نگاهی به موسیقی ایران؛

جایگاه موسیقی ایران کجاست / مبنای افول موسیقی ایران چیست

خبرگزاری پانا: موسیقی ایرانی هویت مشخصی در کشور پیدا نکرده است. رشد موسیقی عامه پسند درعین جلب توجه مردم به این گرایش هنری باعث تنزل سطح سلیقه ها و ذائقه های عمومی شده است حال باید دلیل این امر را پیدا کرد.

کد مطلب: ۲۴۰۸۸۳
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ موسیقی ایرانی هویت مشخصی در کشور پیدا نکرده است. رشد موسیقی عامه پسند درعین جلب توجه مردم به این گرایش هنری باعث تنزل سطح سلیقه ها و ذائقه های عمومی شده است . از طرفی هم نمی توان از حمایت مردمی چشم پوشی کرد. تهیه کنندگان به بازگشت سرمایه می اندیشند و همین نکته قدرت ریسک پذیری شان را کم می کند. نتیجه آن تعدادی انگشت شمار از خوانندگان کلاسیک و پاپ سر بر می آورند و به افزایش بی وقفه و قارچ گونه آلبوم های موسیقی خود همت می گمارند. از سویی گروهی دیگر از خوانندگان سودای شهرت را در سر می پرورانند و می خواهند صدا و توانمندی خود را به گوش مخاطبان برسانند. اما راهی پیش رویشان باز نیست و دری برای استقبال از آن ها گشوده نشده است. موسیقی ایرانی هم بی قاعده به کار خود ادامه می دهد اما نفس هایش کند و بدون ریتم است و آنچه این میان اهالی موسیقی، کارشناسان این حوزه و همین طور علاقه مندان آن را رنج می دهد، سرنوشت نامعلومی است که پیش روی این هنر تصویر می شود. متن زیر نگاه تعدادی از کارشناسان و پژوهشگران موسیقی را در باب آسیب شناسی این که چرا موسیقی ایرانی با وجود سال های مدید حیات خود هنوز جایگاه واقعی و شایسته خود را پیدا نکرده است، در بر می گیرد.
همه چیز تقصیر ممیزی نیست
هوشنگ جاوید از پژوهشگران موسیقی نواحی ایران در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا، درباره نبود رویکردی مشخص نسبت به موسیقی و عدم توجه جدی به موسیقی ایرانی گفت: به نظر من تولید نشدن موسیقی خوب در ایران به ممیزی مربوط نمی شود. چراکه ممیزی معمولا دامن گیر آثاری می شود که سطح پایینی دارند. بنابراین نباید ممیزی را مقصر بدانیم و بگوییم به خاطر ممنوعیت ها موسیقی ارتقا پیدا نمی کند و به جایگاهی که باید نمی رسد.
وی ادامه داد: بخش مهمی از جریان تولید موسیقی در ایران به خالقان آن برمی‌گردد. برای مثال آهنگسازی در ایران پراکندگی زیادی دارد و هرکسی به سراغ این رشته می تواند برود. در حالی که باید بررسی کرد کدامیک از آهنگسازی ها در ایران واقعا مبنای علمی و اصولی دارند. ضمن این که تولید براساس چه مشخصه ای صورت می گیرد. به نظر می رسد این رشته این روزها بسیار به سلیقه تهیه کننده‌ها بستگی پیدا کرده است. زیرا آن ها از سرمایه گذاری شان بر موسیقی دست کم اگر سودی نمی برند، انتظار بازگشت سرمایه را دارند. بنابراین در تولید به صورت مستقیم دخالت می کنند. نتیجه این می شود که تولید موسیقی مردم پسند و شبه مردمی افزایش پیدا می کند و چون وزارت فرهنگ و ارشاد هیچ برنامه ریزی مدونی برای هویت بخشی به موسیقی ندارد، سلیقه تهیه کنندگان کم کم به یک معیار تبدیل می شود. از آهنگسازان برجسته هیچ حمایتی صورت نمی گیرد و افراد حرفه ای این حوزه به ندرت کاری را تولید و روانه بازار می کنند.
بنیانگذار جشنواره های مختلف موسیقی نواحی و آیینی در ایران افزود: همه این مسائل در یک چرخه بر یکدیگر تاثیر گذاشته و سیل عظیم کارهای کم ارزش انتشار پیدا می کند. قانون مدونی هم برای ساماندهی موسیقی وجود ندارد. تنها شرط لازم کوک بودن سازها و تامین سلیقه ناظر است. از این رو موسیقی تولید شده هیچ دردی را از جامعه دوا نمی کند. در دوره آقای مرادخانی قانونی وجود داشت که بزرگان موسیقی نواحی و ردیف و دستگاهی اجازه داشتند بدون مجوز به تولید اثر و اجرای آن اقدام کنند اما اکنون این قانون هم تقریبا منسوخ شده است و این گروه تقریبا ۶۰ و ۷۰ نفره باید با طی کردن چرخه طولانی دریافت مجوز سختی های زیادی را دنبال کنند. ضمن این که تهیه کنندگان از جوانان استقبال نمی کنند و به سمت خوانندگان شناخته شده می روند تا برگشت سرمایه شان تضمین شده باشد. در شرایط فعلی هم که هر آلبوم موسیقی حرفه ای دست کم به ۳۰ یا ۴۰ میلیون بودجه نیاز دارد.
وی موسیقی را خوراک روحی مردم به ویژه نسل جوان دانست و اضافه کرد: یکی از عناصر و گرایش های هنری تاثیرگذار در هر جامعه ای از جمله کشور ما موسیقی است. بنابراین اگر شکل و فرم مطلوب آن در اختیار مردم قرار نگیرد، آن ها ناگزیر به فرهنگی پناه می برند که با فرهنگ مردم ایران تجانسی ندارند و به بی هویتی دامن می زنند. دانسته یا ندانسته، آگاهانه یا ناآگاهانه به تخریب موسیقی اقدام می‌کنند و شاید ندانند که چه ضرری را برای آینده سازان این سرزمین به دنبال دارد.
جاوید در پایان به راهکارهایی برای اشاعه و ارتقای موسیقی ایرانی اشاره کرد و گفت: به نظر من می توان از راه های ساده ای موسیقی ایرانی را ارتقا بخشید. برای مثال نمایش ساز در تلویزیون ممنوع است مگر ساز نی. آوازخوانی هم در این رسانه مجاز است اما هیچ کس تاکنون به ظرفیت های این دو در ترکیب شان با یکدیگر توجه نکرده است. شاید همین اتفاق سرآغازی برای ورود و باز شدن راه سازهای دیگر به رسانه باشد.
موسیقی عضو جدایی ناپذیر زندگی روزمره است
کیوان ساکت نوازنده و پژوهشگر موسیقی در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا درباره دلایل عدم هویت مندی این هنر در ایران گفت: بسیاری از بزرگان ادبیات و فلاسفه از قدیم توصیه کرده اند که حتی اگر به سراغ یک طبیب می روید، طبیبی را انتخاب کنید که با موسیقی آشنا باشد و این نکته تاثیرگذاری موسیقی بر روح و جان آدمی را نشان می دهد. موسیقی یکی از گرایش های مهم و اساسی هنر در هر کشور است. گفته می شود حضرت داوود در لحن و صدایشان رگه هایی از موسیقی نهفته بود و به همین دلیل مصطلح است که کسی که صدای خوبی دارد می گویند صوت او داوودی است. موسیقی عضوی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره ما و حتی رسانه هایی از جمله رادیو و تلویزیون است. به قول استاد صبا اگر موسیقی را از زندگی حذف کنیم، به یک زندان سیاه تبدیل می شود و از بسیاری زیبایی ها محروم خواهیم ماند.
وی درباره موسیقی ایرانی نیز ادامه داد: موسیقی ایرانی نیز جریانی از موسیقی است که نجیب است و شرافت دارد و انسان ها را به سمت تعالی رهنمون می سازد. در همه دنیا همه آدم ها وقتی به موسیقی خوبی گوش می سپارند، بی اختیار تحت تاثیر قرار می گیرند. بنابراین لازم است که این شق از هنر هم مورد توجه قرار بگیرد و اگر نوعی از موسیقی رواج دارد که با فرهنگ و تفکر مردم ما در تجانس نیست، موسیقی خوراک روحی نسل جوان است. بنابراین اگر به سنخیت آن با فرهنگ خودی توجه نشود، جوانان به فرهنگی پناه می برند که با فرهنگ خودی تجانسی ندارد و شاید مسئولان و متولیان امر ندانند که با این کار دانسته یا ندانسته چه آسیبی را به جریان شکل دهی فرهنگ آینده سازان این مملکت وارد می کنند.
ساکت همچنین افزود: زبان و ادبیات پارسی و موسیقی ایرانی دو وجه تمایز و دو عنصر اصلی تمایز فرهنگ ایران از سایر فرهنگ هاست و این دو از یکدیگر جدایی ناپذیرند و هرگونه بی مهری و کم لطفی به موسیقی ایرانی آسیب های جبران ناپذیری را به بدنه و متن فرهنگ وارد می کند.
این نوازنده موسیقی را دارای ابعادی اجتماعی دانست و گفت: موسیقی اساس پدیده ای اجتماعی است و انسان نیز موجود اجتماعی است. بنابراین به موسیقی نیاز دارد و بین این دو نمی توان حایل قرار داد. موسیقی به هنجار برای جامعه مفید و موثر است و تا زمانی که هنرمندان شرایط آرام و مساعدی را نداشته باشند نمی توان خلق چنین موسیقی را از آن ها انتظار داشت. به همین دلیل است که موسیقی در جامعه کنونی ما از نوعی هنجار گسیختگی رنج می برد.
موسیقی به مقوله ای تفننی در جامعه تبدیل شده است
محمود توسلیان، پژوهشگر موسیقی نیز در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا درباره دلایل هویت نیافتن موسیقی ایرانی در جامعه معاصر گفت: من فکر می کنم یکی از دلایلی که موسیقی در جامعه امروز ایران نتوانسته هویت و جایگاه مورد قبول و شایسته خود را پیدا کند، به دلیل انتزاعی و آبستره بودن خود این هنر باشد. موسیقی هنری است که به تفکر و اندیشه نیاز دارد و اندیشیدن دقیقا همان مساله ای است که در جامعه ما فراموش شده و منطق جایش را به مقوله ای عاطفی و احساسی داده است. انگار مردم به واسطه روزگار و شرایط سخت خود دیگر دوست ندارند بیاندیشیند. همین هم باعث شده منطق به عنوان مقوله ای ثانویه در فرهنگ ما جای گیرد و موسیقی هم جایگاه واقعی اش را پیدا نکند.
وی ادامه داد: متاسفانه این هنر در فرهنگ ما جایگاه اندیشگانی پیدا نکرده است. بنابراین وقتی نگاهی جدی به موسیقی از سوی مردم صورت نگیرد، نمی توان از مسئولان هم انتظاری داشت. همچنین در نگاه متشرعان این هنر فرزند ناخوانده فرهنگ است. بنابراین اگر بخواهیم این هنر را در مجموعه بزرگ تری مانند دولت یا حاکمیت جامعه بررسی کنیم دلیل بی هویتی موسیقی در ایران روشن می شود. دولت موسیقی را جدی نمی گیرد، به تبع آن مردم هم موسیقی را جدی نمی گیرند و همه این ها به بی هویتی این هنر دامن می زند.
توسلیان همچنین بخشی از دلایلی عدم توجه جدی به موسیقی در ایران را به جریان اقتصادی هنر نسبت داد و بیان داشت: از طرفی چرخه اقتصادی کشور هم به مشکلات موسیقی دامن می زند. در موسیقی بحث برگشت پذیری سرمایه اهمیت دارد و بر این اساس بیشتر موسیقی هایی از جانب سرمایه گذاران مورد استقبال قرار می گیرد که وجه تفننی دارد. بنابراین خود موسیقی نیز رفته رفته به یک مقوله تفننی در جامعه تبدیل می شود.
وی با برشمردن برخی راهکارها برای پررنگ تر شدن جایگاه موسیقی ایرانی گفت: این اتفاق به یک بسترسازی فرهنگی نیاز دارد. همانطور که اخیرا بحث صرفه جویی در مصرف آب از سوی رسانه دنبال می شود یا در روزنامه و سایر ابزارهای تبلیغاتی هشدارهای زیادی را درباره مصرف بی رویه آب و کمبود ذخایر آب شیرین می شنویم و می بینیم، می توانیم در حوزه موسیقی نیز از این ابزراهای تبلیغاتی بهره ببریم. این در حالی است که ما از سبک موسیقی جدی و قوی هم برخوردار هستیم که لازم است در رسانه ها به آن پرداخته و معرفی شود. می توان کلاس هایی تئوری در این باره ترتیب داد و فرهنگ درست گوش دادن به موسیقی را برای مردم جا انداخت.
وی همچنین خاطر نشان کرد: لازم است عموم مردم سازهای ایرانی را بشناسند. نام خواننده های ایرانی دست کم به گوششان آشنا باشد. بدانند موسیقی ایران در جهان چه جایگاهی دارد و تا زمانی که این رویکرد از سوی رسانه ها دنبال نشود و دولت این بحث را جدی نگیرد نمی توان بحث از موسیقی و جایگاه و هویت مشخص آن کرد.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار