ظریفیان: هنوز در روایتسازی بینالمللی ضعف داریم
خلیج فارس فرهنگی چند لایه و پیچیده دارد
تهران (پانا) - معاون وزیر علوم دولت اصلاحات با تاکید بر فرهنگ چندلایه و پیچیده خلیج فارس گفت: با وجود پیشینه پنجهزار ساله، هنوز در روایتسازی بینالمللی ضعف داریم. یکی از چالشهای مهم ما، فقدان روایت منسجم و مؤثر از هویت ایرانی و دریایی خلیج فارس در سطح جهانی است.
«غلامرضا ظریفیان» امروز پنجشنبه در گرامیداشت روز ملی خلیج فارس در کتابخانه ملی با گرامیداشت نام بزرگانی چون رئیسعلی دلواری، میرمهنا، امام قلی خان، شهید مهدی باکری و شهید علیرضا سردار تنگسیری که هر یک نقشی بیبدیل در حفاظت از این آبراهه مهم بر عهده داشتند، گفت: گرامیداشت روز ملی خلیج فارس با نام امام قلی خان پیوند خورده است، وقتی که پس از ۱۱۷ سال خلیج فارس را از دست پرتقالیها رها کرد.
وی با گرامیداشت نام و یاد شهدای جنگ سوم تحمیلی به ویژه شهدای خردسال مدرسه شجره طیبه شهرستان میناب، اظهار کرد: تاریخ خلیج فارس، پنج هزار ساله است و اگر امروز داریوش یا کوروش زنده میشدند به دلیل قبض و بسطهایی که مرزهای ایران داشت، از خلیج فارس میتوانستند ایران را تشخیص دهند چرا که در این محدوده قبض و بسطی صورت نگرفته است.
معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات، خلیج فارس را چکیده رویدادهای مهم بشری به ویژه در شرق نزدیک دانست و ادامه داد: این آبراه که حداقل ۱۳۰ جزیره کوچک و بزرگ متعلق به ایران در آن است، خود یک تمدن بزرگه و متعلق به سه هزار سال قبل از میلاد است.
نقش تاریخی خلیج فارس در شکلگیری قدرت دریایی ایران
این استاد سابق تاریخ دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه خلیج فارس در طول تاریخ همواره نقش مهمی در شکلگیری قدرت دریایی و ارتباطات جهانی ایران داشته است، افزود: نخستین بار در دوره هخامنشی، یک ناوگان دریایی سازمانیافته در این منطقه ایجاد شد. داریوش بزرگ توجه ویژهای به مسیرهای دریایی، بهویژه خلیج فارس داشت و از طریق همین مسیر، شبکههای گسترده ارتباطی ایران تا مصر و نواحی نزدیک کانال سوئز گسترش یافت.
ظریفیان با تشریح موقعیت نیروی دریایی ایران در دوره نادرشاه افشار، تصریح کرد: نقطه عطف تاریخ نیروی دریایی ایران را میتوان در دوره نادرشاه افشار دانست؛ با این حال، آغاز واقعی شکلگیری قدرت دریایی و توسعه دریانوردی ایران به دوران هخامنشی بازمیگردد.
معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات با اشاره به رونق بندر سیراف در دورههای اشکانی و ساسانی، افزود: در این دوره، روابط تجاری ایران با هند و چین بهطور چشمگیری گسترش پیدا کرد و خلیج فارس به شاهراه اصلی تجارت شرق و غرب تبدیل شد. همچنین در این دوره، امپراتوری روم شرقی نیز در عرصه دریایی فعال شد و رقابت جدی میان ایران و بیزانس شکل گرفت. این رقابت، که حدود دو قرن (نه بهصورت پیوسته) میان دو قدرت ادامه داشت، خلیج فارس را به یکی از مهمترین کانونهای تقابل راهبردی ایران و روم شرقی تبدیل کرد.
خلیج فارس، بازوی دریایی تمدن ایران طی قرنهای اخیر
وی با مرور تاریخ خلیج فارس طی قرنهای اخیر از ایران باستان تا عصر معاصر، تاکید کرد: از اواخر دوره باستان، خلیج فارس به بازوی دریایی تمدن ایران تبدیل شده بود. در دوره اسلامی (قرن هفتم تا پانزدهم) خلیج فارس به مکانی محوری در تجارت جهانی و ارتباطات فرهنگی و تمدنی تبدیل میشود و از قرن ۱۵ تا ۱۸ (که استعمار کلاسیک فعال میشود) بازیگرانی به این منطقه وارد میشوند. در این مقطع اشغال برخی جزایر همچون هرمز و تغییر موازنه قدرت در منطقه خلیج فارس را شاهد هستیم و خلیج فارس وارد مرحله جهانیشدن اجباری میشود.
ظریفیان همچنین به ورود استعمار پیر بریتانیا به این منطقه از قرن ۱۸ تا ۲۰ اشاره کرد و خاطرنشان کرد: امروز خلیج فارس از کریدور تجارت به قلب انرژی جهان تبدیل شده است.
استاد تاریخ دانشگاه تهران، بیان کرد: مهمترین مسئله نام خلیج فارس است که طی ۵ هزار سال نام آن تغییر نکرده است. هرودوت و استرابون و بسیاری از مورخان جغرافیدانان غیر ایرانی و یونانی، از عناوینی همچون دریای پارس و دریای فارس و خلیج فارس استفاده کرده و این نام تا امروز تغییر نکرده است البته در این ۳۰، ۴۰ سال اخیر هم خیلی تلاش کردند که این نام را تغییر بدهند ولی به دلیل اسناد بسیار گرانقدری که وجود دارد این اتفاق نیفتاد.
خلیج فارس فرهنگی چندلایه و پیچیده دارد
وی با تاکید بر اینکه فرهنگ خلیج فارس، فرهنگی چندلایه و پیچیده است، گفت: فرهنگی که در طول تاریخ با حضور اقوام مختلف ایرانی، عرب، هندی و آفریقایی شکل گرفته و در عین تنوع، بر پایهی هویت ایرانی استوار مانده است. یکی از ارکان مهم فرهنگ خلیج فارس، فرهنگ دریایی آن است؛ فرهنگی که در عناصر گوناگونی چون صنعت لنجسازی، صید، تجارت دریایی و دانش بومی بادها تبلور یافته است ــ بهویژه در مناطق تاریخی همچون سیراف و هرمز که این فرهنگ به اوج شکوفایی خود رسیده است.
ظریفیان تاکید کرد: امروز وظیفه داریم که اجازه ندهیم این فرهنگ غنی به حاشیه رانده شود، فرهنگی که طی حدود پنجهزار سال، بر پایه تساهل، تعامل فرهنگی و هویتهای ترکیبی بنا شده است. یکی از جلوههای برجسته تمدن این منطقه، هنر و معماری بومی است. خانههای تاریخی ساحلی، بادگیرها، نوع چینش ساختمانها و استفاده از مصالح بومی، همگی نمونههایی بینظیر از تلفیق دانش اقلیمی، معماری هوشمند و حفظ هویت فرهنگی به شمار میآیند.
وی افزود: در کنار معماری، زبانها و گویشهای متنوع، آیینهای دریایی، سوگواریها و جشنها، زیارتگاهها و موسیقی محلی نیز از مؤلفههای برجستهی فرهنگ ناملموس خلیج فارس هستند. موسیقی این منطقه یکی از غنیترین و متنوعترین میراثهای فرهنگی ایران است و گونههای مختلفی از نغمهها و ریتمهای محلی در آن ریشه دارند.
نباید به خلیج فارس تنها از منظر «گذرگاه سخت» نگریست
معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات با ابراز تاسف از اینکه امروز در برخی دیدگاهها، به خلیج فارس تنها از منظر یک «گذرگاه سخت» نگریسته میشود، گفت: این سرزمین، علاوه بر جایگاه ژئوپلیتیک خود، یک گذرگاه نرم فرهنگی نیز هست — پلی میان تمدنها، ملتها و فرهنگها. با وجود پیشینه پنجهزار ساله، هنوز در روایتسازی بینالمللی ضعف داریم. یکی از چالشهای مهم ما، فقدان روایت منسجم و مؤثر از هویت ایرانی و دریایی خلیج فارس در سطح جهانی است.
ظریفیان ادامه داد: تحریفهای هویتی در رسانهها، فاصله گرفتن نسل جوان از میراث فرهنگی دریایی، و کمتوجهی به دیپلماسی فرهنگی و منطقهای از جمله تهدیدهای جدی در این زمینهاند. ازاینرو، نقش دانشگاهها، مراکز فرهنگی، کتابخانه ملی و سازمان میراث فرهنگی بسیار حیاتی است. این نهادها میتوانند با توسعهی گردشگری فرهنگی و دریایی و ترویج آموزشهای بومی، به احیای «امکانات نرم» خلیج فارس یاری رسانند و این گنجینهی تمدنی را زنده نگاه دارند.
خلیجفارس مجموعه بینافرهنگی با جهان پیرامون
وی با تاکید بر اینکه خلیج فارس مجموعه بینافرهنگی و بیناتمدنی ایرانیان با جهان پیرامون است، گفت: با اندکی تلاش فرهنگی ما میتوانیم این فرهنگ ۵ هزار ساله را در عرصههای سخت افزاری و نرم افزاری، در عرصههای گویشها و نژادها و مذاهب به عنوان یک نمونه فرهنگ متساهل و صلح پذیر ایرانی به جهان ارائه کنیم.
ارسال دیدگاه