رابطه انسان و حکومت از دیدگاه جان لاک و توماس هابز

خبرگزاری پانا، نوشته زیر یادداشتی است در باب انسان و حکومت از دیدگاه دو اندیشمند بزرگ و نام آشنا به نام های جان لاک و توماس هابز که توسط آصف رستم نژاد مسؤل کمیته فرهنگی حزب اعتماد ملی استان کهگیلویه و بویراحمد به نگارش درآمده است:

از آنجایی که انسان ذاتاً مدنی بالطبع است ،موجود فرهنگی هم هست. آدمی در یک سنت نظری وفرهنگی رشد می یابد. انسان بودن، انسان به فرهنگ وتاریخش برمی گردد.آدمی در درون یک تاریخ وسنت نظری فکری وفرهنگی رشد می یابد،تکامل پیدا می کند ، در غیر این صورت صرفا رشد بیولوژیکی وجسمی پیدا می کند.به تعبیر مارتین هایدگر همان گونه که آدمی به مسکن نیاز دارد به ماوای فرهنگی هم نیاز دارد.

برای ورود به بحث ناگزیر به طرح یک مقدمه ایم که شاید در ظاهر به موضوع ما ارتباط نداشته باشد.اگر رویکرد های مختلفی به حکومت در جوامع را شاهدیم،تنوع وتکثر حکومتی را می بینیم . همه وهمه برمی گردد به تعریفی که از انسان ارائه می شود. تعریف ما از انسان چیست؟اصلا انسان کیست؟و آن را چگونه بشناسیم ؟و از آدمی چه انتظار وتوقعی داریم ؟ این مبحث تعریف(معرفِ)یادگار سقراط حکیم در فلسفه است.می گوید اگر می خواهید چیزی یا کسی رابشناسید وبه آن دانش درست ومطمئن پیدا کنید، باید آن را تعریف کرد، حد ورسم آن را مشخص کنید،ذاتیات وعرضیات ان را بشناسید،حدود وثغور آن را مشخص نمایید.طبیعتاً نوع حکومت هر جامعه متناسب است با تعریفی که از انسان ارائه می دهد.
در این نوشتارکوتاه سعی خواهد شد از منظر فلسفی ، به تطبیق مبانی فکری وسیاسی دو فیلسوف به اجمال بپردازیم.هردو فیلسوف انگلیسی اند، تقریبا در یک مقطع تاریخی مشترک زندگی می کردند وهردو وظیفه ورسالت حکومت داری را تنظیم امور دنیوی شهروندان می دانستند وهمچنین هردو حکومت را یک قرارداد اجتماعی می دانستند که محصول تفکر بشری است نه آسمانی والهی .اما از آنجایی تعریف آن ها از انسان متفاوت بود دایره باید ها ونباید ها حکومت نزد آن ها کاملا ًمتفاوت است.
یکی از آن دو فیلسوف ، توماس هابز است. می گوید قدرت باید در دست فردی مقتدر با پنجه های آهنین باشد واز آن تعبیر به لویاتان می کند. حکومت پیشنهادی او ،حکومت مطلقه است. انسان مد نظر هابز ، انسانی است که فطرتاً خود خواه ،قدرت طلب، خریص،سرکش وزیاده خواه است .به حق خود به هیچ وجه قانع نیست ولذا انسان همواره در جنگ ورقابت با یکدیگر است و می گوید انسان گرگ انسان است .تصویری که از انسان ارائه می دهد از یک موجود درنده هم بدتر است .به تبع آن ، وضعیت اجتماعی پریشان وآشفته می گردد .پس برای رهایی از این وضعیت نابسامان اجتماعی ،قدرت به دست یک فرمانروای مقتدر باشد ،تا امنیت را برای افراد آن جامعه ایجاد نماید. ومردم آن جامعه تنها امنیت را از دولت وحکومت، می خواهند. امنیت جزء در سایه حکومت مطلق به دست نخواهد آمد.مرجع ومرکز قدرت باید واحد باشد.
اما فیلسوف دیگر ، جان لاک است او معتقد است انسانها چون خردمندند ، آزادند وبرابر آفریده شده اند در نتیجه در پیشگاه قانون برابرند. انسانها ذات وسرشت معتدلی دارند واغلب رفتارهایشان منطقی وعقلانی است وبا هر حکومتی ، چه استبدادی یا پادشاهی وحتی فیلسوف شاه افلاطونی مخالف است.
دغدغه اصلی جان لاک ((مهار قدرت)) است اما حکومت ها به میزانی که از قدرت برخوردارند ،قانع نمی شوند،در صددند تا قدرت بیشتری پیدا کنند وسلطه خود رابر شهروندان تحمیل کنند. جان لاک پیشنهاد می کند باید به وسیله ی ابزارها ومکانیسم ها ، قدرت وسلطه حکومتها را محدود کرد .یکی در تمرکز زدایی در قدرت است که به مهارت قدرت می انجامد ومعتقد است دشمن اصلی جامعه دموکراتیک،تمرکز قدرت است.دیگر این که به تقویت نهاد های مدنی پراخت.
احزاب یکی از نهاد های مدنی است که می تواند سهم ونقش بسزایی در مهار قدرت ایفا کند. تاریخ به ما می آموزدکه از دل حکومتهای دموکراتیک ،دولتهای مستبد وپوپولیستی بیرون آمده وتوده ها به شکل باور نکردنی به سمت آنها گرایش پیدا می کنند. از نگاه روان شناختی علتش این است که توده ها از آزادی وحشت دارند.آزادی مسوولیت آور است ومسوولیت دلهره آوراست.گویی فرد از آزادی می گریزدپس مسولیت را به دیگران واگذار می کند تا دیگران به جای آن ها انتخاب کنند ،تصمیم بگیرند ودست به گزینش بزنند. آنچه دیگران می گویند ومی بینند به تبع آنها ،بگویدو نقل کند.اما فرد در آنجا احساس امنیت وآسودگی خاطر می کند. به تعبیر پوپر فرد از آزاداندیشی به جزم اندیشی و از آزادی به امنیت پناه می برد.

اولین کارکرد حزب این است که عامه(توده ها)را آموزش دهد تا بتوانند از توانایی ها وامکانات خود برای شرکت در سیاست بهره گیرند، قدرت سنجش وداوری آنها را افزایش دهد.زیرا رشد دموکراسی در گرو رشد دانش وآگاهیهای عمومی است. همچنین باید بدانیم هر نسلی گفتمان خاص خود را دارد.هر دوره ی تاریخی اقتضائاتی خاص خویش را می طلبد که باید آنها راشناخت واز افراط وتفریط بپرهیزیم .به قول حضرت امیر(( نادان را نمی شناسم مگر به افراط وتفریط در امور)).تعصب ورزی و خام اندیشی نسبت به امور وپدیده های اجتماعی وفرهنگی را کنار بگذاریم.

به زبان مولانا

سخت گیری وتعصب خامی است تا جنینی کار خون آشامی است

آصف رستم نژاد
مسؤل کمیته فرهنگی حزب اعتماد ملی استان کهگیلویه و بویراحمد