدان که یکی از رفقای من هستی»، پس از آن با امید برانگیختن انقلاب در دیگر کشورها کوبا را ترک کرد. او ابتدا در سال ۱۹۶۶ به جمهوری دموکراتیک کنگو رفت و سپس به بولیوی سفر کرد و سرانجام در اکتبر ۱۹۶۷ به دست ماریو تران در بولیوی کشته شد.
اما فیدل کاسترو در کوبا مانده بود تا حکومت انقلابی را بر پا کند. پس از آنکه فولخنسیو باتیستا دیکتاتور مورد حمایت آمریکا از کوبا فرار کرد، کاسترو رهبری کشور را به دست گرفت؛ اما روی کار آمدن کاسترو سرآغاز مبارزه دیگری بود که کوبا وارد آن شد. مبارزهای با دنیای سرمایهداری که ایالاتمتحده سردمدار آن بود.
دو سال بعد از انقلاب، وقتی که کوبا صنایع و داراییهای متعلق به آمریکا را ملی کرد، ایالاتمتحده مناسبات دیپلماتیک با کوبا را قطع کرد، علاوه بر آن از سال ۱۹۶۲ تا امروز آمریکا به طور یکجانبه مناسبات تجاری با کوبا را به حال تعلیق در آورد. انقلاب سوسیالیستی کوبا در آن زمان مناسبات تجاری با شوروی داشت و آثار تحریمهای اقتصادی امریکا خنثی میشد اما از سال ۱۹۹۱ با فروپاشی شوروی، فشارهای اقتصادی بر کوبا بیشتر شد. با این حال از نظر برخی شاخصهای بهداشتی و اجتماعی، کوبا در وضعیت مطلوبی قرار گرفت. ۹۹٫۸٪ مردم کوبا باسواد هستند؛ و میزان مرگومیر نوزادان در واحد جمعیت، از برخی جوامع جهان اول و توسعهیافته نیز کمتر است. امید زندگی در کوبا برای مردان ۷۶ و برای زنان ۸۰ است. (میانگین جهانی ۶۸ سال است.) کوبا از نظر اقتصادی، تولیدات کشاورزی و اقتصادی چندانی ندارد و بیشتر تولید ناخالص داخلی این کشور به بخش خدمات اختصاص دارد که خدمات پزشکی از آن جمله است. با این حال کوبا در سالهای پس از فروپاشی شوروی با کمبود غذایی و دارویی مواجه شد اما همچنان از قبول کمکهای غذایی و دارویی امریکا امتناع کرد.
تحریمهای اقتصادی غرب علیه کوبا اگر چه فشار زیادی را به مردم این کشور وارد کرده بود اما فیدل کاسترو چندان تن به تغییرات ساختاری در کوبا نمیداد تا زمانی که فیدل پس از عمل جراحی اضطراری دستگاه گوارش در سال ۲۰۰۶ رهبری کوبا را به طور موقت به برادرش رائول کاسترو سپرد. دو سال بعد یعنی سال ۲۰۰۸ شورای ملی کوبا رائول کاسترو را به جانشینی فیدل کاستروی بیمار انتخاب کرد.
رائول پس از روی کار آمدن وعده برخی تغییرات را داده بود تا بخشی از بوروکراسی مستبدانه کوبا تعدیل یابد و تسهیلاتی برای مردم فراهم شود. سال ۲۰۱۱ کاخ سفید به منظور برقراری روابط بین مردم دو کشور که اصطلاحاً «ارتباط مردم با مردم» نامیده میشود، محدودیتهای سفر به کوبا را کاهش داد. رائول کاسترو، رییسجمهور کوبا سال گذشته در مراسم تدفین نلسون ماندلا به باراک اوباما دست تاریخی داده بود و پیشتر زمینههای آشتی را فراهم کرده بود.
روزهای پایانی سال گذشته میلادی اما پایانی بر بیش از ۵ دهه خصومت میان این دو کشور بود. مقامات کوبا و ایالاتمتحده به طور رسمی اعلام کردند که آماده عادیسازی روابط دیپلماتیک دو کشور هستند. این تصمیم در چند دهه مناسبات خصمانه آمریکا با کوبا یک تحول مهم است. به دنبال این تحولات، رائول کاسترو آمریکا را ترغیب کرده است به تحریمهای تجاری علیه کشورش پایان دهد. به گفته او، پنج دهه تحریم باعث خسارات عظیم انسانی و اقتصادی شده است. البته لغو تحریمها از آن دست مواردی است که در اختیار کنگره امریکاست و بسیاری از جمهوری خواهان هنوز به شدت مخالف این کار هستند.
از جمله تمهیداتی که برای از سرگیری روابط دو کشور انجام شده، آزادی آلن گراس آمریکایی در کوبا و سه کوبایی زندانی در آمریکاست، همچنین دو کشور قرار است در پایتختهای یکدیگر، سفارتخانه افتتاح کنند. باراک اوباما رئیسجمهوری آمریکا در نطقی در کاخ سفید، سیاستهای سابق کاخ سفید علیه کوبا را بیفایده خواند و صراحتاً گفت که انزوا کارساز نبود و باید از سیاستهای قدیمی رها شد.
اوباما گفته است: «امروز این تغییرات را انجام میدهیم زیرا اقدام درستی است. امروز آمریکا تصمیم میگیرد که از قید و بندهای گذشته رها شده تا به آیندهای بهتر برای مردم کوبا، مردم آمریکا برسد و مردم این نیمه از کره زمین برسد.»
علاوه بر آن، اوباما تلفنی با رائول کاسترو رئیسجمهوری کوبا تماس گرفت تا آخرین تعدیلها بر بیانیه مشترکی که طی آن، از سرگیری روابط میان دو کشور اعلام میشود، انجام شود. این تماس حدود ۴۵ دقیقه تا یک ساعت به طول انجامید. این نخستین تماس در سطح رهبران دو کشور از زمان انقلاب کوبا است. البته مذاکرات میان مسئولان آمریکایی و کوبایی از سال ۲۰۰۳ با میانجیگری کانادا آغاز شده بود.
حال باید دید با تغییر مناسبات ایالاتمتحده با کشوری ضدسرمایهداری، چه آیندهای در انتظار سرزمینی است که بیش از ۵۰ سال در برابر کاپیتالیسم مقاومت کرد، هر چند این مقاومت با برخی سیاستهای غلط و محدودیتهای کاسترویی و بوروکراسی مستبدانه او، از آرمانهای انقلابی اولیه فاصله گرفته بود، با این حال هنوز پرچم چهگوارا بالاست که در دهههای ۵۰ و ۶۰ میلادی همراه دیگر انقلابیون آمده بودند به جای تفسیر دنیا، آن را دگرگون سازند تا بشر دیگر بندهٔ محیط خویش نباشد و خودش سرنوشت را رقم بزند.
ارسال دیدگاه