تاریخچه مدارس عشایری ایران

به گزارش خبرگزاری پانا، تا اواخر دوره قاجار سواد آموزی مدرن در بین کوچ نشینان رواج نداشت بلکه سواد آموزی به شکل سنتی و در قالب مکتب خانه بوده است.

معمولاً افراد ثروتمند از یک "ملا" یا "میرزا" دعوت می کردند که به فرزندان آنان سواد بیاموزد . حقوق وی را هم اولیاء فرزندان تامین می کردند. مواد درسی شامل قرائت قرآن کریم، شاهنامه فردوسی، گلستان سعدی، دیوان حافظ، داستان فلک ناز و و امثال این ها بود. حساب سیاق هم جزئی از برنامه ی درسی آنان بود .

امتحان و نمره در این نظام وجود نداشت . تا اینکه سوادآموزی به شکل مدرن در سال ۱۳۰۸ با عنوان دارالتربیه عشایری تأسیس شد.

سید حسن مدرس در سال ۱۳۰۳ در مخالفت با سیاست تخته قاپو و اسکان عشایر در پیامی که به دست رحیم‌زاده صفوی، مدیر روزنامه آسیای وسطی، برای احمدشاه فرستاد، نوشت: «آیا تربیت ایلات غیر از تخته قاپو راهی ندارد؟ آیا نمی‌توان برای ایلات مدارس سیار عشایری و برنامهٔ متناسب درست کرد که اصول وطن‌پرستی و مسایل صحی و بهداری و وسایل ضروری فلاحتی به آن‌ها آموخته شود.»
بر اساس مدارک موجود، به دنبال احداث سه باب مدرسه در منطقه جعفر بای ترکمن صحرا، دولت به فکر تأسیس دارالتربیه عشایر در بعضی از استان های عشایر نشین افتاد تا اولاد عشایر را در مدرسه شبانه روزی تحت تعلیم و تربیت قرار دهد.
همچنین برای مدارج تحصیلی بالاتر، در تهران دارالتربیه عشایری تأسیس شد. به عنوان نمونه عده محصلین دارالتربیه تهران در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۱۳ شمسی ۳۱ نفر بوده اند که پنج نفر آنها از لرها، پنج نفر کرد، یک نفر شاهسون و بقیه ترکمن (۲۰ نفر) بوده اند.

پس از دارالتربیه های عشایری، با توجه به مشکلات موجود و کافی نبودن فعالیت ها برای پوشش دادن به تمامی نیازهای جامعه عشایری، ایده ایجاد مدارس به صورت سیار و کوچرو همراه با خانوارهای عشایری مد نظر قرار گرفت .
در سال ۱۳۳۰ مدارس نوین عشایری در استان کهگیلویه و بویراحمد به وسیله دکتر محمود حسابی وزیر فرهنگ، به شکل رسمی پایه‌گذاری شد. بنابراین برنامه ریز آموزش عشایر و مدارس سیار عشایری در سیستم اداری ایران، دکتر محمود حسابی است. وی که در سال ۱۳۳۰ به عنوان وزیر فرهنگ در کابینه دکتر مصدق فعالیت می‌کرد، اقدام به ایجاد مدارس نوین عشایری نمود.

نشریه حافظ در شماره بهمن ماه سال ۱۳۹۰ مقاله ای را منتشر نموده که در آن دکتر حسابی را موسس نخستین مدارس سیار عشایری معرفی نموده است. در این مقاله به اذعان اسناد موجود، چند سال پعد از برنامه ریزی و برپایی مدارس سیار عشایری توسط دکتر حسابی، تعدادی از معلمین شاغل در مدارس سیار عشایری، به دانشرای عشایری تابعه دایره تعلیمات عشایر از برنامه های آموزش عشایری اصل چهار ترومن در ایران ، می پیوندند.
مدارس عشایری در آغاز کار به کمک و یاری اصل چهار آمریکا تحت نظر و ریاست آقای گیگن در ایران شکل گرفت. آقای بهمن بیگی به مدت چهار سال در استخدام این موسسه بوده است و تحت مدیریت مسئول آموزش اصل چهار در شیراز در زمینه تعلیمات عشایری در ایل قشقایی فعالیت داشت . پس از تحویل اسناد و مدارک اصل چهار توسط مسئولان آمریکایی آن به دولت ایران، بهره‌برداری از این مدارس تا پایان حکومت پهلوی به وسیله دائره تعلیمات عشایر به ریاست محمد بهمن‌بیگی ادامه یافت.

بعد از انقلاب نیز این فعالیت‌ها در ابعاد گسترده، به وسیله اداره آموزش و پرورش عشایری توسعه یافت و مدارس عشایری فراوانی ایجاد شد.

در حال حاضر در ۲۱ استان کشور ۱۷۰ هزار دانش آموز تحت نظر ۱۳۱۸۰ معلم در ۵۷۱۵ کلاس از مدارس عشایری مشغول به تحصیل هستند.