امنیت غذایی در شرایط جنگی؛ از ذخایر استراتژیک تا چالش‌های تولید

در آستانه سال نو و همزمان با ایام ماه مبارک رمضان، موضوع تأمین کالاهای اساسی و وفور آن در بازار به دغدغه اصلی افکار عمومی تبدیل شده است. شرایط جنگی کنونی و نگرانی از بروز اختلال در زنجیره تأمین، اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است.

بررسی آخرین اظهارات مقامات وزارت جهاد کشاورزی، سازمان دامپزشکی، تعاون روستایی، گمرک، اتحادیه نانوایان، شرکت پشتیبانی امور دام و فعالان بخش خصوصی تصویری چندبعدی از وضعیت بازار ترسیم می‌کند. گزارش پیش رو ضمن ارائه آخرین آمار از ذخایر استراتژیک، وضعیت تولید و توزیع کالاهای اساسی را بررسی و چالش‌های پیش روی تولیدکنندگان را نیز واکاوی می‌کند.

وفور کالا در بازار؛ تأکید مسئولان بر عدم کمبود

اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با ایرنا اعلام کرد: تأمین و توزیع و حتی تولید کالا جریان عادی خود را طی می‌کند و مشکل خاصی در هیچ‌یک از کالاها وجود ندارد.

وی با اشاره به بازدیدهای میدانی از سطح فروشگاه‌ها تأکید کرد که هیچ کمبودی در هیچ کالایی مشاهده نمی‌شود. فتحی دلیل این ثبات را پیش‌بینی‌های لازم برای ایام پرتقاضای سال از جمله ماه رمضان و عید نوروز دانست و افزود: حدود ۹۰ درصد کالری مورد نیاز کشور از تولید داخل تأمین می‌شود.

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی نیز در نشست ستاد مدیریت بحران با تأکید بر اینکه گزارش‌ها نشان می‌دهد هیچ کمبودی در کشور وجود ندارد و نخواهد داشت، از تفویض اختیار به استان‌ها برای تأمین مایحتاج مردم خبر داد.

وی اقدامات این وزارتخانه در روزهای بحران را شامل تامین امنیت غذایی، تامین پایدار کالاهای اساسی، تسریع در ترخیص کالاها، رصد لحظه‌ای بازار و مدیریت بحران با استفاده از تجربیات گذشته برشمرد.

آمارهای رسمی از ذخایر و تولید؛ از گوشت تا خرما

علیرضا رفیعی‌پور، رئیس سازمان دامپزشکی کشور در نشست خبری ۱۹ اسفند آمار دقیقی از وضعیت تولید و ذخایر پروتئینی ارائه داد:

موجودی سردخانه‌ها:

• گوشت گوساله: ۹ هزار و ۹۰۰ تن
• گوشت گوسفند: ۷ هزار تن
• گوشت مرغ: ۶۳ هزار تن
• گوشت گاومیش (مصارف صنعتی): ۳ هزار تن

تولید و کشتار:

• تولید گوشت مرغ: ۳.۴ میلیون تن (رکوردزنی در سال جاری)
• کشتار دام سبک (۲۹ بهمن تا ۱۹ اسفند): ۵۰۰ هزار رأس
• کشتار دام سنگین: ۵۹ هزار رأس
• کشتار طیور: ۷۱ میلیون قطعه

واردات گوشت قرمز:

• میزان واردات سال جاری: ۷۲ هزار تن
• در انتظار ترخیص: ۱۵۰۰ تن
• مبادی واردات: برزیل (منجمد)، هند، پاکستان، مغولستان، روسیه (گرم و منجمد)

رفیعی‌پور همچنین از ذخیره‌سازی نهاده‌های دامی، واکسن و دارو برای ۳ تا ۷ ماه آینده خبر داد و گفت: بیش از ۳۲۰ قلم داروی دام و طیور در کشور تولید می‌شود و کارخانجات مواد اولیه مورد نیاز یک سال خود را در انبار دارند.

رکوردشکنی در ترخیص کالاهای اساسی از بندر امام

گمرک ایران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که در ۲۴ ساعت گذشته، کارکنان گمرک موفق شدند تشریفات گمرکی ۸۰ هزار و ۸۲۴ تن کالای اساسی را در گمرک بندر امام خمینی (ره) انجام دهند.

آمار خروج کامیون:

۳ هزار و ۲۳۹ دستگاه کامیون حامل کالاهای اساسی بارگیری و از بندر خارج شدند که این میزان یک رکورد جدید محسوب می‌شود.

عمده کالاهای ترخیص شده به ترتیب شامل:

1. ذرت
2. کنجاله سویا
3. دانه‌های روغنی
4. گندم
5. روغن خام
6. جو
7. شکر

گمرک ایران تأکید کرد که ترخیص کالاهای اساسی از سایر گمرکات جنوبی و شمالی نیز به صورت شبانه‌روزی ادامه دارد.

میوه شب عید؛ ذخیره ۳ برابری نسبت به سال گذشته

محمدرضا طلایی، مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران از ذخیره‌سازی ۳ برابری میوه نسبت به سال گذشته خبر داد و گفت: سیب درختی در خود استان‌ها ذخیره شده و پرتقال هم بیش از ۴۰ درصد به استان‌ها ارسال شده است.

زمان توزیع میوه شب عید توسط ستادهای تنظیم بازار استان‌ها بین ۲۰ تا ۲۴ اسفند تعیین خواهد شد.

خرما در ماه رمضان؛ تزریق روزانه ۷۰ تن

طلایی با اشاره به توزیع مداوم خرما از ابتدای ماه رمضان افزود: "امروز هم بین ۶۰ تا ۷۰ تن خرما دیگر به بازار تزریق شده است."

قیمت خرما برای مصرف‌کننده نهایی:

• تهران: هر کیلو ۳۱۰ هزار تومان (عرضه سازمانی ۲۷۰ هزار تومان)
• شهرستان‌ها: هر کیلو ۲۹۰ هزار تومان (عرضه سازمانی ۲۵۰ هزار تومان)

وی شفاف‌سازی کرد که قیمت خرید خرما از تولیدکننده حدود ۲۴۰ هزار تومان بوده و تفاوت قیمت مربوط به هزینه‌های سردخانه و حمل‌ونقل است.

صیفی‌جات؛ ذخایر مطلوب و کاهش قیمت سیب‌زمینی

طلایی درباره وضعیت سیب‌زمینی، پیاز و گوجه‌فرنگی گفت: ذخیره‌سازی این محصولات مطلوب است و با رصد بازار در صورت هرگونه کمبود وارد عمل خواهیم شد.

وی از ورود سازمان تعاون روستایی به بازار سیب‌زمینی از روز یکشنبه خبر داد که منجر به کاهش قیمت شده است.

تحلیل علل افزایش قیمت سیب‌زمینی

مرتضی معتمد، معاون سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران دلایل افزایش قیمت سیب‌زمینی را تشریح کرد:

• مشکل عرضه در استان‌های مسافرپذیر و کلان‌شهرها
• کندی سیستم حمل و نقل برای بازاررسانی
• تداوم صادرات به افغانستان همزمان با مشکلات داخلی

وی از اقدامات انجام‌شده شامل توقف صادرات، تزریق ذخایر احتیاطی و استفاده از کامیون‌های دستگاه‌های اجرایی (مانند شهرداری‌ها) خبر داد و گفت: از امروز شاهد کاهش قیمت سیب‌زمینی در بازار خواهیم بود.

قیمت‌های مصوب و بازار

پرویز جعفری، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور از تغییر رویکرد قیمت‌گذاری از نرخ دستوری به نرخ بازار خبر داد:

• مرغ: هر کیلوگرم ۲۰۵ هزار تومان
• گوشت قرمز: هر کیلوگرم ۹۵۰ هزار تومان

وی تأکید کرد که در روز اول جنگ، کاهش تامین مرغ در میدان بهمن با تزریق بیش از نیاز بازار جبران و قیمت به سرعت به حالت قبل بازگشت.

چالش تولیدکنندگان تخم‌مرغ

در مقابل جریان عمومی وفور کالا، حمیدرضا کاشانی، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران میهن از مشکل مازاد تولید خبر داد:

• یک‌سوم مصرف تخم‌مرغ مربوط به صنایع است که در شرایط جنگی تعطیل شده‌اند
• صادرات تخم‌مرغ ممنوع شده است
• قیمت هر کیلو تخم‌مرغ درب واحد تولیدی به ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان رسیده است
• صادرات سال جاری تا ۹ اسفند: ۱۵۰ هزار تن به ارزش ۱۵۰ میلیون دلار
• کاشانی از وزارت جهاد خواست برای تخم‌مرغ مازاد چاره‌اندیشی کند.

وضعیت نان و آرد

فاطمه نظری، رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران درباره افزایش تقاضای هیجانی در روزهای ابتدایی جنگ گفت: برخی واحدها بیش از سهمیه خود نان پختند که پس از بازرسی، سهمیه بیشتری دریافت کردند.

وی تأکید کرد که تعطیلی برخی نانوایی‌ها به دلیل اتمام سهمیه یا تأخیر در حمل و نقل است و به محض دریافت آرد، فعال می‌شوند.

مجموعه اطلاعات دریافتی نشان می‌دهد از منظر دسترسی فیزیکی، بازار کالاهای اساسی در وضعیت مطلوب و با وفور کالا مواجه است. همچنین ذخایر استراتژیک قوی، ترخیص سریع کالاها از گمرکات و افزایش تولید از نقاط قوت این دوره است.

پیام‌های اطمینان‌بخشی مسئولان به مردم

در شرایط جنگی کنونی، مقامات مسئول در زنجیره تأمین کالاهای اساسی کشور با صدور پیام‌های متعدد، بر آرامش بازار و عدم نیاز به نگرانی تأکید کرده‌اند:

۱. تضمین وزیر جهاد کشاورزی برای ادامه جنگ

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی با صراحت کامل به مردم اطمینان داد: این اطمینان را به هموطنان می‌دهیم که هیچ مشکلی در معیشت و سفره مردم ایجاد نخواهد شد و مردم در کمال آرامش در شب عید می‌توانند مایحتاج مورد نیاز خود را تهیه کنند، حتی اگر این جنگ برای هفته‌های متمادی ادامه داشته باشد.

وی تأکید کرد که گوشت، مرغ و مواد پروتئینی چند برابر نیاز بازار شب عید تأمین شده و هیچ کمبودی درباره کالاهای اساسی مانند روغن، شکر و حبوبات وجود ندارد.

۲. ذخایر استراتژیک؛ نیازی به استفاده نیست

علیرضا رفیعی‌پور، رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به ذخایر استراتژیک مرغ و گوشت قرمز اعلام کرد: در شرایط حالِ حاضر، نیازی به استفاده از ذخایر استراتژیک نیست.

وی تأکید کرد در مراکز عرضه، میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌ها به میزان کافی و به وفور مرغ و گوشت قرمز توزیع می‌شود.

۳. مدیریت شوک اولیه جنگ

پرویز جعفری، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور درباره روزهای ابتدایی جنگ توضیح داد: در روز اول جنگ شاهد کاهش تامین مرغ در میدان بهمن بودیم، بنابراین بلافاصله بیش از نیاز در بازار تامین شد و قیمت به حالت قبل بازگشت.

وی دلیل افزایش قیمت‌ها را رفتارهای هیجانی در شرایط بحرانی دانست.

۴. سیب‌زمینی؛ مشکل حمل و نقل است نه کمبود

مرتضی معتمد، معاون سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران با تأکید بر اینکه سیب‌زمینی در کشور وجود دارد و کمبودی نداریم ، از مردم خواست نگران نباشند و گفت: با عادی شدن سیستم حمل و نقل، بازاررسانی به شکل عادی برمی‌گردد.

۵. نان؛ تأخیر در حمل و نقل موقتی است

فاطمه نظری، رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران درباره تعطیلی برخی نانوایی‌ها گفت: این واحدها به دلیل اتمام سهمیه یا تأخیر در حمل و نقل موقتاً تعطیل هستند و به محض دریافت آرد، فعال می‌شوند.

۶. نهاده تولیدکنندگان؛ حداقل یک دوره در انبارها

پرویز جعفری درباره تأخیر احتمالی در ارسال نهاده‌ها از بنادر اطمینان داد: تولیدکنندگان مرغ حداقل نهاده مورد نیاز یک دوره پرورش را دارند، بنابراین تاخیر فعلی خللی در تولید ایجاد نمی‌کند.