نقد آثار فیض شریفی به آبتاب رسید
خبرگزاری پانا: فیض شریفی گفت: مباحثم بیشتر روی تصویرها، کلمات و سطرهای شاعران بوده تا بتوان در تحلیلی فرمیک اشعارشان بررسی شود.
به گزارش خبرگزاری پانا، نشست هفتگی موسسه آبتاب درباره آثار فیض شریفی برگزار شد.
احسان اکبرپور: پردهاول: پانزده دقیقه مانده به ساعت شش عصر پنجشنبه یازدهم دیماه نود و سه، «فیضشریفی» وارد موسسه «آبتاب» میشود.
«علیمعصومی» و «سیروسرومی» پیش از او رسیدهاند و روی صندلیهایی که برای نشستن حضار چیدهشده، نشستهاند و احتمالن درباره شعر و فلسفه حرف میزنند.
با دیدن «فیض» به استقبالش میروند و او نیز با خوشرویی آنها را در آغوش میگیرد. حدودن پنجدقیقه مانده به شش که «سیروسنوذری» و «کاوهبهبهانی» نیز وارد سالن میشوند. عقربهها شش و پانزدهدقیقه را نشان میدهند و هنوز خبری از دیگر مدعوین نیست.
تاخیر البته طبیعی است. چه، اینجا شیراز است و عصر پنجشنبه شلوغترین خیابان شهر. پس میتوان گشتی در کتابفروشی زد و کتابی برداشت و خواند. ساعت ششوسیدقیقه است و تقریبا همه مهمانان رسیدهاند که «راد قنبری» در کنار «فیضشریفی» و «علیمعصومی» مینشیند و به عنوان مسوول برگزاری جلسه، به حاضران خوشامد میگوید.
پردهدوم: صحبتهای «علیمعصومی» آغاز شده که «ندا کامیاب»، «فرشید ساداتشریفی» و «کیواننریمانی» نیز میرسند و نشست بررسی مجموعه دهجلدی «شعر زمان ما» تالیف «فیضشریفی» به صورت رسمی آغاز میشود.
در ابتدا به رسم مالوف، «علی معصومی» از مولف مجموعه به خاطر تلاشها و زحماتش قدردانی میکند و با ذکر خاطرهای از آشناییاش با «فیض» میگوید و علاقهاش به «نصرترحمانی» و این شعرش: «میآیی و من میروم ای مرد دیگر/ چون تیرگی از بیخ گوش صبحگاهی/ میآیی و من میروم/ زیباست زیباست/ باران نرمی بر بر غبار کورهراهی..».
سپس مترجم «روششناسی هنر»، میگوید قصد دارد کتاب «شعر زمان ما/ نصرترحمانی» را بررسی و نقد کند. «معصومی» ابتدا مخاطبان اصلی این مجموعه را به دو دسته تقسیم میکند: خوانندگان و دوستداران شعر و دسته دوم نیز دنبالکنندگان جدی و منتقدان.
وی معتقد است ساختار کتابهای این مجموعه نباید از سقفی معین فراتر رود تا مخاطبان معمولی شعر بتوانند از آن به سهولت استفاده کنند. «معصومی» اضافه میکند که ساختار چنین کتابهایی باید شامل زندگی نامهای مختصر از شاعر و سیر تحول شعرش، گزیدهای از نقد منتقدان و گزینهی اشعار او باشد. از طرفی نقد مولف نیز باید چنان باشد که خواننده کتاب، خود نیز به تامل بنشیند.
پس از ذکر این مقدمه، این مترجم شیرازی به سراغ کتاب «شعر زمان ما / نصرترحمانی» میرود و نقدهایش از این کتاب را مطرح میکند.«معصومی» ابتدا از تکرار بیش از حد کلمه «گروتسک» در این کتاب انتقاد میکند و معتقد است واژه «گروتسکیک» نیز که «شریفی» در این کتاب به کار برده از نظرگاه معنایی و لغوی اشتباه است.
او همچنین معتقد است که زبان نقد باید ریاضیوار باشد و گاهی نیز خشک و جدی، امری که او در این کتاب کمتر به آن برخورده است. مترجم کتاب «هنر و دموکراسی» همچنین منتقد صناعتورزی منتقد در حوزه نقد است و به طور خاص از برخی صناعتورزیهای «فیض» در این کتاب انتقاد میکند.
«معصومی» سپس از نظرگاه دسته دوم مخاطبان این مجموعه، به بیان انتقادی دیگر میپردازد. وی معتقد است که شایسته بود این کتابها فراتر از آنچه اکنون هست، باشد و جای خالی تحلیلهای مفصلتر را خالی میبیند.
«آشنایی منتقد با شاعران» از دیگر انتقاداتی است که مترجم «بحران سوئز» بر «شریفی» دارد و معتقد است گاه آشنایی و شیفتگی او مثلا به «نصرترحمانی» یا «شمسلنگرودی» باعث چشمپوشی وی بر برخی عیبها و ضعفهای شعر آنان شده است.
آخرین انتقاد «علیمعصومی» به ویراستاری این مجموعه است که با خواندن چندین جمله از کتاب «نصرترحمانی» برخی کژتابیها و عبارات حشو را مثال میزند.آخرین بخش حرفهای «علیمعصومی» پیشنهادی است که احتمالا خواسته بسیاری از نویسندگان نیز هست: «جمعخوانی».
وی معتقد است اگر چنین آثاری پیش از انتشار، در بین منتقدان دیگر خوانده شود، بسیاری از این مشکلات آنها برطرف خواهد شد. صحبتهای «علی معصومی» پس از حدود یک ساعت به پایان میرسد و تا آغاز سخنان «کیواننریمانی»، حاضران دهدقیقهای را به استراحت میپردازند.
پردهسوم: نوبت به «کیواننریمانی» مترجم صاحبنام میرسد و او نیز با صراحت تمام به نقد این مجموعه دهجلدی میپردازد. «نریمانی» ابتدا عنوان می کند که «فیض» برای نگارش این مجموعه، بیش از ۱۱۳ کتاب شعر را بررسی کرده که شایستهی تقدیر استو سپس از افسوسش بابت نبودن شاعرانیچون «بیژنجلالی»، «سایه» و «براهنی» در این مجموعه میگوید.
وی در ادامه با ذکر کلیاتی آماری، از سهم بیستوهشتدرصدی این مجموعه به نقد و تحلیل اشعار میگوید و عنوان میکند که از ۱۰۶۰ صفحهی این بخش، ۳۶۰ صفحه به بحث تئوریک شعر پرداخته است.
«نریمانی» پس از ذکر این آمار نقدش را آغاز میکند. او معتقد است عصاره این ۳۶۰ صفحه، سه مبحث کلی است که «فیض» به آنها پرداخته و او به همه آنها انتقاد دارد.
نخستین اشکال، مبحث اسطوره است که «نریمانی» اعتقاد داردبا وجود این که آثار و منابع بسیارخوب از نویسندگانی چون «میرچا الیاده»، «جیمز فریزر» و شاید از همه مهمتر «کارلگوستاو یونگ» درباره اسطوره، «شریفی» برای تببین این بحث، تنها از آرا و نظرات «نورتروپ فرای» استفاده کرده است. نظراتی که بسیار مورد نقد منتقدان است و در برخی جاها این مبحث در «شعر زمان ما» دچار کژتابیهای فراوان شده است. شاعر «مترو جای خوبی برای رقص و خواب نبود» با ذکر همین مثال از مشکل جدی نقد در ایران که ترجمه آرای منتقدان ادبی است، سخن به میان میآورد.
وی بر این باور است که برخی از مهمترین آثار منتقدان بزرگ تاکنون ترجمه نشدهاند.
انتقادی که «رضا براهنی» نیز به منتقدان ایرانی دارد و معتقد است که به دلیل ندانستن زبانخارجی، بیشترآنها از جریان ادبی روز دنیا عقب افتادهاند. «نریمانی» سپس در ادامه بحث اسطوره، با ذکر مثال از اسطوره «آرش» در کتاب «سیاوشکسرایی»، یا بحث اسطورهشکنی که «فیض» در شعرهای«شمسلنگرودی» به آن اشاره میکند، درستبودن این آرا را رد میکند.
مورد دیگری که «نریمانی» به شدت به آن انتقاد میکند، بحث رمانتیسم است. وی معتقد است «شریفی» مکتب رمانتیتیسم را با احساساتگراییهای سطحی اشتباه گرفتهاست و به غلط اشعار شاعرانی چون «مشیری» را رمانتیک نامیدهاست، حال آنکه در مکتب رمانتیتیسم، یک شورش و طغیان وجود دارد و از اشعار «ویلیام بلیک» مثال می زند. مورد سومی که نریمانی آن را نقد میکند، مبحث سمبولیسم است.
وی معتقد است «فیضشریفی» اشعار سمبولیک را با سمبل اشتباه گرفتهاست و در مورد چهارم نیز، «کیواننریمانی» مبحث گروتسک را مطرح میکند. او معتقد است گروتسک را با طنز سیاه یکیگرفتن اشتباه است و این اشتباه در جایجای کتابهای این مجموعه تکرار شده است و آخرین انتقاد«نریمانی» به «فیض» نیز«کملطفی به آرا و نظرات منتقد بزرگی چون براهنی» است.
انتقادات بیمحابای «کیوان نریمانی» به «فیضشریفی» با ارایه نمونههایی از کتابهای این مجموعه همراه است که نشان از دقت بسیار وی در مطالعه این دهجلد کتاب دارد. این مترجمصاحبنام عنوان میکند که اهمیت این مجموعه آنقدر زیاد است که او صد ساعت را برای مطالعه و نقدش صرف نمودهاست.
در پایان نیز «نریمانی» از طرح پیشنهاد جمعخوانی «علی معصومی» استقبال میکند و معتقد است این جمعخوانیها میتواند بسیاری از اشکالهای کتابها را پیش از چاپ مرتفع کند و در کلام آخر، باز هم تلاش و ممارست فیض در مطالعه و بررسی دقیق بیش از ۱۱۳ جلد کتاب را برای این مجموعه شایسته تقدیر و احترام میداند.
پردهچهارم: پس از اتمام حرفهای «کیواننریمانی»،«راد قنبری» از نقد بیپروای او و متانت و صبر «فیض» تشکر میکند و معتقد است چنین جلساتی که منتقدان خارج از دایره دوستیها و بیملاحظه به نقد اثر و تالیف میپردازند، کمک بسیار بزرگی به جامعه ادبیات ما خواهد بود. سپس از «فیضشریفی» دعوت میکند که چند کلامی درباره انتقادات سخن بگوید.
«فیض» نیز در ابتدا از همه تشکر میکند و با شوخطبعی به نریمانی میگوید: «تو آنی که توانی تپانی جهانی ته استکانی..» که با خندهحضار روبهرو میشود. سپس نویسنده «کیمیایرحمانی» به رسم عادت معلمیمیایستد و ایستاده سخن میگوید. از «نریمانی» تشکر میکند و میگوید که حرفهایش تا حدودی قابل قبول است، اما اضافه میکند که بحث وی بیشتر روی تصویرها، کلمات و سطرهای شاعران بوده تا بتواند در تحلیلی فرمیک اشعارشان را بررسی کند و ببیند آیا آنها مانیفست شعر نیما را در اشعارشان رعایت کردهاند یا خیر.
سپس به آمار«نریمانی» اشاره میکند و میگوید که از نظر تعداد واژه، بخش نقد و بررسی بیستدرصد بیشتر از بخش اشعار است. «فیض» سپس میگوید که به خاطر انتقاداتی که در همین کتابها به برخی شاعران چون «کسرایی»، «حمیدمصدق» و «مشیری» داشته، با اعتراض شدید بستگان آنها روبهرو شده و چاپ مجدد این چند کتاب به خاطر آن اعتراضها متوقف شدهاست.
همچنین اشاره میکند که بسیار مایل است دربارهی شاعران دیگر نیز کار کند، اما به خاطر حق کپیرایت اشعار آنها که در اختیار انتشارات نگاه نیست، از نظر قانونی نمیتواند.
«فیض» در بخش دیگری از صحبتهایاش میگوید از اینکه برخی شاعران بزرگ چون «نادرپور» و «نصرترحمانی» بسیار مهجور بودند و کمتر اثری به آنها و شعرشان پرداخته بوده، عمیقا متاثر و ناراحت بوده و تلاش داشته در این مجموعه آن کملطفیها را جبران نماید.
جمله آخر «فیض» که گفت:«نوابغ کارهای بزرگ و درخشان انجام میدهند، شاید من نیز یکی از این نوابغ هستم»، با تشویق حضار روبهرو شد و در حالی که ساعت از نه شب گذشته بود، نشست «بررسی مجموعه شعر زمان ما، تالیف فیضشریفی» به کار خود پایان داد.
ارسال دیدگاه