نگاهی به فیلم سینمایی اردوبهشت/ وقتی فاجعه به درام تبدیل نمی شود

محمد داودی در این فیلم، سراغ روایتی می‌رود که به‌خودی‌خود بار عاطفی سنگینی دارد: غرق‌شدن چند دختر دانش‌آموز در جریان یک اردوی مدرسه‌ای و تلاش پدری تنها برای احقاق حق دخترش. با این حال، مسئله اصلی فیلم، نه چه می‌گوید، بلکه چگونه می‌گوید است.

فیلم می‌خواهد درباره مسئولیت، بی‌عدالتی و صدای خاموش‌شدگان حرف بزند، اما زبان سینمایی لازم برای این گفت‌وگو را پیدا نمی‌کند. روایت بیش از حد خطی است و فاقد پیچیدگی روایی. از همان ابتدا، مخاطب می‌داند با چه فیلمی مواجه است و چه مسیری در انتظارش است. هیچ غافلگیری، چرخش یا تعلیق معناداری وجود ندارد که تماشاگر را وادار به مشارکت فعال کند.

یکی از ضعف‌های اساسی «اردو بهشت»، نحوه پرداخت حادثه مرکزی است. فاجعه غرق‌شدن دختران، بیشتر در حد یک گزارش باقی می‌ماند تا یک تجربه سینمایی. فیلم نه به دل حادثه می‌زند و نه پیامدهای روانی آن را به‌درستی واکاوی می‌کند. نتیجه این می‌شود که مرگ دختران، به‌جای آنکه زخمی زنده در متن فیلم باشد، به یک ابزار روایی برای پیشبرد داستان پدر تبدیل می‌شود.

مسیر حق‌خواهی شاه‌مهدی نیز، به‌شدت ساده‌سازی شده است. فیلم می‌توانست با نمایش موانع حقوقی، اجتماعی و حتی اخلاقی، تصویری پیچیده‌تر از تقابل فرد و سیستم ارائه دهد، اما ترجیح می‌دهد همه‌چیز را در سطحی قابل پیش‌بینی نگه دارد. مسئولان، اغلب مبهم و بی‌چهره‌اند و ساختار قدرت، به‌جای آنکه ملموس باشد، انتزاعی باقی می‌ماند.

از منظر فرمی، فیلم به الگوهای آشنای درام‌های تلویزیونی مناسبتی نزدیک است. موسیقی احساسی، دیالوگ‌های توضیحی و تأکید مداوم بر مظلومیت شخصیت اصلی، جای خلاقیت بصری و روایت غیرمستقیم را گرفته‌اند. فیلم به مخاطب اعتماد نمی‌کند و مدام تلاش دارد احساس موردنظرش را به او تحمیل کند.

نکته قابل توجه این است که «اردو بهشت» می‌توانست با فاصله‌گرفتن از ملودرام، به اثری تأمل‌برانگیزتر تبدیل شود. اما انتخاب مسیر امن، باعث شده فیلم نه در نقد اجتماعی جسور باشد و نه در خلق یک تجربه سینمایی ماندگار. این محافظه‌کاری، بیش از هر چیز، به تضعیف پیام فیلم منجر شده است.

در نهایت، «اردو بهشت» را می‌توان فیلمی دانست که فرصت‌هایش بیش از دستاوردهایش است. فیلم به سوژه‌ای مهم دست گذاشته، اما از ابزارهای سینما برای شکافتن آن استفاده نکرده است. نتیجه، اثری است که همدلی برمی‌انگیزد، اما در ذهن باقی نمی‌ماند؛ فیلمی که می‌توانست تکان‌دهنده باشد، اما ترجیح داده امن بماند.

عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران