یک روانشناس بالینی و فعال در حیطه تخصصی کودکان و نوجوانان در گفتوگو با پانا مطرح کرد :
اضطراب امتحان؛ مرز باریک میان «انگیزه» و «اختلال»
تهران (پانا) - با نزدیک شدن به ایام امتحانات، اضطراب بسیاری از دانشآموزان افزایش مییابد؛ اما همه استرسها نگرانکننده نیستند. یک روانشناس بالینی با بیان اینکه اضطراب طبیعی میتواند به افزایش تمرکز و آمادگی کمک کند، هشدار میدهد تداوم اضطراب و بروز نشانههای جسمی، رفتاری و شناختی، زنگ خطری است که خانوادهها باید آن را جدی بگیرند.
با آغاز فصل امتحانات، استرس و نگرانی به بخشی از تجربه بسیاری از دانشآموزان تبدیل میشود؛ احساسی که اگر در حد طبیعی باشد، نه تنها آسیبزا نیست، بلکه میتواند به افزایش تمرکز، انگیزه و آمادگی برای امتحان کمک کند. اما زمانی که این اضطراب از حد معمول فراتر رود، عملکرد تحصیلی، سلامت روان و حتی سلامت جسمی دانشآموز را تحت تأثیر قرار میدهد.
فاطمه لاروئی در گفتوگو با پانا با اشاره به تفاوت اضطراب طبیعی و اضطراب آسیبزا اظهار کرد: «اضطراب طبیعی در پاسخ به یک محرک مشخص، مانند امتحان، ایجاد میشود و باعث افزایش هوشیاری و تمرکز فرد خواهد شد. این نوع اضطراب معمولاً پس از پایان امتحان از بین میرود، اما اضطراب آسیبزا به عاملی بازدارنده تبدیل میشود و میتواند عملکرد فرد را مختل کرده و توانایی یادگیری، سلامت روان و حتی سلامت جسم او را تحت تأثیر قرار دهد.»
وی درباره نشانههای هشداردهنده اضطراب آسیبزا افزود: «خانوادهها باید به تغییرات جسمی مانند سردرد، دردهای شکمی، بیخوابی و تغییر اشتها توجه داشته باشند. همچنین تغییرات رفتاری نظیر گوشهگیری، گریههای بیدلیل، پرخاشگری، اجتناب از درس خواندن یا حتی امتناع از رفتن به مدرسه از جمله علائمی است که نباید نادیده گرفته شود.»
این روانشناس ادامه داد: «بروز تغییرات شناختی مانند فراموشی ناگهانی مطالب ساده، کاهش تمرکز و هجوم افکار منفی همچون «حتماً شکست میخورم» یا «قبول نمیشوم» نیز از دیگر نشانههای اضطراب شدید است. اگر این علائم چند روز پیش از امتحان آغاز شود و به مرور شدت بگیرد، میتواند آرامش و کنترل زندگی روزمره دانشآموز را مختل کند و نیازمند توجه جدی خانواده و در صورت لزوم، مراجعه به متخصص باشد.»
لاروئی درباره راهکارهای مدیریت استرس در لحظه امتحان گفت: «استفاده از تکنیک تنفس مربعی شامل چهار ثانیه دم، چهار ثانیه نگه داشتن نفس، چهار ثانیه بازدم و چهار ثانیه مکث، نوشیدن آب خنک، رهاسازی عضلانی از طریق منقبض و سپس شل کردن عضلات و جایگزین کردن افکار منفی با جملات آرامبخش مانند «این فقط یک احساس گذرا است، کافی است روی سؤال تمرکز کنم» از جمله روشهای مؤثر برای کاهش اضطراب هستند.»
وی با تأکید بر نقش سبک زندگی در کنترل استرس امتحان تصریح کرد: «خواب کافی موجب تثبیت حافظه و تنظیم هورمونهای استرس میشود و کمخوابی اضطراب را افزایش میدهد. همچنین تغذیه مناسب با حفظ تعادل قند خون و داشتن برنامهریزی درسی منظم، احساس کنترل را در دانشآموز تقویت کرده و ترس از ناآمادگی را کاهش میدهد.»
این روانشناس درباره پیامدهای مطالعه فشرده در شب امتحان نیز هشدار داد و گفت: «انباشته شدن حجم زیادی از مطالب در زمان کوتاه، سطح هورمون کورتیزول را افزایش داده و ترس از شکست را تشدید میکند. این وضعیت حافظه کاری و تمرکز را مختل کرده و احتمال فراموشی مطالب در جلسه امتحان را افزایش میدهد. تکرار این الگو نیز ممکن است این باور نادرست را در دانشآموز ایجاد کند که بدون استرس شدید قادر به یادگیری نیست.»
لاروئی استفاده بیش از حد از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی در روزهای امتحان را نیز عاملی تشدیدکننده اضطراب دانست و گفت: «دریافت مداوم محرکهای کوتاه، تمرکز را کاهش میدهد و موجب شکلگیری «تمرکز پراکنده» میشود. علاوه بر این، مقایسه خود با دیگران و نگرانی از عقب ماندن از اتفاقات فضای مجازی، سطح استرس را افزایش میدهد. بسیاری از دانشآموزان نیز برای فرار از اضطراب مطالعه به تلفن همراه پناه میبرند؛ در حالی که این رفتار در نهایت اضطراب بیشتری ایجاد میکند.»
وی با اشاره به اهمیت اصلاح نگرش دانشآموزان نسبت به امتحان خاطرنشان کرد: «امتحان باید فرصتی برای سنجش میزان یادگیری و شناسایی نقاط ضعف باشد، نه ابزاری برای قضاوت درباره ارزش فرد. تمرکز بر تلاش، مدیریت زمان و مهارتهای خودتنظیمی، اضطراب عملکرد را کاهش میدهد و به دانشآموز کمک میکند از این دوره به عنوان فرصتی برای رشد استفاده کند. مهمترین نکتهای که دانشآموزان باید به خاطر داشته باشند این است که نمره، معیار ارزشمندی آنها نیست؛ بلکه آنچه اهمیت دارد، تلاش، یادگیری و تمرکز بر اموری است که در کنترل خودشان قرار دارد.»
ریحانه خوافی 
ارسال دیدگاه