به بهانه فرارسیدن محرم الحرام و عزاداری حسینی

اشک های پیرغلامان حسینی به یاد حماسه عاشورا

خبرگزاری پانا: مراسم عزاداری تاسوعا و عاشورای حسینی به عنوان یکی از آیین های قدیمی و ریشه دار مذهب تشیع الزامات و ضرورت هایی را برای پیروان این مذهب به دنبال دارد. ...

کد مطلب: ۲۷۷۳۳۶
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ با فرارسیدن ماه محرم همه شهر عطر حسینی به خود می گیرد. خیابان ها جامه سیاه به تن می کنند و مجالس وعظ، خطابه و مرثیه سرایی برای اهل بیت (ع) اگرچه در سایر ایام سال نیز به راه است، اما در این ماه رنگ و بوی خاص ویژه تری می گیرد. مردم از پیر و جوان، فقیر و غنی و از هر سن و شغل و حتی مذهبی خود را به تکایا و هیئات مذهبی می رسانند. هر خیابان و محله نیز صاحب یک دسته عزاداری است که شیفتگان حسینی را برای پاسداشت مقام شهدای کربلا به هم پیوند می دهد. همه همدل و هم زبان نام حسین (ع) را بر لب دارند و ذکرشان کل یوم عاشورا و کل ارض کربلاست.

در این میان پیرغلامان و مداحان حسینی به عنوان رهبران جریان عزاداری نقش برجسته ای را در آگاه سازی مردم و معرفی شان و شخصیت اهل بیت (ع) به قدر فهم و درک مردم ایفا می کنند. آنها افرادی تاثیرگذار در مسیر معرفت و شناخت پیدا کردن نسبت به آموزه های عاشورایی و پیام دشت کربلا هستند. آزادی خواهی، استقامت، دینداری، فداکاری، گذشت و صبر را فریاد می زنند. بسیار بوده اند کسانی که با حضور پای منبر وعاظ یا حضور در مجالس عزداری تحولات اخلاقی و رفتاری شگرفی را پشت سر گذاشته اند و بسیار هستند نمایندگانی از سایر ادیان ها که فارغ از اصول دینی خود عشق به امام حسین (ع) را سرلوحه زندگی شان قرار داده اند و برای او قربانی می کنند.
تا عاشورا چند روزی بیش نمانده است. تا غرق خون کردن ظالمانه خاندان حسین (ع) در این نوشتار مداحان و پیرغلامان حسینی که در دوره دوزادهم اجلاس تجلیل از پیرغلامان حسینی نیز حضور داشتند، از ارادتشان به آن حضرت می گویند.
امام حسین (ع) رحمتی برای جهانیان است
علی شیخی از شمیرانات که در دوازدهمین اجلاس تجلیل از پیرغلامان حسینی نیز حضور داشت ابتدا به کیفیت برگزاری آن اشاره کرده و می گوید: این همایش ها در شان غلامان حسین خوب و مناسب است. اما هنوز نمی توانیم فداکاری و جان فشانی های امام حسین (ع) و یاران ایشان برای زنده نگه داشتن اسلام داشته اند به طور شایسته گرامی بداریم. البته چنین مجالسی شکرانه دارد و خوشبختانه روز به روز در حال افزایش است و مکتب اسلام را ترویج می کند. صداو سیما نیز هر ساله نقاط ضعف اجلاس را برطرف می کند. من از دوره اول در این گردهمایی شرکت کرده ام و باید بگویم که کاملا تفاوت هر دوره با دوره قبل احساس می شود. با این حال باز هم نمی توانیم قدردان بزرگی و شان ایشان باشیم.
وی ادامه می دهد: امام حسین (ع) رحمتی برای همگان است. تقدیر از پیرغلامان هم از برکات آن حضرت است و اگر به ما احترام می گذارند عنایتی است که اهل بیت (ع) به ما روا داشته اند. در واقع آن کس که به مداحی می پردازد و اشعاری در وصف امام حسین (ع) می خواند در آن لحظه گویی خودش نیست و یک نیرو و حمایتی این حال و هوا را برای او و سایر عزاداران ایجاد می کند و آن لطف و بزرگواری حضرت است.
این پیرغلام درباره علت حضورش در عرصه مداحی می افزاید: شبی خواب دیدم در مجلسی با حدود ۱۲ نفر جمعیت بزرگترین عضو جمع آمد دست من را گرفت و از من خواست پای منبر بنشینم و مداحی کنم. من به او گفتم: من در جایگاهی نیستم که در برابر سادات به نوحه خوانی بپردازم. اما او با اصرار این کار را از من خواست و وقتی شروع کردم و به حضرت فاطمه (س) سلام دادم از ناگهان از خواب برخاستم و وقتی خواب خود را تعبیر کردم به من گفتند که باید این راه را ادامه دهم.
تلاش های واهی برای از بین بردن اسلام
اکبر بازوبند که از مداحان پیشکسوت کشورمان ضمن تشکر از صداوسیما برای برگزاری اجلاس پیرغلامان و میزبانی مطلوب استان های برگزار کننده آن، می گوید: قطعا این استقبال بی نظیر در هر ۱۲ استان برگزار کننده تاکنون برای مداحان و پیرغلامان نیست بلکه همه این اتفاقات تلاشی برای گرامیداشت کرامت و شان اهل بیت (ع) است.
وی که متولد یزد است و از سنین کودکی مداحی در وصف امام حسین (ع) را آغاز کرده است، ادامه می دهد: صداوسیما به واسطه خدمت به غلامان امام حسین (ع) نیز آبرو می گیرد و همه از برکات این اتفاق مبارک بهره مند می‌شویم.
این پیرغلام حسینی در حالی که قطره های اشک به یاد اباعبدالله الحسین (ع) از چشمانش روان است، ادامه می دهد: ظلمی که در واقعه کربلا به امام حسین (ع) و خاندان ایشان شد، همه تلاشی برای این بود تا نامی از آن حضرت باقی نماند.
از روزی که ایشان را به خاک نسپردند تا امروز شاهد هستیم که خداوند جلوه خاصی به امام حسین (ع) بخشیده است و ایشان در قلوب مردم سراسر جهان جای دارد. مردم از هر گروه و دسته ای در ماه محرم خود را به مجالس عزاداری حسینی می رسانند.
تجلیل از پیرغلامان در ایران، الگویی برای سایر کشورهای جهان است
سید عابدرضا نوشاد رضوی از کشورهندوستان ۱۴ سال است که در عرصه مداحی فعالیت و برای دومین بار هم در دوره اخیر اجلاس بین المللی تجلیل از پیرغلامان شرکت کرد. وی برگزاری این اجلاس در ایران را یک امتیاز بزرگ برای ایران دانسته و می گوید: متاسفانه در هندوستان مشابه چنین اتفاقی برای گردهمایی پیرغلامان و مداحان صورت نمی گیرد. هرچند به نظر من باید از ایران الگو گرفت و این طرح را در کشورهای دیگر از جمله هند نیز اجرایی کرد. چراکه ایده بسیار خوبی دارد. تاکنون از همه صنف ها تقدیر صورت می گرفت؛ مگر مداحان اهل بیت (ع). لذا این طرح که با پیشنهاد آقای لاریجانی عملی شده، شایان تقدیر است.
وی با اشاره به عظمت و گستره وسیع تاثیرگذاری واقعه کربلا ادامه می دهد: به دلیل این که قیام امام حسین (ع) برای دفاع از مظلوم و انسانیت بوده است، بدون تردید نمی توان تاثیرات آن را نه تنها در حوزه اسلام بلکه در سطح جهان انکار کرد. این حماسه به یک ملت و مذهب خاص محدود نمی شود. حال اگر فرهنگ عزاداری و آموزه های امام حسین (ع) و شهدای کربلا را از شیوه های گوناگون از جمله همین اجلاس ترویج دهیم، کار درخوری انجام داده ایم.
زندگی ام را مدیون غلامی برای امام حسین (ع) هستم
جواد شمایان پیرغلام اصفهانی با اشاره به این که چهارمین دوره حضور خود را در اجلاس را سپری کرد، می گوید: من به واسطه پیشنهاد آقای مشکینی سرپرست مرثیه خوانان اصفهان به این اجلاس دعوت شدم و مداحی را از هشت سالگی آغاز کرده ام.
وی موفقیت ها و داشته های خود را مرهون حرفه اش دانسته و ادامه می دهد: ماه محرم که فرا می رسد حال و هوایم دگرگون می شود. مداحی اهل بیت (ع) در زندگی من تاثیرات غیر قابل وصفی داشته است و همه موفقیت هایم را مدیون برکت این علاقه و عشق به امام حسین (ع) هستم.
مداحی زندگی ام را دگرگون کرد
کریم الله جوادزاده پیرغلام حسینی درباره علت حضورش در جامعه مداحان می گوید: من به تشویق پدرم که صدای خوبی هم داشت و خودش هم به مداحی اهل بیت (ع) می پرداخت به این کار روی آوردم. مداحی در زندگی من تاثیرگذاری زیادی داشته است. هر کس با اهل بیت (ع) آشنا شود همه سختی های زندگی را تحمل خواهد کرد و درباره شان و شخصیت امام حسین (ع) هر آنچه بگوییم کم است.
اجلاس پیرغلامان؛ قفل کوبنده ای بر دهان بدخواهان
استاد مشکینی سرپرست جامعه مداحان و مرثیه خوانان استان اصفهان هم که شاگردان زیادی را به عرصه مداحی اصفهان معرفی کرده است، با تاکید بر تاثیرگذاری دوازده دوره اجلاس تجلیل از پیرغلامان می گوید: همین بس که برگزاری اجلاس پیرغلامان قفل کوبنده ای بر دهان کسانی که از نام برده شدن اسامی اهل بیت (ع) نگرانی دارند.
وی با اشاره به برخی مباحث مطرح شده در این اجلاس نسبت به بهبود مضامین اشعار عاشورایی ابراز امیدواری کرده و می افزاید: متاسفانه بسیاری از اشعاری که در شرایط فعلی در وصف امام حسین (ع) سروده می شود، واقعیت تاریخی ندارد و در شان آن حضرت نیست که چنین اقداماتی می تواند به رفع این نکات منجر شود.
مشکینی در پایان با اشاره به یکی از اشعار مرحوم بصیر می گوید:
سرسلسله مردم آزاد حسین است... آن کس که در این راه سر و جان داد، حسین است
مردی که چو کوهی به بر تیشه بیداد...دامن به کمر برزد و استاد حسین است
اعلامیه از قتله گه کربلا داد...با زینب و سجاد سوی شام فرستاد
این جمله ز خون بود در این نشریه مستور... باید که بشر از قید اسارت شود آزاد
جماعتی همدل که یک زبان مشترک دارند
قاسم زرشوری متولد ۱۳۱۶ است و از کودکی به خادمی حسینیه پرداخته است. وی درباره نحوه انتخاب این کار برای خود می گوید: رو به روی خانه مان حسینیه ای داریم که متعلق به ایل قشقایی است و من و برادرم در این مکان به مداحی می پرداختیم.
وی در حالیکه اشک می ریزد خاطره ای از سفر خود به کربلا تعریف کرده و ادامه می دهد: ما هر چه داریم از امام حسین (ع) است. همه کارهای ما از زنجیر زدن، تعزیه خوانی و سینه زنی همه به عشق اهل بیت (ع) است و همه یکرنگ و همدل در حسینیه برای برگزاری مجالس عزاداری خدمت می کنند.
برای سرودن شعر عاشورایی تنها اکتفا به منبر کافی نیست
علی بهرامی شاعر اهل بیت (ع) با اشاره به برگزاری دوازدهمین اجلاس تجلیل از پیرغلامان حسینی در اهواز معنویت آن را بی نظیر توصیف کرده و می گوید: مراسم این اجلاس از نظر معنویت حرف ندارد. جمعیت بسیاری زیادی در اهواز به استقبال پیرغلامان حسینی آمده بودند و حال و هوای خوبی در اهواز ایجاد شده بود و مردم این شهر میزبانان بسیار شایسته ای بودند.
وی که اشعاری به زبان لری و ترکی در وصف امام حسین (ع) سروده است، درباره ضرورت و چگونگی الگوبرداری از واقعیت در اشعار ادامه می دهد: متاسفانه گاهی اشعاری که در مدح اهل بیت (ع)سروده می شود جنبه احساسی پررنگ تری دارد. کتاب خصایص عباسیه ۳۲ مزیت درباره برتری شهدای دشت کربلا بر سایر شهدا را شرح می دهد و حتی آنها را برتر از شهدای صدر اسلام و جنگ بدر می داند. این کتاب بسیار مفید و موثر است و به نظر من اگر کسی این کتاب را بخواند اشعاری خواهد سرود که به واقعیت نزدیک تر است. کتاب های تاثیرگذار دیگری نیز در این بخش وجود دارند مانند لحوف که می توان با مراجعه به آنها ضمن احساسی سرودن شعر بعد واقع گرایانه آن را هم تقویت کرد. نه این که صرفا با شنیدن یک روایت از منبر شعر بگوید. این روش درستی برای شعر سرایی نیست. بلکه شاعر اهل بیت (ع) باید همواره خود به دنبال تحقیق و مطالعه باشد.
وی حرف خود را با اشاره به چند بیتی از اشعار عاشورایی خود به زبان ترکی ادامه می دهد. ترجمه یکی از آنها چنین است: دنیا به حضرت علی (ع) می نازد... حال ما نباید ام البنین را نکوهش کنیم که از فراق حضرت عباس (ع) سر به بیابان بگذارد.... دنیا برای امام حسین (ع) عزادار است و ایشان برای حضرت عباس (ع).
درباره دو سبک عزاداری جنوب کشور
عظمت و بزرگی واقعه عاشورا تا حدی است که عزاداری حسینی نیز باید در شان و جایگاه آن برگزار شود. از این رو لازم است تا ساماندهی و نظارت مناسبی در حوزه مداحی، مرثیه خوانی، سرودن اشعار، عزاداری ها و نماد های مورد استفاده در آن صورت بگیرد. این مهم می تواند باعث گسترش آموزه و پیام عاشورا شود. در این یکی دو سبک عزاداری متعقل به جنوب کشور معرفی می شود:
یکی از آیین های سنتی عزاداری مردم جنوب کشور با سنج و دمام شروع می شود. هفت نفر در گروه های عزاداری حضور دارند. یک نفر برخلاف سایر اعضای گروه حرکت می کند. ابزارهای این عزاداری در گذشته برای اطلاع رسانی مورد استفاده قرار می گرفته است و پس از تجمع مردم در مکان های عزاداری مراسم سینه زنی انجام می شود. مرحله بعدی عزاداری ایا مظلوم است که با حرکت کاروان عزاداری صورت می گیرد. این مرحله نیز شعرهای مخصوص خود را دارد که هر شب از ماه محرم نیز تفاوت می کند. این نوع عزاداری تنها مختص یک شهر نیست و در بسیاری از شهرهای استان خوزستان رواج دارد.
سه سنگ نیز سینه زنی ویژه سبک بهبهان است. بدین ترتیب شعرهای حماسی توسط سینه زنان به طور گروهی سروده می شود. بعد از سه ضرب زدن یاعلی بلندی گفته می شود و سایر عزاداران نیز همراه به گروه سینه زن از جای بر می خیزند
درباره آسیب شناسی محتوای اشعار عاشورایی
محتوا و مضامین مطرح شده در اشعار و سخنان مداحان و خطبا نیز یکی دیگر از جنبه های مهم و شایان توجه در مجالس عزاداری است.
سید عطا هاشمی رئیس کانون مداحان شمال شرق تهران و دارای دیوان شعر عاشورایی در ابتدا با دسته بندی اشعار این بخش می گوید: به طور کلی اشعار به چهار دسته قابل دسته بندی هستند. غزلیات که معنای و محتوای آن عاشقانه و عاطفی است. این عشق می تواند به امور دنیایی یا به اصطلاح مجازی و الهی باشد. دوم شعر حماسی که به لحاظ محتوا شامل رویدادهای حماسی، تاریخ ها و تاریخ سازها می شود. نوع سوم شعر عبادی و عرفانی است. شعرهایی که درباره ماورا الطبیعه و علاقه مندی به خداوند است. در واقع مصداق این آیه که من شما را برای عبادت خودم خلق کرده ام. نوع چهارم شعر نیز ترکیبی از این سه را در بر می گیرد. در گذشته بزرگان توحیدیه می سرودند که همان شعر عرفانی بود. بعد از آن به غزل گویی روی اوردند و رفته رفته به سمت اشعار حماسی حرکت کردند و بعد از آن به اشعار آیینی و رصایی روی آوردند. اما انچه در جامعه مداحی کنونی مورد نظر ماست، شعر آیینی است. اگر این نوع از شعر تنها نقل تاریخ باشد بهتر است سروده نشود. زیرا تاریخ که در دسترس است و کتاب های زیادی روایت های آن را شامل می شود. واقعه عاشورا اگر بر اساس همان روایت منثور به نظم هم در آید تاثیرگذاری کمتری خواهد داشت.
وی ادامه می دهد: اما اگر در سرایش اشعار آیینی مربوط به کربلا، ماه رمضان، فاطمیه و... چاشنی های مختلفی را در نظر بگیریم موفق عمل کرده ایم. از این رو باید عرفان در شعر ما وجود داشته باشد. رگه هایی از حماسه از آن برداشت شود. در حالی که اکنون در رسانه تنها مرثیه می دانیم. مداح بلافاصله به شرح حادثه می پردازد بدون آن که در نظر بگیرد مردم برای چه اتفاقی می گریند. من یک بار در جامعه مداحان عنوان کردم آقایان شما بسیار زیبا برای حضرت فاطمه (س) مداحی می کنید اما اگر از شما بخواهند ۵ دقیقه درباره شان و شخصیت ایشان صحبت کنید چه خواهید گفت؟! حضرت فاطمه (س) تنها به دلیل سیلی ای که خورد به این جایگاه نرسید. بلکه بسیاری از ویژگی هایشان چنین عظمتی و بزرگی را در طول تاریخی برایشان به همراه داشت.
وی می افزاید: درست نیست که اشعار ما خالی از عرفان و شناخت باشد. البته این شناخت در حد فهم و بینش و درک محدود خودمان است. به قول این بیت که آب دریا را اگر نتوان کشید...پس به قدر تشنگی باید چشید. بنابراین در شعرگویی شاعران باید توجه داشته باشند شعر آیینی باید واجد وجه توحیدی، عرفانی، حماسی و غزلی و عشق به اهل بیت باشد. همچنین برخوردار از جنبه رصایی باشد. حال آن که این روزها تنها دو بعد عاشقانه و رسایی آن برجسته است. متاسفانه واژه هایی در شعرها به کار برده می شود که بعضا جایز نیست. گاهی حتی از شعر و ریتم آهنگ های پاپ برای مداحی امام حسین (ع) الگورداری می شود و این حالتی دو پهلو را ایجاد می کند.
هاشمی ادامه می دهد: اگرچه موسیقی پاپ به خودی خود مذموم نیست بلکه ژانری از موسیقی است و طرفداران زیادی هم دارد. اما باید در زمینه لازم از آن بهره برداری شود و مناسب با مداحی و نوحه خوانی برای اهل بیت (ع) نیست. پاپ دارای جنبه شیش و هشت است و در اینجا به غنا تبدیل می شود و هر آنچه با غناخوانده شود حرمت دارد.
موسیقی آیینی اگر با شعر خوب و دارای جنبه های مختلف همراه شود قطعا تاثیرگذاری بالاتری خواهد داشت. همانطور که بزرگان گفت اند گا با یک بیت شعر تاثر یک منبر انجام یم شود. در ادبیات به این ابیات فرد یا مفرد گفته می شود. برای مثال:
دل از بلبل ربودن شیوه هر گل نمی باشد.... ز هر صاحب جمالی دلربایی بر نمی آید
مخواه از ناتوان کار توانان گر تویی دانا....که هرگز از مگس فر همایی بر نیم اید
عزیزی مصر یوسف در مقام صبر شد ار نه... ز هر فرمانبری فرمانروایی بر نمی آید
اگر دقت کنید همین سه بیت شعر می تواند چند صد صفحه تحلیل داشته باشد. اما شعرهایی هم هست که بسیار سطحی است و ارزش معنایی و پیام خاصی ندارد. مثال دیگری می زنم. در حال حاضر بحث تبعیض نژادی یک بحث جدی است. امام حسین (ع) اما در وقعه کربلا پیامی ضد این داشته اند و شاعری در وصف آن سروده اند:
نازم حسین را که چو در خون خود تپید... زیباترین حماسه عالم بیافرید
یکسان رخ غلام و پسر بوسه داد و گفت.... در دین ما سیه نکند فرق با سفید
دیدی بزرگ باید و فکری بزرگتر......تا پی برد به نهضت آن خسرو شهید
امام حسین (ع) برای عزاداری ما و بری شدن از گناه به شهادت نرسیدند. بنابراین باید به تمام معنا و در همه ابعاد زندگی پیرو آن حضرت باشیم. من معتقدم مداح امام حسین (ع) صدا و سیما اهل بیت (ع) است. کلام رفتار و همه شئون زندگی او باید در مسیر آموزه های حسینی باشد. بی سوادی کج فهمی بی سلیقگی روضه های دروغین ما را خوار می کند و نخواهیم توانست نقش و جایگاه اهل بیت (ع) را درست و آن طور که باید به مردم معرفی کنیم. اگر ما صرفا در مدح ویژگی های ظاهری ائمه و وصف آنها مداحی کنیم از اصل قضیه غافل می مانیم. در حالی که ممکن است هیچ کدام ندانیم که حضرت ابوالفضل (ع) پیش از واقعه کربلا چه حرفه ای داشته اند چگونه زندگی می کرده اند. شاید مداح نداند ایشان تاجر عطریات بوده اند و با کار و تلاش خود اصل خمس و زکات را رعایت می کردند. ایشان بزرگترین سفیر امام علی (ع) بوده اند. هر جا قرار بوده فردی هوشمند و سیاس حضور داشته باشند ماموریت به ایشان واگذار می شد.
وی در پایان عنوان می کند. ایشان بصیرت و مقامی داشتند که همه شهدا بهشت به آن غبطه می خورند. مداح امام حسین (ع) باید قوت صرف و نحوی، صدایی و معرفتی داشته باشد. متاسفانه در حال حاضر مداحان کمی در منبرهای خود احادیث و کلام بزرگان دین را بیان می کنند. تنها شعرهایی بر کاغذ نوشته اند و از روی آن به مداحی می پردازند.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار