برگزاری همایش سعدی و سروانتسدر شهر مادرید اسپانیا؛
سعدی و سروانتس در کمپلوتنسه
خبرگزاری پانا: همایش سعدی و سروانتسدر شهر مادرید اسپانیا با حضور سعدیشناسان و سروانتسشناسان برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری پانا، همایش سعدی و سروانتسدر شهر مادرید اسپانیا، دانشگاه کمپلوتنسه، با حضور سعدیشناسان و سروانتسشناسان به همت مرکز فرهنگی و بینالملل شهر کتاب، مرکز سعدیشناسی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسپانیا و دانشگاه کمپلوتنسه برگزار شد.
در این نشست که برخی از محققان سروانتس شناس و سعدی پژوه از هر دو کشور در این باره سخن گفتند، علی اصغر محمدخانی معاون فرهنگی شهر كتاب در بخشی از سخنان خود با عنوان «آموزههای سعدی و سروانتس برای انسان امروز» گفت: مرکز فرهنگی و بینالملل شهر کتاب با همکاری مرکز سعدیشناسی از سال ۲۰۱۲ برنامه ده سالهای را برای گفتوگوهای فرهنگی و ادبی ایران با دیگر کشورها طراحی کرده است که طی آن سعدی شاعر برجسته فارسی به عنوان مظهر زبان فارسی با شاعران و نویسندگان کشورهای دیگر که مظهر زبان آن کشور هستند، مقایسه و تحلیل و بررسی میشود. در سال ۲۰۱۲ همایش سعدی و پوشکین در تهران و مسکو، در سال ۲۰۱۳ همایش سعدی و یونس امره در تهران و آنکارا و در سالجاری همایش سعدی و سروانتس در تهران و مادرید برگزار گردید.
وی در ادامه افزود: چهارصد سال است که از درگذشت سروانتس میگذرد و او سیصد سال بعد از سعدی به دنیا آمده و هیچ شناختی از سعدی نداشته است. سعدی آثاری در نظم و نثر نوشته است و در گلستان، دنیای واقعی زمان خود را ترسیم کردهاست و در بوستان جهان آرمانی و مطلوب را.
اما سروانتس، دن کیشوت را برای چه نوشته است؟ در این باب محققان و منتقدان بسیار سخن گفتهاند و هنوز هم جای سخن هست. بعضی گفتهاند، قصدش این بوده که نقیضهای هجوآمیز برای آثار پهلوانی بسازد و اشکالات و فضایح آنها را روشن بنماید. یکی از اهداف سروانتس این بوده اما سروانتس با نوشتن دن کیشوت به انسانها آموخته است که خیالپروری و وهمپرستی را کنار بگذارند و جهان را با روشنی و حقیقت ببینند و دن کیشوت در حقیقت، تندرویها و سبکسریهای انسانها را در آینه طنز نمایان میسازد.سعدی هم مانند سروانتس با خلق آثاری ماندگار، رفتار انسانها را با خودشان، با حاکمان و با جهان سنجیده و بررسیده است.
در ادامه این نشست كوروش كمالی سروستانی مدیر مركز سعدی شناسی در خصوص « گلستان ماندگار سعدی» به سخنرانی پرداخت و در بخشی از سخنان خود گفت: شعر و نثر فارسی كه در خراسان بزرگ زاده شده بود و در دو پویه عارفانه و عاشقانه و در دو شكل ساده و مصنوع رشد یافته بود، در شهر شیراز و در آثار سعدی و حافظ به كمال رسید و این دو بر پایه آثار بزرگان ادب فارسی در برون از شیراز و نیز با اتكّا به پیشینه ادب فارسی در شهر شیراز بنیان "مكتب ادبی شیراز" را پی ریختند، به گونهای كه با ظهور سعدی در قرن هفتم میتوان با كمی تسامح تاریخ ادبیات ایران را به دوران پیش و پس از سعدی تقسیم كرد؛ چرا كه نثر معیار زبان فارسی و غزل عاشقانه با او به اوج رسید و یك قرن بعد خواجه حافظ شیرازی، شیرازة مكتب ادبی شیراز را توانمندتر كرد. بیدلیل نیست كه زبان و شعر و نثر سعدی تا امروز زبان معیار و سنجش ادب فارسی است. به همان میزان كه سعدی و حافظ در ساختن مكتب ادبی شیراز وامدار شاعران و نویسندگان پیشین خود بودند، ادب فارسی پس از آنان و تا امروز وامدار و تحت تأثیر آثار این دور شاعر بزرگ زبان فارسی است.
مدیر مركز سعدی شناسی در ادامه افزود: مكتب ادبیی را كه سعدی بنیان گذارده بود، در بخش غزلهای عارفانه و برخی از غزلهای عاشقانه حافظ به اوج میرسد و "مكتب ادبی شیراز" شیرازه میگیرد. زبان شاعران برجسته خراسان بزرگ با همه فاخری به دلایل مختلفی نتوانست به "زبان معیار" تبدیل شود، اما زبان سعدی كه ریشه در گنجینة واژگان پیشین دارد، با نوآوریهای زبانشناسانة سعدی و درك مسایل مورد علاقه مردم و نزدیكی به احساس و زندگی آنان به یك زبان فراگیر تبدیل می شود و گلستان به یك كتاب عمومی. از زمانی كه "آندره دوریه" در سال ۱۶۳۴ میلادی كتاب گلستان را به زبان فرانسوی منتشر میكرد و تا امروز كه در پایان قرن بیستم گلستان به عنوان یكی از صد كتاب منتخب و برگزیده جهان توسط اندیشمندان غربی انتخاب میشود، سعدی و آثار جاودان او جایگاه ویژهای در ذهن و زبان ایرانیان و جهانیان داشته است.
كوروش كمالی در اشاره به پایبند سعدی به سنتهای ادبی افزود: تأثیر آثار گذشتگان را در آثار سعدی به روشنی میتوان یافت. سنتهایی كه هویت فكری و فرهنگی ایرانی ـ اسلامی داشته در آثار سعدی متجلی است. او اصل سادهنویسی را كه یكی از اركان رمان عصر تجدد بود در نثر خویش به كار گرفت و ایجاز را كه یكی دیگر از این اركان بود، به یكی از بارزترین ویژگیهای سبك روایی خویش بدل كرد. این سبك روایی به ویژه در گلستان سعدی چنان مورد توجه قرار گرفت كه آن را به نوعی همان قصارگویی در غرب میدانند؛ چنانكه بعدها آثار پاسكال و نیچه در این امر سرآمد شدند.
وی همچنین گفت كه: آشنایی زدایی نیز از دیگر ویژگیهای نوآوری در آثار اوست. شگرد هنری سعدی در ساختار آثارش، موجب پدیداری اشعاری ناب در تلفیق با اندیشههای ظریف و حكیمانه شده است؛ از همین روست كه حتی اگر عبارتی، واژهای و كلامی را پیش از این بارها شنیده باشیم، در سخن ناب او، این عبارت و كلام، تازه و نو مینماید. همچنین زبان سهل و ممتنع، روانی و سادگی كلام، بهرهمندی از ایجاز به ویژه در پرداخت حكایتها كه امروزه در داستانهای كوتاه و مینیمال اساس كار است، نزدیكی زبان شعر و نثر او به زبان قابل درك عموم مردمان، نزدیك ساختن شعر به نثر و نمایش نیز از مقولههای نوآوری در آثار سعدی است. شاید به همین خاطر است كه منتقد نكتهدانی چون ضیا موحد بر این باور پای میفشرد كه "گلستان سعدی پر از داستانهایی است كه نمونه زیباترین داستانهای كوتاه دنیاست".
مدیر مركز سعدی شناسی درباره سهم سعدی در حفظ و حراست هویت و شالوده زبان فارسی گفت: به یاد داشته باشیم كه "سده ها پیش از پیدایش زبانی ملی در اروپا، ایرانیان از هویتی محكم و خود بنیاد بر شالوده زبان فارسی برخوردار بودند و سعدی سهمی بیدلیل در حفظ و حراست این هویت و شالوده آن داشت". به دیگر سخن، اگر فردوسی زبان فارسی را چون دژ مستحكمی برای دفاع از هویت ملی ایران پیریخت، سعدی نقشی اساسی در حراست از این دژ و استحكام و استغنای آن برای مواجهه با موج تازهای از مخاطرات بازی كرد و موجب شد تا زبان فارسی در عصر جدید نیز ملاط پرانعطاف، اما دیرپای هویت ملی ایران بماند. بنابراین بر ماست كه سعدی این شاعر زبان آفرین را نه طنین تاریخ و زبان آن روزگاران كه معمار زبان امروزمان بدانیم.
به باور او: "هر نوآوری سبكی از جمله بدایع و بدعتهای سعدی، با نوآوری فكری ملازمند". بیش و كم همزمان با سعدی، "دانته" شاعر بزرگ ایتالیا بر ضرورت استفاده ادبی از زبان روزمره مردم تأكید می كند. حدود سیصد سال پس از سعدی، سروانتس خالق دن كیشوت نه تنها ذهن و زبان عوام را ملاط كار خود قرار داد، بلكه خویش را هم با نام واقعی خود وارد روایت كرد و بدین سان رمان جدید را آفرید. دویست سال بعد از روزگار سعدی مونتنی فرانسوی نخستین مقاله خود را به قلم آورد. طرفه آنكه در این سو، سال ها پیش، به گونهای متفاوت سعدی در گلستان خود همه این ویژگیها را خلق كرده بود. "سیاق و ساخت اندیشه و زبان سعدی از بسیاری جهات همسو و همساز تجدد در اروپا بود و در آن لحظه تاریخی، او به هیچ روی از آن دسته از اهل فكر و قلم اروپا كه پیشتازان تجدد بودند، عقب نبود. برعكس، در بسیاری موارد، سعدی زودتر از نویسندگان غربی به اصول راهگشای تجدد دست یافت و آن اصول را در آثار خویش به كار بست".و به همین دلیل بود كه پس از ترجمه گلستان در قرن هفدهم میلادی، شاعران و روشنفكران تجدد طلب غرب سعدی را همكیش و هم سلك خود یافتند و از هوگو تا دیدرو همه نه تنها از او
متأثر شدند، كه هر كدام در ستایشش مقالهای نوشتند.
كوروش كمالی در ادامه سخنان خود گفت: سعدی در آثار خویش به عنوان "نوآوری" نمود مییابد كه در اندیشه تعالی فرهنگ جامعه خویش است. "نوآوری" كه براساس تعابیر گوناگون از چارچوبهای سنتی در هر زمینه فراتر می رود، درصدد ایجاد ارزشهای نوین و نیز احیای ارزشهای فراموش شده با رویكردی تازه است، یا به كارگیری قدرت انتقاد به حل و فصل مسایل و مشكلات عملی موجود در جامعه میپردازد، دیدگاههای نوینی برای بِه زیستی در جوامع انسانی ارایه می كند، از وضعیت موجود اجتماعی و سیاسی انتقاد میكند و میكوشد تا با گذر از اندیشههای رایج و سطحی، فرهنگ، بینش و هنر و اندیشه مردمان را ترقی بخشد. او برآرمانهایی چون تعالی، مهرورزی، عدالت و برابری حقوق انسانی تأكید میكند.
وی همچنین اظهار داشت كه: سعدی در آثارش در صدد خلق اندیشههای نوین است، به مصلحت عمومی میاندیشد، مشربها و بینشهای گوناگون را به محك آزمایش مینهد و براساس باورهای هر گروه در صدد عرضه "شیوه نوین زندگی" توأم با مسالمت و بِه زیستی و كمآزاری است. تعقل و تفكر را در امور جامعه، سیاست، فرهنگ و زندگانی روزمره وارد می كند و در آرمان شهر خویش، مردمان جامعه را به سوی خواستهها و علایق آرمانی راستین در مقابل علایق روزمره و گذرا هدایت می كند. او به شناخت مشكلات و تعارضات اصلی اجتماع پرداخته، راه حل هایی بنیادینی كه برگرفته از نواندیشی و علاقه ژرف وی به مردمان است، ارایه میكند. او عالمانه و صمیمانه به "دردشناسی"اجتماعی دست مییازد. او پیوسته خواهان دگرگونی اجتماعی است، چرا كه او شرایط موجود را با شرایط آرمانیی كه در بینش و ذهنیت خود دارد، میسنجد، از درِ پند و اندرز برآمده، مردمان را به سویی هدایت میكند كه در جهانبینی وی، شرایط مطلوبتری را برای زیستن فراهم مینماید. در این پویه عقلگرایی مهمترین ویژگی شخصیتی اوست. در سایه چنین گرایشی است كه وی وضعیت نهادهای موجود اجتماعی را انتقادپذیر مییابد.
كوروش كمالی در پایان سخنان خود افزود: او به حقوق انسانی، عدالت، مسامحه، نوعدوستی و انسانیت میاندیشد و در علایق فكری و آرمانهای نظری خویش، این ویژگیها را برایمردمان جستجو مینماید و شاه را عادل میخواهد و رعیت را پاكدل. و بدینسان در فرهنگ ایران و جهان ماندگار میشود و به قول خوان رامون خیمنس: "بیشك تنها گلی كه دوام مییابد گل سعدی است.
در ادامه دكتر ضیاء موحد با عنوان «سعدی و سروانتس، دو شهسوار سخن» به ارایه سخنرانی پرداخت و در بخشی از سخنان خود گفت: هنرمندان اصیل و بزرگ، بدون شک مشترکات مهمی دارند همچنان که تفاوتهای مهمی. از تفاوتها شروع کنیم که خیلی آشکار است.میگل دو سروانتس (۱۵۴۷ ـ ۱۶۱۶) به اجماع مورخان ادبیات غرب نویسنده و در واقع پایهگذار اولین رمان اروپایی است و به اقرار خود او به صد سال تسلط رومانس و داستانهای دور از واقع شوالیههای افسانهای پایان داد. سروانتس این تحول در داستاننویسی را با نوشتن دن کیشوت پدید آورد. کتابی که آن را از تاثیرگذارترین کتابهای جهان غرب و محصول والاترین فکر بشر میدانند. در واقع مهمترین اثر سروانتس همین اثر است. در شعر شاعری است متوسط و سایر آثار دیگر او نیز در مقایسه با دن کیشوت اهمیتی ندارد و تاثیرگذار نبودهاند.
اما سعدی متعلق به سنتی است متفاوت با سنتهای غربی و بیسابقهای قیاسپذیر با سنت رومانس و رماننویسی، اگرچه میتوان شباهتهایی میان مقامهنویسی شرقی و رماننویسی سروانتس یافت. به اعتبار به دنبال هم آمدن رویدادها و داستانهای متفرق بدون ساختاری منسجم. در واقع گاهی داستانی که در دن کیشوت در چند صفحه با طول و تفصیل آمده در گلستان یا بوستان سعدی در چند سطر به زیبایی خلاصه شده است.
وی در ادامه به بررسی شباهتهای میان این دو اثر پرداخت و در بخشی از سخنان خود گفت : در مقدمه هر دو اثر دوستی عامل به وجود آمدن و پایان یافتن اثر میشود. پس از بررسی دیگر شباهتها، موحد به موضوع« تقابل با سنت» پرداخت و گفت:هنرمندان بزرگ و اصیل در تقابل با سنت و وضع موجودِ هنر خود عصیان میکنند و تحولی تازه پدید میآورند. هنرمندان دیگر یا ادامهدهندگان راستین نظم تازهاند یا به کمال رسانندگان آن. ما در اینجا با مقلدان نظم جاافتادهی کهن کاری نداریم. اینان مزد خود را با فراموش شدن و بیخواننده ماندن آثار خود دریافت میکنند. به بیان رساتر تاریخ مزدشان را کف دستشان مینهد.
در مورد سروانتس این موضعگیری در برابر و تقابل با ادبیات زمانهی خود به خوبی آشکار است. سروانتس نه تنها به سنت صد سالهی رمانس و خیالبافیهای ستایندگان شوالیهگری درمیافتد بلکه شگرد چگونگی تدوین این آثار و روشهای عامهفریب مقدمهنویسی بر آنها برمیشمارد و راز فضلهای دروغین نویسندگان آنها را از مزین کردن کتابهای خود به جملهها و ضربالمثلهای لاتین و تحشیهها و تعلیقها فهرست نام بزرگانی که ربطی هم به افسانههاشان ندارد برملا میکند. البته این کار را یک منتقد ادبی با صلاحیت هم میتوانست کرد اما چنان نوشتههای انتقادی کجا و این طنز کوبندهی ویرانگر هنرمندانهی سروانتس کجا. به خصوص که بر خلاف رمانسنویسان فضلفروش لفاظ سروانتس زبانی راحت و مردمپسند یعنی زبان آدمیزادگان را به کار میبرد.
وی در خصوص همین موضوع درباره سعی گفت: سعدی نیز در تقابل با دو فاجعه برای زبان و ادب فارسی مواجه بود. از طرفی موج بیرحم کتابسوزان مغولان بود که دشمن فرهنگ شهرنشینی و مظهر آن کتابنویسی بودند و غم چنگیز این بود که اخلاف او به این فرهنگ آلوده خواهند شد و هر کجا کتابخانهای مییافتند کتاب و کتابخانه را با خاک یکسان میکردند و خدا میداند چه آثاری که نابود شد. و از طرف دیگر رفتار نابخردانهی منشیان و شاعران با زبان فارسی بود که آن را در نظم و نثر یا تکلف و تصنع به لکنت انداخته بودند . در چنین زمانی است که سعدی یک تنه به نجات زبان و ادب فارسی کمر همت میبندد و گلستانی مینویسد که سرمشق فارسینویسی در جغرافیای پهناور فارسیزبانان میشود. سعدی به همهی جلوههای زبان سر میزند و ظرفیتهای نهفته آنها را از قوه به فعل میآورد. از نظم و نثر گرفته تا همهی قالبهای ادبی. آثاری ماندگار و تر و تازه در صورت و معنی پدید میآورد.
وی در پایان افزود: آنچه این دو نویسندهی بزرگ را به هم پیوند میدهد توجه به زبان و هنرمندی در بیان است. و این پیوندی است بسی فراتر از شباهتهای متداول.
در ادامه این همایش دکتر خوسه مانوئل لوثیا (استاد دانشگاه کمپلوتنسه، رئیس انجمن سروانیستها و مولف شش کتاب درباره سروانتس)، درباره سکوتهای سروانتس، رمز زندگی و نوشتههایش، دکتر ایگناثیو دییث (استاد دانشگاه کمپلوتنسه و پژوهشگر آثار سروانتس) درباره خشونت در دنکیشوت، دکتر آنخل گارثیا گالیانو (استاد دانشگاه کمپلوتنسه و متخصص ادبیات دوران رنسانس) پیرامون چگونه آلونسو کیخانو تبدیل به دنکیشوت شد؟، دکتر سعید هوشنگی (استاد دانشگاه کمپلوتنسه) درباره شخصیتهای الگویی در آثار سروانتس و سعدی، دکتر انریکه اورتیث درباره گلسرخ در گلستان سروانتس و دولیسنتا در رویاهای سعدی، رویا صدر (طنزنویس و پژوهشگر طنز) درباره تاثیر دنکیشوت در طنز معاصر ایران، خواکین رودریگز (مترجم گلستان سعدی به اسپانیایی) درباره سیماهای گوناگون سعدی در گلستان و دکتر طاهره قاسمی درباره سعدی و سروانتس، دو متعهد اخلاقی و اجتماعی سخن گفتند.
ارسال دیدگاه