غدیر؛ از اکمال دین تا سبک زندگی/ گفتوگو با حجتالاسلام خلج
تهران (پانا) - «عید غدیر را صرفاً یک مناسبت تاریخی یا جشن تقویمی ندانیم؛ این عصاره رسالت، زیربنای عدالت و نقشه راه وحدت امت اسلامی است.» حجتالاسلام والمسلمین ناصر خلج در گفتوگویی تفصیلی، ضمن تبیین چرایی نامگذاری غدیر به «عیدالله الاکبر»، از چگونگی پاسخگویی این واقعه به پرسشهای نسل جدید درباره حکمرانی و عدالت میگوید و راهکارهایی عملی برای تبدیل آموزههای غدیر به یک جریان اجتماعی پایدار و سبک زندگی خانوادگی ارائه میدهد.
واقعه غدیر تنها یک رخداد تاریخی نیست، بلکه حلقه اتصال نبوت و امامت و زیربنای مفهومی عدالت و وحدت در جهان اسلام است. برای بازخوانی پیامهای راهبردی این عید بزرگ و چگونگی تبدیل آموزههای آن به جریانی اجتماعی و خانوادگی، با حجتالاسلام والمسلمین ناصر خلج به گفتوگو نشستهایم. مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانید.
به نظر شما چرا عید غدیر در متون دینی «عیدالله الاکبر» نامیده شده و اهمیت راهبردی این واقعه در تاریخ اسلام چیست؟
بسم الله الرحمن الرحیم. ما در اسلام اعیاد مختلفی داریم، اما درجه اهمیت آنها با یکدیگر یکسان نیست. برخی از اعیاد ویژگیهای بسیار خاص و راهبردیتری دارند که عید غدیر در رأس آنهاست. برای این روز نزدیک به بیست و اندی نام ذکر شده، اما یکی از مهمترین این نامها «عیدالله الاکبر» است. دلیل این نامگذاری آن است که تمام عصاره زحمات و تبلیغات انبیا، اولیا و مرسلین – که سرآمد همگی آنها پیغمبر خاتم (ص) است – متوقف بر ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) و اهل بیت (ع) میباشد. خداوند متعال در قرآن میفرماید: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً». غدیر، روز اکمال دین و اتمام نعمت است. دین آمده بود، اما در روز غدیر با اعلام ولایت کامل شد. نعمتهای ظاهری و باطنی وقتی تمام میشود که انسان با ولایت اهل بیت (ع) عجین گردد. اهمیت راهبردی این واقعه نیز در همین نکته نهفته است که وقتی اسلام کامل پیاده شود، کفار و دشمنان از نابودی آن مأیوس میشوند.
بازخوانی پیام غدیر در دنیای امروز، چگونه میتواند به سؤالات نسل جدید درباره مفهوم عدالت و حکمرانی پاسخ دهد؟
حادثه غدیر و بازخوانی خطبه غدیریه پیغمبر (ص) یا زیارت غدیریه امام هادی (ع) و سایر روایات اهل بیت (ع)، همه سرشار از مفاهیم نابی است که میتواند شوق به عدالت و عدالتمحوری را در نسل جدید ایجاد کند. چرا که در تمام این متون، بحث جانشینی پیامبر مطرح است؛ کسی که اهل عدالت است. عدالت به معنای تساوی صرف نیست، بلکه به معنای قرار دادن هر چیز در جایگاه شایسته خود است. اگر چنین شخص عادلی حاکم باشد، تمام بشریت و حتی سایر موجودات در جای صحیح خود قرار میگیرند و ظلم از عالم رخت برمیبندد. جالب اینجاست که پیغمبر (ص) در همان خطبه غدیر که روز ولایت امیرالمؤمنین (ع) است، درباره امام زمان (عج) نیز فرمایشاتی دارند. یعنی غدیر به ما میآموزد که حاکم باید یک شخص الهی و عادل باشد. اگر دنیا به دست ولی خدا برسد، دیگر ظلمی وجود نخواهد داشت. بازخوانی این پیام در برهه کنونی که جهان پر از فساد است، به نسل جدید کمک میکند تا ماهیت ظالمان را درک کرده و برای ظهور آن منجی عادل الهی آمادگی پیدا کنند.
چطور میتوانیم سنتهایی مثل اطعام و برادری در غدیر را به جریانی اجتماعی و پایدار برای کاهش آسیبهای جامعه تبدیل کنیم؟
خوب است که شیعیان در مراسم و اعیاد مختلف اطعام میکنند، اما درباره روز غدیر به طور خاص دستور مؤکد داریم. همچنین مسئله «اخوت» و برادری که در این روز صورت میگیرد، بسیار حائز اهمیت است. برای تبدیل این دو امر به یک جریان پایدار اجتماعی، نیازمند دو کار هستیم: یکی کار علمی و تبلیغی است که مردم باید نسبت به فلسفه این سنتها آگاه شوند. دوم، کار عملی و میدانی است؛ یعنی این اطعام و ابراز برادری باید در کوچهها، خیابانها و محلهها به صورت عملیاتی دیده شود. با تکرار این رفتار در هر سال و حتی در بازه چند روزه (مثلاً دو روز قبل و بعد از عید غدیر)، این سنت به مرور زمان نهادینه میشود. خوشبختانه در چند سال اخیر شاهد هستیم که جشنهای کیلومتری و اطعامهای گسترده خیابانی، این موضوع را به یک جریان اجتماعی تبدیل کرده و یا در حال تثبیت آن هستیم.
بهترین روش برای روایت جذاب و منطقی واقعه غدیر برای نوجوانان و جوانان امروزی چیست؟
برای روایت جذاب غدیر برای نوجوانان و جوانان، باید به دو ویژگی منحصربهفرد آنها توجه کنیم: نخست، قلب پاک و خالی آنها که امیرالمؤمنین (ع) نیز به امام حسن (ع) فرمودند قبل از آنکه به امور دیگر مشغول شود، آن را با معارف معنوی پر کنید. دوم، حقگرا بودن ذاتی جوانان است؛ آنها به سرعت به سمت حقیقت متمایل میشوند. از این دو ویژگی باید بهره برد، اما روش تبلیغ امروز تغییر کرده است. پیغمبر (ص) فرمودند حاضران به غائبان و پدران به فرزندان پیام غدیر را برسانند. امروز ابزار این انتقال میتواند بسیار جذابتر باشد. استفاده از سرودها، اشعار پرشور، گروههای هنری، تئاترهای خیابانی، فیلم و سریال تأثیرگذاری فوقالعادهای دارد. همچنین دادن عیدی در روز غدیر، تزئین معابر و خانهها و پوشیدن لباس نو باعث میشود جوان و نوجوان نسبت به این روز کنجکاو و حساس شود. دیدن، بسیار مؤثرتر از شنیدن است و این روشها میتواند پیام را به دل نسل جدید بنشاند.
با توجه به صحبتهای اخیر مقاممعظمرهبری پیرامون وحدت، چگونه میتوان پیام غدیر را بهعنوان نقطه وحدت میان امت اسلامی مطرح کرد، بدون اینکه از اصول اعتقادی کوتاه بیاییم؟
اساساً خطبه غدیر و حادثه ولایت، خودش ما را به وحدت دعوت میکند. منظور از وحدت، اتحاد در مقابل دشمن مشترک است. ما مذاهب مختلف اسلامی اختلاف نظرهایی در فروع و احکام داریم که این اختلافات باید در جای خود محفوظ بماند، اما در برابر دشمنی که قصد نابودی ریشه اسلام را دارد، باید یکپارچه بایستیم. پیغمبر (ص) در خطبه غدیر فرمودند اگر من نسبت به شما از جان شما اولیٰ هستم، پس از من علی (ع) ولی و جانشین شماست و اگر پشت سر او باشید، گمراه نمیشوید و میتوانید در مقابل دشمنان بایستید. ما باید غدیر را محور ولایتمداری و در ادامه آن، وحدت عملی تعریف کنیم. دقیقاً مشابه اتفاقی که امروز در جامعه خودمان میبینیم؛ مردم با همه سلایق مختلف فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، وقتی اصل دین و کشور مورد تهدید قرار میگیرد، با هم متحد میشوند. اگر همه حول محور «ثقل ولایت» جمع شویم (که امروز در عصر غیبت، ولیفقیه است)، دشمن نمیتواند طمع کند. بنابراین با حفظ اصول اعتقادی خود، میتوان از غدیر به عنوان نقطه عطفی برای همگرایی امت اسلام استفاده کرد.
چه راهکار عملی برای تبدیل آموزههای غدیر به «سبک زندگی» خانوادهها پیشنهاد میدهید تا این عید، فراتر از یک جشن تقویمی باشد؟
برای اینکه غدیر از یک مناسب روی تقویم فراتر رفته و به سبک زندگی تبدیل شود، باید دقیقاً همان کارهایی را که اهل بیت (ع) فرمودهاند، عملیاتی کنیم. اولین راهکار، «اطعام» است که خود باعث طرح این پرسش میشود که چرا امروز اطعام میکنیم؟ دومین راهکار، «عیدی دادن» است. همانطور که در عید نوروز به بچهها عیدی میدهیم، خوب است پدرها و مادرها در روز عید غدیر هم – هرچند اندک – عیدی بدهند. این کار باعث میشود کودک بپرسد امروز چه روزی است؟ این پرسش فرصتی طلایی برای بیان داستان غدیر و حک شدن آن در قلب اوست. راهکار دیگر، پوشیدن لباس نو، نصب پرچم در خانهها و حضور در جشنهای کیلومتری است. والدین میتوانند هنر به خرج دهند و خرید لباس نو برای فرزندان را به ایام غدیر موکول کنند. همچنین بسیار مهم است که در این روز، محوریت امام زمان (عج) در خانوادهها مطرح شود و بگوییم امروز هم باید دور ولی امر خدا جمع باشیم. این کارها باعث میشود فرهنگ غدیر در تار و پود زندگیمان رسوخ کند.
دانش آموز خبرنگار : کارن اشرفی
ارسال دیدگاه