سکوت غمناک دومین دریاچه شور جهان/مسئولین بشتابید بحران در راه است
خبرگزاری پانا:دریاچه ارومیه با قدمت هزار ساله دومین دریاچه شور جهان است که با بی توجهی های چند ساله در حال نابودی است.
به گزارش خبرگزاری پانا،اگر گذری بر دریاچه ارومیه داشته باشید در سکوت و غربت غمناک آن بوی مرگ را که در سواحل آن در حال پرسه زدن است میتوانید بخوبی استشمام کنید.
این دریاچه زیبا در آبی زلال خود مرگ خاموشی را به انتظار نشسته است که حتی ، های و هوی و شر و شور مسافران و گردشگران هم نمیتواند این فریاد خاموش را در خود پنهان نماید.
کارشناسان محیط زیست از مدت هشت سال پیش وضعیت دریاچه ارومیه را بحرانی اعلام کرده و معتقدند در صورتیکه اقدامات لازم برای احیای این دریاچه صورت نگیرد دریاچه ارومیه در آیندهای نه چندان دور از بین خواهد رفت.
بروز این وضعیت که هنوز مورد توجه جدی مسوولان ذیربط قرار نگرفتهاست خطر خشک شدن این دریاچه را که به عنوان بزرگترین تالاب کشور بشمار میرود را در آیندهای نه چندان دور بسیار جدی کرده است.
نگرانی درمورد وضعیت این دریاچه زمانی جدی تر میشود که با وجود بارندگی های مطلوب چند سال اخیر هیچگونه بهبودی دروضعیت آن مشاهده نشده و پسروی و کاهش سطح آب آن همچنان ادامه داشته و ازارتفاع آب این دریاچه دائما کاسته میشود.
مطالعات مدیریت زیست بوم حوزه آبریز دریاچه ارومیه که با همکاری بانک جهانی به اتمام رسیدهاست نشان میدهد دریاچه ارومیه به عنوان دومین دریاچه شور جهان تا کمتر از ۲۰سال آینده با بحران شدیدی مواجه خواهد شد.
قدمت دریاچه ارومیه به هزاران سال پیش از این میرسد و دریاچه ارومیه از اعصار بسیار کهن با نامهای گوناگون در آثار مورخان دیده شده است.
در اوستا و سایر کتب پهلوی این دریاچه را مقدس شمردهاند و آنرا "چیچسته" و "چیچست" و گاهی "چیکست" نامیدهاند.
فردوسی نیز در شاهنامه نام این دریاچه را بارها بردهاست بطوریکه در بیتی میگوید: دراین آب چیچست پنهان شدهاست/ بگفتم به تور از چونانکه هست.
دریاچه ارومیه به دلیل قدمت و قداستی که از گذشتههای دور داشته است در میان افسانهها و حکایات مردم آذربایجان و علیالخصوص ارومیه نیز از جایگاه والایی برخوردار است چنانکه افسانهای زیبا و شنیدنی میان مردم ارومیه از این دریاچه نقل میشود.
براساس این افسانه "دختر اورمیا کهبرای نجات مردم شهر و دیارش شب هنگام کنار دریاچه چراغ افروخته بود به دست سپاهان اشور اسیر و چراغش شکسته و خودش بعد از شکنجه در ساحل دریاچه کشته شد".
قدیمیها میگویند از خاکستر این دختر زنبقهای بنفشی روییدند که هر سال در سواحل دریاچه میرویند و این زنبقها در واقع نگهبان شهر ، دریا و مردم هستند.
شرایط جغرافیایی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه در میان دو استان آذربایجان شرقی و غربی و در میان حوزه آبریز سه استان آذربایجان غربی ، آذربایجان شرقی و کردستان قرار دارد.
دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر آسیای غربی است و از دوران دوم زمین شناسی قدمت دارد و ازنظر زمین شناسی گودالی است که براثر چین خوردگی بوجود آمده است.
ارتفاع آن ازسطح دریای آزاد ۱۲۷۸متر و بلندترین منطقه آن نیز ۱۶۰۰متر ارتفاع دارد ، طول دریاچه ۱۳۰تا ۱۴۰کیلومتر است و عرض آن در پهنترین قسمت ۵۸کیلومتر و در کم عرضترین قسمت در شمالغربی ۱۵کیلومتر است.
دریاچه ارومیه بعنوان بزرگترین پهنه آبی فلات ایران در تلطیف آب و هوا، تامین رطوبت لازم برای رشد و نمو گیاهان و تعادل آبهای زیرزمینی نقش حیاتی داشته و در سالهای اخیر پنج قطعه از جزایر این دریاچه مانند جزیره اسلامی به خشکی وصل شده است که در تاریخ حیات دریاچه ارومیه سابقه نداشته است.
عرصه طبیعی جزایر دریاچه ارومیه که دارای ۱۰۲جزیره کوچک و بزرگ است به صورت تپه ماهور و با پوشش گیاهی استپی محل زاد و ولد انواع پرندگان و جانوارن وحشی است. محیط دریاچه ارومیه نیز ۴۶۳کیلومتر بوده وحوزه آبریز ۱۴رودخانه دائمی و فصلی میباشد.
پارک ملی دریاچه ارومیه یکی از ۵۹ذخیرهگاه طبیعی محیط زیست جهان است که به دلیل طبیعت مناسب آن برای زیست دائمی و موقت انواع پرندگان کمیاب و نادر جهان و زیباییهای طبیعی سواحل و جزایر آن از سوی یونسکو به عنوان یک ذخیرهگاه بیوسفری در جهان شناخته شده است.
این دریاچه با زیباییهای طبیعی خود یکی ازبزرگترین معادن املاح جهان نیز بشمار میرود که نزدیک به هشت میلیارد مترمکعب انواع نمکها را در خود جای داده است.
اهمیت زیست محیطی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه یکی از مناطق حفاظت شده مهم جهان است که در مقیاس جهانی در تداوم چرخه حیاتی تعدادی از پرندگان مهاجر نقش تعیینکننده ای ایفا می نماید و شاید در دنیا درکمتر جایی بتوان یافت که به اندازه دریاچه ارومیه مورد توجه متولیان محیط زیست خارجی قرار گرفته باشد.
دریاچه ارومیه و حریم آن به عنوان یکی از ۱۴پارک ملی مشمول محدودیتهای ویژه است.
یونسکو در برنامه جهانی (انسان و بیوسفر) یا (انسان و زیستکره) ۹نقطه را برای حفاظت انتخاب کرده که یکی از آنها دریاچه ارومیه میباشد.
کنوانسیون رامسر نیز که درسال ۱۳۴۹برگزار گردید و ۱۲۰کشور جهان به آن پیوستهاند ۲۰تالاب پراهمیت را در دنیا برای حفاظت موکد برگزیدهاند که دریاچه ارومیه یکی از آن جمله است.
پس از کنفرانس سازمان ملل متحد درباره "توسعه زیست محیطی" که با شرکت ۱۸۰کشور تحت عنوان (مجمع سران زمین) در شهر ریودوژانیرو در سال ۱۹۹۲ برگزار و با صدور اعلامیهای در سال ۱۹۹۴به نتیجه انجامید موجب فعال شدن طرح تسهیلات زیست محیطی جهان در چارچوب GEF گردید.
براساس بازدید کارشناسان GEF از دریاچه ارومیه، اولین منطقهای که مناسب تشخیص داده شد و قابل حفاظت دانسته شد حوضه دریاچه ارومیه بود که موجب برگزاری کارگاهی در شهر ارومیه نیز تحت عنوان "راه حل اکوسیستمی برای مدیریت دریاچه ارومیه " در سال ۱۳۸۰شد.
ارزشهای مهم اکولوژیکی دریاچه ارومیه
تالاب دریاچه ارومیه باداشتن آب شور و بهدلیل ویژگیهای طبیعی و اکولوژیکی منحصر بفرد از مهمترین و با ارزشترین اکوسیستمهای ایران است.
این تالاب دارای دو نوع اکوسیستم آبی و خشکی بوده که اکوسیستم آبی آن شامل آب شور دریاچه و اراضی باتلاقی حاشیه آن است در داخل آب شور این دریاچه یکنوع جانور آبزی بنام آرتمیا ارومیانا و ۱۲گونه از جلبکها زیست میکنند که از منابع غذایی عمده پرندگان آبزی و کنار آبزی است.
اکوسیستم خشکی نیز شامل ۱۰۲جزیره بزرگ و کوچک میباشد که هر یک تامین کننده بخشی از نیازهای حیاتی دریاچه به شمار میرود.
بزرگترین این جزایر به ترتیب کبودان (قویون داغی) با داشتن قوچ و میش ارمنی و اشک با داشتند گوزن زرد ایرانی ، اسپیر و آرزو با داشتن پوشش گیاهی غنی دارای اهمیت ویژهای میباشند.
جزایر نه گانه (دوقوزلر) از جزایر کوچک دریاچه هستند که مکان بسیار مهمی برای جوجه آوری پلیکان سفید، فلامینگو، تنجه و کاکایی صورتی است.
از پرندگان شاخص دیگر حاشیه تالاب که ارزش فوقالعاده زیستی نیز برخوردار است میتوان به "باکلان کوچک" و "خروس کولی سینه سیاه" اشاره نمود.
این دریاچه به همراه تالابهای حاشیه خود ( بخصوص تالابهای حاشیه جنوبی) از مهمترین مکانهای پذیرای پرندگان مهاجر میباشد.
از پرندگان تاکنون ۱۸۶گونه متعلق به ۲۲خانواده بومی و مهاجر در این دریاچه شناسایی شدهاند که این تنوع زیستی در یک محدوده در جهان کم نظیر است. بررسیهایی که به منظور آشنایی با زندگی این پرندگان با حلقهگذاری انجام میگیرد اهمیت جهانی این زیستگاه را نشان داده و حاکی از آنست که این پرندگان در سطح وسیعی از کره زمین به این دریاچه مهاجرت میکنند.
در آب شور دریاچه نیز چند نوع جلبک بنام (آنترومورفا)زندگی میکنند که غذای سخت پوستانی بنام آرتمیا شده و این سخت پوستان نیز خود مورد تغذیه پرندگانی از جمله فلامینگو قرار میگیرند.
این روند و چرخه حیات در طی اعصار و قرون ممادی چنان نظمی یافته است که چرخه حیات این زیستمندان را تداوم بخشیدهاست و بطور بدیهی بهم خوردن چرخه زندگی هریک از این آبزیان میتواند چرخه زندگی سایر زیستمندان را مختل سازد.
منبع:مجله آرشید
ارسال دیدگاه