استراتژیهای «پیشگیری از آسیبهای اجتماعی بین کودکان و نوجوانان» تشریح شد
خبرگزاری پانا:مدیرکل دفتر مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش، استراتژیهای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در بین کودکان و نوجوانان را تشریح کرد
به گزارش سرویس آموزش و پرورش پانا، نادر منصورکیایی مدیرکل دفتر مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش، استراتژیهای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در بین کودکان و نوجوانان را تشریح کرد.
برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی کودکان و نوجوانان، از چه استراتژیهایی بایداستفاده شود؟
در زمینه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، از جمله در حوزه کودکان و نوجوانان، طی دهههای گذشته، ادبیات نظری و تجربی گستردهای در کشورهای مختلف طراحی و تدوین شده است و کتابها و پژوهشهای مختلف، همچنین راهاندازی کرسیهای دانشگاهی، موجب توسعه نظریهها و دیدگاهها در این زمینه شدهاند که طیفی را از آموزش و توانمندسازی تا ترویج و نفوذ اجتماعی شامل میشود.
در مورد کارایی و اثربخشی هر کدام از این استراتژیها نیز دیدگاههای مختلفی وجود دارد و هر کدام طرفداران و منتقدانی دارند که در جای خود قابل بررسی هستند؛ به عنوان مثال در مورد استراتژی اطلاعسانی در زمینه آسیبهای اجتماعی و به ویژه موادمخدر و سوء مصرف مواد، دیدگاههای مختلفی وجود دارد و هنوز نمیتوان با اطمینان بالا در مورد کارایی این استراتژی قضاوت کرد؛ اینکه آیا اطلاع رسانی در مورد مواد و انواع آن، درست است یا اینکه ممکن است موجب نتیجه وارونه و ایجاد کنجکاوی در فرد برای مصرف شود؟
در مورد استراتژی آموزش نیز همین وضعیت وجود دارد، بهطوری که این سؤال وجود دارد که آیا آموختن مهارتها میتواند به تنهایی موجب محافظت از فرد شود؟ در مجموع در طراحی و انتخاب استراتژیها باید به ظرافتهای هر کدام از آنها توجه کنیم؛ همچنین بهتر است به صورت تلفیقی عمل کنیم و در عین حال به شواهد معتبر در مورد کارایی استراتژیها نیز توجه شود.
آموزش و پرورش رسالت خود در زمینه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی را چگونه تعریف کرده است؟
آموزش و پرورش به دلیل نوع مأموریت سازمانی خود تلاش میکند که توانایی و مهارت کودکان و نوجوانان برای «خود ـ مراقبتی» را افزایش دهد؛ در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نیز به این موضوع توجه شده و تأکید شده است.
به عنوان مثال در ساحت تربیت زیستی و بدنی، قید شده است که « از تربیت رسمی و عمومی این انتظار میرود که متربیان را در مواجهه با فرصتهای خطرساز زندگی آنان مراقبت کنند و با ارزیابی آگاهی و خویشتن داری با آنها مواجه شوند».
البته همانگونه که در سند تحول بنیادین هم اشاره شده است، موضوع مراقبت از خود، در مبانی دینی و اخلاق اسلامی ما ریشه دارد و در مفاهیمی چون «تقوا»، رسالت مراقبت از خود را ملاحظه میکنیم؛ این نشان میدهد که موضوع پیشگیری و مراقبت در مبانی دینی، اخلاقی و فرهنگی جامعه ما از ریشههای عمیقی برخوردار است و در واقع آنچه امروز به عنوان نظریههای مربوط به پیشگیری و مراقبت شناخته میشود ، در این مبانی به خوبی تشریح شده است که توجه به آنها میتواند زمینه ارزشمندی برای طراحی استراتژیهای مناسب در این زمینه باشد.
این نکته را هم باید اضافه کنم که در زمینه آموزش مراقبت از خود، در آموزش و پرورش، جدای از فعالیتهای اختصاصی که در قالب طرحها و برنامههای مکمل، طراحی و اجرا میشوند، در عین حال به صورت عمومی نیز اقدامات مهمی در قالب کتابهای درسی مختلف صورت گرفته است؛ به عنوان مثال، کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی و یا کتاب تفکر و سبک زندگی در پایه هفتم، توجه ویژهای به موضوع آموزش مهارتهای خود ـ مراقبتی دارند و رویکرد پیشگیری اولیه در قالب آموزش مهارتهای زندگی، در طراحی و تالیف آنها مورد رعایت قرار گرفته است.
به طور مشخص، استراتژی روشن شما در این زمینه چیست؟
استراتژی اصلی ما در زمینه مدیریت آسیبهای اجتماعی کودکان و نوجوانان، پیشگیری اولیه است؛ به این معنا که همه برنامهها و فعالیتهای ما بهگونهای است که چند هدف مهم تحقق پیدا کند؛ اول اینکه عموم دانشآموزان از آموزشهای مربوط به مهارتهای مراقبت از خود برخوردار شوند و دوم اینکه متناسب با دورههای رشدی دانشآموزان و به تناسب دورههای تحصیلی، به آنها آموزش مهارتهای مراقبت از خود را ارائه کنیم و سوم اینکه، سالانه، نرخ دانشآموزان و مدارس تحت پوشش را در زمینه برنامههای پیشگیرانه، افزایش دهیم.
دلیل توجه ویژه به رویکرد پیشگیری اولیه در فعالیتهای ما این است که کودکان و نوجوانان، در این گروه سنی، آمادگی خوبی برای مهارت آموزی، اصلاح و بهبود گرایشها و توانمندسازی دارند و در نتیجه اگر بتوانیم توانایی آنها را برای «خود ـ مراقبتی» افزایش دهیم، در آن صورت میتوان گفت آنها را برای مواجهه با مخاطرات و آسیبهای اجتماعی در سنین بالاتر و بزرگسالی نیز آماده و توانمند میکنیم.
برای تحقق این استراتژی، تاکنون چه اقداماتی انجام دادهاید؟
ما در آموزش و پرورش برنامههای مختلفی را با رویکرد پیشگیری اولیه اجرا میکنیم که به اختصار آنها را در چند محور دستهبندی میکنم.
محور اول، برنامههای پیشگیری «رشد ـ مدار» است؛ در این محور، ما ۳ طرح را به تناسب دورههای تحصیلی و ویژگیهای رشدی دانشآموزان و با محوریت آموزش مهارتهای مراقبت از خود اجرا میکنیم؛ به عنوان مثال، «طرح مهارتهای مراقبت از خود را در دوره ابتدایی»، «طرح مهارتهای مقابله با رفتارهای پرخطر را در دوره متوسطه اول» و «طرح مدارس عاری از خطر را در دوره متوسطه دوم» اجرا میکنیم که در هر یک از آنها به تناسب ویژگیهای رشدی دانشآموزان، سطحی از مهارتها آموزش داده میشود.
محور دوم، برنامههای ترویجی است؛ در این محور طرحهای فرهنگی با هدف راهاندازی نهضت فرهنگی پیشگیری در مدارس اجرا میشوند؛ به عنوان مثال برگزاری جشنواره دانشآموزی نوجوان سالم در دورههای متوسطه اول و دوم (در قالبهای مقاله، نقاشی، روزنامهدیواری، عکس، فیلم کوتاه و چند رسانهای) در زمینه پیشگیری از رفتارهای پرخطر و ترویج شیوههای زندگی سالم، برگزاری جشنواره ابتکارات پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در مدارس، برگزاری نمایشگاههای سیار پیشگیری و تولید، انتشار و توزیع گسترده مجلات رشد پیشگیری نوین برای والدین و کارکنان از جمله این برنامهها هستند.
محور سوم، دورههای آموزش و توانمندسازی است که برای والدین و کارکنان برای آشنایی با مخاطرات تهدید کننده کودکان و نوجوانان و شیوههای مراقبت از آنها در مدارس کشور برگزار میشود تا از این طریق، با همراهی والدین و کارکنان، به نوعی آموزشهای مربوط به دانشآموزان را تقویت و اثربخش کنیم.
محور چهارم، برنامههایی است که با رویکرد پیشگیری اجتماع ـ محور اجرا میشود؛ در این زمینه به طور مشخص طرحی را با عنوان مدارس مراقب اجرا میکنیم که مبنای آن بر مشارکت ذینفعان محلی در رصد وضعیت و طراحی پروژهها برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر است تا از این طریق، والدین و نیز افراد و نهادهای موثر یا ذینفع محلی در فرایند مراقبت از کودکان و نوجوانان، مشارکت مستقیم و مؤثر داشته باشند.
محور پنجم، برنامههای مبتنی بر آمایش سرزمین است؛ مطابق این رویکرد، ما از طرحها و برنامههای ادارات کل آموزش و پرورش، متناسب با مقتضیات فرهنگی، اجتماعی و بومیشان حمایت میکنیم و برای این منظور، آنها در قالب کمیتههای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی که در ادارات کل آموزش و پرورش استانها ، فعالیت میکنند، به طور مستمر در این زمینه رصد و مطالعه میکنند و میتوانند در قالب سند پیشگیری مربوط به استان خود، برنامههایی را طراحی و اجرا کنند که شامل برنامههای آموزشی و فرهنگی در موضوعات اولویتدار استانشان است.
چه برنامههایی برای آینده وجود دارد ؟
برای توسعه و تعمیق استراتژی پیشگیری اولیه ، چند برنامه مهم در دستور کار ما قرار دارد که در اینجا به برخی از آنها اشاره میکنم.
اول، تدوین کوریکولومهای آموزش پیشگیری برای دورههای مختلف تحصیلی است؛ در قالب این اقدام، تلاش ما این است که آموزش پیشگیری را به یک رسالت عمومی در مدرسه و کلاس درس تبدیل کنیم و برای این منظور، راهنماهای آموزش پیشگیری را به عنوان پیوست و ضمیمه برای کارکنان مدارس و به ویژه آموزگاران و دبیران تهیه و تدوین کنیم تا به آنها در زمینه فنون آموزش پیشگیری کمک کند.
دوم، در نظر داریم تا از ابتکارات و شواهد موفق در زمینه آموزش پیشگیری در مدارس استفاده کنیم که برای این منظور، دو طرح جدید را در دستور کار خود قرار دادهایم که مراحل اعتباربخشی آنها در حال انجام است و در سال تحصیلی آینده، به صورت آزمایشی اجرا میشوند.
سوم اینکه، از طریق برگزاری نمایشگاههای سیار پیشگیری در مدارس، یک جریان فرهنگی در مدارس راهاندازی کنیم؛ به یاری خدا، چند ماه است که عملیات اجرایی مربوط به برگزاری این نمایشگاه را آغاز کردهایم و به امید خدا تلاش میکنیم در سال تحصیلی آینده، این نمایشگاهها را در مدارس دوره متوسطه برگزار کنیم.
چهارم، بستههای فرهنگی و کمک آموزشی در زمینه پیشگیری برای هر یک از دورههای تحصیلی تدوین کنیم؛ در این زمینه علاوه بر تولید مجله رشد پیشگیری نوین برای دانشآموزان در سال تحصیلی آینده، کوشش میکنیم که برای هر دوره تحصیلی، یک بسته شامل کتابچههای کمک آموزشی، کتابهای کار، لوح فشرده و سرگرمیهای آموزش پیشگیری تولید کنیم.
اثربخشی این اقدامات را چگونه ارزیابی میکنید؟
در تحلیل اثربخشی اقدامات باید به چند نکته توجه کنیم؛ اول اینکه فعالیتهای ما بدون هماهنگی و همکاری خانوادهها و سپس رسانهها نمیتواند اثربخش باشد؛ به عنوان مثال اگر سبک فرزندپروری خانوادهها، با آموزشهایی که ما در مدرسه ارائه میکنیم هماهنگ نباشد، ممکن است به نتیجه مطلوب منجر نشود یا اگر خانوادهها در مصرف رسانهها و کالاهای فرهنگی (از قبیل فیلمها، انیمیشنها، بازیهای سرگرم کننده) دقت لازم را نداشته باشند، آموزشهای ما ممکن است، کماثر شود.
نکته دوم این است که ما به همکاری و حمایت سایر دستگاههای اجرایی کشور نیاز داریم؛ در یک جامعه مخاطب بزرگ با جمعیتی بالای ۱۲ میلیون نفر، یکی از زمینههای موفقیت، نرخ پوشش برنامهها است که این به ظرفیتها و زیرساختهای بالایی نیاز دارد که به تنهایی از عهده آموزش و پرورش و مدارس ساخته نیست و به کمک همه نهادهای ملی و محلی نیاز است.
در مجموع می توانم بگویم که برنامههای آموزشی و فرهنگی ما در حوزه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، مورد استقبال مخاطبان ما در مدارس است که امیدواریم با ارتقای کیفیت آنها بتوانیم، میزان کارایی و اثربخشی آنها را برای مصونیت بخشی و مراقبت از کودکان و نوجوانان در برابر آسیبهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر، افزایش دهیم.
ارسال دیدگاه