مصطفی آل احمد در گفت و گو با خبرگزاری پانا مطرح کرد:
مهمترین مسائل فرهنگی کشور،اولویت صداو سیما نیست/سینمای ایران تنها در موضوعات انسانی رشد می کند
خبرگزاری پانا: مصطفی آل احمد معتقد است: سینما یکی از بازتاب های جامعه توسعه یافته است که به خودی خود و بدون اینکه جامعه ای در زمینه های علمی و هنری پیشرفت کند نمی تواند رشد و تکامل یابد، سر در گمی در سیاست های سینمایی محصول چنین آسیب اجتماعی است.
مصطفی آل احمد فیلمنامه نویس، فیلمساز و کارگردان که در پرونده کاری خود ساخت چندین مستند، انیمیشن و فیلم کوتاه را دارد، در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا وضعیت و حال سینمای کشور را در چندین سال اخیر وخیم دانست و از وجود سردرگمی ها در سیاست های سینمایی کشور در دهه های گذشته گفت. وی با بیان اینکه منتقدین اجتماعی و سیاسی دلسوزان جامعه هستند، اذعان می کند وجود نگاه انتقادی در سینمای کشور به خصوص سینمای مستند لازم و ملزوم این کار است و به اثر ارزش می دهد. در ادامه این گفت و گو را بخوانید:
پانا: به نظر می رسد سینمای ایران با وجود برگذاری جشنواره های مختلف و هیاهوی پیرامون آن در حالتی از سردرگمی فرو رفته و پیداست سیاست سینمایی روشنی وجود ندارد. شما با توجه به اینکه فیلم اکران نشده (پوسته) را در کارنامه خود دارید فکر می کنید چه عواملی سینمای ایران را از آن دورانی که در داخل و خارج خوش می درخشید دور کرده است؟
فرهنگ یعنی گرد آمدن مجموعه دستاوردهای فکری جامعه بشری. وقتی جامعه ای از تولید دستاورد های فکری، یعنی دستاوردهای علمی، هنری و فلسفی باز می ماند، می گوییم جامعه عقب مانده یا عقب افتاده است. سینما که یکی از بازتاب های جامعه توسعه یافته است به خودی خود و بدون اینکه جامعه ای در زمینه های علمی و هنری پیشرفت کند، نمی تواند رشد و تکامل یابد. سر در گمی در سیاست های سینمایی که بدرستی به آن اشاره کردید محصول چنین آسیب اجتماعی است. مدیریت فرهنگی و توسعه آموزش که باید در مدارس و رسانه های همگانی مانند رسانه ملی بی وقفه به فرهنگ سازی در زمینه های مختلف بپردازد، مسئولیت خود را درست انجام نداده است. مردم با مسائل فرهنگی بیشماری مانند آلودگی محیط زیست، ترویج کتاب خوانی، تربیت فرزندان و مسائل اخلاقی بیگانه هستند. این حرف ها امروز در مدارس کشور و صدا و سیما در اولویت آخر برنامه ها هستند. ساعت ها وقت کودکان ما برای حفظیات و مسائل پیچیده ریاضی و معماهای هندسی تلف می شود و کمتر زمانی به علوم انسانی پرداخت می شود. طبیعی است با بی توجهی به مسائل علمی و فرهنگی و دهن کجی به خواسته های فرهیختگان، نمی توان به سینمای مطلوب دست پیدا
کرد. اتفاقی که در چند سال اخیر به شدت رخ داده است.
فکر می کنید وارد شدن به کدام جریان فکری در سینما و سمت و سو دادن به کدام فعالیت ها در سینمای ما می تواند موثر و تاثیر گذار باشد؟
برای جامعه رو به توسعه که مشکلات فراوان اجتماعی، زیست محیطی و فرهنگی دارد، اینکه عده ای بخواهند به بهانه رقابت با سینمای آمریکا بودجه های میلیاردی را مصروف پروژه های سفارشی و بی خاصیت کنند که تا امروز نه در عرصه های جهانی درخشش داشته اند و نه مردم از آن ها استقبال کرده اند، خطایی است که تکرارش سینمای ایران را به مسیر غلطی می برد که عده ای پرچم به دست جهت بزرگ کردن جیبهاشان تشویق می کنند. سینمای ایران تنها و تنها در عرصه موضوعات انسانی و فرهنگی رشد و راه خود را در میان مردم و عرصه های جهانی باز خواهد کرد.
وضعیت سینمای مستند را چطور می بینید؟ ایا در سینمای مستند سیاست گذاری ها به سمتی می رود که در آینده شاهد درخشش سینمای مستند کشور باشیم؟
سینمای مستند وقتی ارزشمند است که ماهیت انتقادی آن حفظ شود، در جامعه ای که آحاد مردم خود را بری از اشتباه می دانند، اجازه نمی دهند فیلم مستند به معنی واقعی آن ساخته شود. متاسفانه باز هم در این خصوص و رشد فرهنگ انتقاد پذیری کار فرهنگی چندانی صورت نگرفته است. جامعه تنها در یک صورت پیشرفت می کند و آن اهمیت بخشی به نقد است، همه باید بکوشیم تا نقدمان کنند، متاسفانه ما همه می کوشیم تا نقد نشویم. فیلم مستند که لازمه وجودی آن بیان منتقدانه است در چنین شرایطی به سختی رشد می کند. همانطور که گفتم فرهنگ مقوله ای نیست که بشود با کمک پول یا سیاست آنرا بدست آورد. باید در همه زمینه ها و بخصوص آموزش و پرورش و رسانه ها و صدا و سیما تحول فرهنگی ایجاد کرد، تحول فرهنگی هم با عده ای کارشناس حقوق بگیر دولتی تحقق نمی گیرد. باید جامعه پذیرای همه عقاید مخالف خودش باشد.
شما مستندی ساختید با نگاه و دید انتقادی نسبت به جلال آل احمد، تا چه اندازه این نوع مستندها می تواند به شناخت ما از فرهیختگان کشور کمک کند؟
خب به تحقیق مستند هایی که از زندگی شخصیت های علمی و فرهنگی ساخته می شود به شناخت ما از تاریخ و شخصیت های اثر گزار در تاریخ کمک فراوان می کند، اما در صورتی که این زمینه در رسانه ملی ایجاد شود که چنین آثاری به گوش و دید مردم برسد. از سوی دیگر باید برای بررسی تاریخ و شخصیت های تاریخی و فرهیختگان عرصه علم و هنر علائق سیاسی و شخصی و حتی اعتقادی خود را کنار بگذاریم تا بتوانیم واقعیت موجود در دل تاریخ را خارج از بینش خود بررسی کنیم و اجازه دهیم ابعاد شخصیت های تاریخی با بد و خوبشان با نقاط ضعف و قوتشان تصویر شوند و نخواهیم از همه پیغمبر بسازیم.
چرا نخبگان جامعه ما از یاد رفته اند؟
این را حقیقتا باید از مسئولین و سیاستگذاران عرصه فرهنگ بپرسید ولی تقریبا به همان دلایلی که در بالا یاد کردم، اول اینکه جامعه اعم از مردم و حکام باید یاد بگیرند و بخواهند نقد شوند، باید به منتقدین، فیلمسازان و هنرمندان و روزنامه نگاران منتقد جایزه بدهیم، باید یاد بگیریم پول بدهیم به کسانی که نقدمان می کنند، منتقدین اجتماعی و سیاسی دلسوزان جامعه هستند و بیشتر از هر کسی باید محترم شمرده شوند. اما متاسفانه بر عکس عمل کرده ایم و با سیاست های فرهنگی غلط، در برابر کسانی که فرهنگ ساز هستند بی رحمانه ایستاده ایم.
در چندین سال اخیر بسیاری از هنرمندان و صاحبان سبک و اثر در هنر به بیکاری روی آورده و انگیزه ای برای خلق اثری جدید ندارند چرا این نگاه فراگیر شده است و برای رهایی از آن چه عواملی را دخیل می دانید؟
متاسفانه همینطوری است که می گویید، وقتی جامعه به مسائل فرهنگی که نیاز اصلی انسان برای زندگی اجتماعی است بی اهمیت می شود و ارزش های انسانی جای خود را به ارزش های مادی می بخشد، نخبگان اولین قربانیان چنین رویکرد اجتماعی هستند. اما جامعه به ویژه دولتیان باید بدانند که با آسیب به فرهیختگان همه ارکان جامعه آسیب می بیند. سینما یا سایر هنر ها هدف نیستند، سینما و هنرها وسیله ایست برای آنکه مردمان بهتر بیاندیشند تا بهتر زندگی کنند. سیاست های فرهنگی اشتباه هنرمندان را که ذهن بیدار جامعه هستند دلسرد کرده است و همین امروز هم بسیار دیر است که آنها را به عرصه های فعالیت برگردانیم. متاسفانه برخی مدیران از ترس گروهی که به خاطر بزرگ کردن جیبهاشان مدام به هنرمندان انگ می زنند باعث چنین تخریب بزرگ فرهنگی شده اند. مدیریت کلان فرهنگی این ترس از بیرق بدستان را کنار بگذارد زیرا خطر اصلی در حاشیه نشستن فرهیختگان است.
اگر کاری در حال حاضر در دست دارید یا اجرای طرحی را در ذهن می پرورانید در خصوص جزئیات آن برایمان بفرمایید؟
چند سالی است کاری نساخته ام، اندکی مطالعه و تحقیق و بازی. طرح ها و فیلمنامه هایی ارائه می کنم اما در راهرو آخر همیشه با بدبینی گروهی روبرو می شوم که همان ترس گرفتارشان کرده است و آن اصل در آن اذهان اینست: این فیلم حتما خوب نمی شود و در ضمن منافع دوستان ما را هم تامین نمی کند.
زهرا صفایی/
ارسال دیدگاه