آرایش نظامی آن‌ها در منطقه ما را نمی‌ترساند؛ ما اهل دیپلماسی و آماده جنگیم‌

سیدعباس عراقچی در افتتاحیه اولین کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی که با حضور کمال خرازی و علی‌اکبر صالحی در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی  برگزار شد، اظهار کرد: خوشحالم که امروز افتخار داریم از دکتر ممتاز تقدیر کنیم. خود من افتخار شاگردی ایشان را داشتم و به این امر افتخار می‌کنم. 

‌وی در بخش دیگر سخنان خود با تبریک چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران و گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی و امام راحل، تصریح کرد: در ایام سالگرد انقلاب مناسب است مقداری تامل شود در اینکه چرا انقلاب اسلامی در ایران رخ داد، آرمان‌ها چه بود و مردم دنبال چه بودند و در سیاست خارجی چطور باید رفتار کرد.

‌وزیر امور خارجه ادامه داد: شعار اصلی مردم در جریان انقلاب "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" بود. چرا مردم می‌گفتند استقلال؟ و چرا این استقلال کلمه اول شعار انقلاب بود؟ ایران هیچگاه مستعمره هیچ کشوری نبوده است و به این افتخار می‌کنیم در طول تاریخ چندهزارساله خود همواره مستقل بودیم. چراکه تجربه تلخی در صده قبل از انقلاب برای مردم وجود داشت که نظام خود را دارای استقلال واقعی نمی‌دیدند.

‌عراقچی با اشاره به تاریخ دوران قاجار، افزود: این تاریخ سرشار از احساس حقارت در مقابل خارجی‌ها است؛ هم آرامی ازدست‌رفته و هم حضور و نفوذ آن‌ها و دخالتی که اجنبی در کار ایران انجام می‌داد. عبارت معروفی از ناصرالدین‌شاه هست که می‌گوید "می‌خواهم به شمال کشور روم انگلیس ناراحت می‌شود، می‌خواهم به جنوب روم روس ناراحت می‌شود و ای مرده‌شور این کشور را ببرد که شاه نمی‌تواند به شمال و جنوب کشورش رود". این عصاره سیاست خارجی دوران قاجار است که حتی رئیس کشور نمی‌تواند هر جایی داخل کشور خود رود. از این داستان‌ها زیاد است؛ نحوه آمدن و رفتن رضاخان و کودتای ۲۸ مرداد و کاپیتولاسیون.

‌وی با اشاره به سخنرانی امام راحل در سال ۴۳ افزود: حضرت امام سخنرانی را طوفانی با آیه استرجاع شروع می‌کنند. مثالی ایشان می‌زنند که اگر یک خدمه آمریکایی مرجع تقلید شما را ترور و شاه شما را زیر کند با ماشین کسی نمی‌تواند به او حرفی زند و باید در مملکت خود محاکمه شود؛ ولی اگر شاه شما یک سگ آمریکایی را زیر گیرد مجازات می‌شود. همه این‌ها برای گرفتن ۲۰۰ میلیون دلار وام از آمریکا است. این نکات در صحت حضرت امام آمده است. کشور ما را مستعمره کردند. 

‌عراقچی با بیان اینکه تاریخ تلخی پشت سر ما از مداخله اجنبی در کشورمان است، توضیح داد: وقتی انقلاب می‌شود در قانون اساسی ما‌ محور اصلی‌ بر استقلال و عدم اجازه به نفوذ خارجی به هر شکل خود است. اصل دوم قانون اساسی می‌گوید جمهوری اسلامی نظامی بر پایه ایمان بر ۶ بند است. آخرین آن این است که جمهوری اسلامی نه ستمگر و نه ستم‌کش است و نه سلطه‌گر و نه سلطه‌پذیر است. نفی سلطه از اصول اولیه جمهوری اسلامی است که جمهوری اسلامی بر پایه آن بنا شده است. 

‌وزیر امور خارجه گفت: اگر این‌ها درک نکنیم درک سیاست خارجی ما در طول ۴۷ سال اخیر و زمان حاضر مشکل خواهد بود. اصل سوم قانون اساسی ۱۶ وظیفه برای جمهوری اسلامی می‌شمرد و‌ یکی از آن جلوگیری از نفوذ اجنبی است. سیاست خارجی‌ جمهوری اسلامی ایران بدون درک استقلال‌طلبی، کرامت و عزت داشتن درک نمی‌شود و باید کاملاً بفهمیم که این امر خواست و آرمان مردم ایران بود که انقلاب کردند و بر این منش حرکت شد. هرچه در این سال‌ها داشتیم ابتدا باید با این اصل تحلیل کرد.

‌وی ادامه داد: جمهوری اسلامی برای داشتن برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز و غنی‌سازی هزینه بسیار زیادی پرداخت کرده است. اگر در جنگ ۱۲ روزه مقاومت نمی‌کردیم نقطه ننگی در تاریخ ایران می‌گذاشتیم که برای همیشه می‌ماند که "اگر از ایران چیزی خواستیم و نداد دو موشک می‌زنیم و تسلیم می‌شوند". تسلیم‌ناپذیری مردم ایران باید اثبات می‌شد و در جنگ ۱۲ روزه اثبات شد.  الان هم آرایش نظامی آن‌ها در منطقه ما را نمی‌ترساند؛ ما اهل دیپلماسی و اهل جنگ هستیم. دنبال جنگ نیستیم، اهل جنگ و آماده جنگیم تا کسی جرئت نکند با ما بجنگد. اهل دیپلماسی هستیم؛ چون حرف و منطق داریم و اگر راه دیپلماسی را انتخاب کنند ما هم به همان مسیر خواهیم رفت.

‌عراقچی گفت: اگر با مردم ایران با زبان تکریم صحبت کنند، با زبان تکریم پاسخ می‌دهیم و اگر با زبان زور صحبت کنند با زبان زور پاسخ خواهیم داد و این را از امام راحل و مقام معظم رهبری یاد گرفتیم.

‌عراقچی با طرح این پرسش که چرا جمهوری اسلامی از حق غنی‌سازی نمی‌گذرد؟ گفت: چون کسی حق ندارد به ما بگوید چه باید داشته باشیم و چه نباید داشته باشیم و این بر اساس اصل نفی سلطه است.  اگر نگرانید ما آماده‌ایم نگرانی شما را رفع کنیم و اعتماد ایجاد می‌کنیم؛ ولی کسی حق ندارد به ما بگوید نباید غنی‌سازی داشته باشید؛ چون من می‌گویم. در کنار آن این امر مهم است که جمهوری اسلامی ثابت کند از هیچ‌کسی دستور نمی‌گیرد و سلطه نمی‌پذیرد. اگر هر سؤالی درباره برنامه هسته‌ای ایران وجود دارد ما پاسخ می‌دهیم. راهش نیز فقط از طریق دیپلماسی است. دانش را نمی‌توان با بمباران از بین برد. چاره‌ای جز مذاکره نیست. 

‌وزیر امور خارجه تصریح کرد: مذاکره وقتی به نتیجه می‌رسد که بر حق مردم ایران اذعان شود و احترام گذاشته شود. نمی‌خواهیم حق ما را به رسمیت بشناسند؛ حق ما رسمی هست و وجود دارد. ما می‌خواهیم به حق ما احترام گذشته شود. رمز قدرت ایران در توان ایستادگی در مقابل زورگویی‌ها و سلطه‌طلبی‌ها و فشارهای دیگران است. از بمب اتمی ما می‌ترسند درحالی‌که ما دنبال بمب اتمی نیستیم. بمب اتمی ما قدرت نه گفتن به قدرت‌های بزرگ است. این در قانون اساسی ما است و همان است که در انقلاب خواستار آن بودیم. اگر این حق خود را بگیریم هزینه‌اش برای کشور بیشتر است.

‌در بخش دیگر این نشست، حسن احمدیان دبیر علمی کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی با اشاره به تشکیل شورای راهبردی و کمیته علمی به‌منظور طراحی محورهای کنفرانس برای برگزاری این کنگره توضیح داد: کمیته علمی کنگره پیش نشست‌های متعددی با همکاری دانشگاه‌های مختلف اعم از تهران و استان‌های مختلف برگزار کرد. به تبع چالش‌های رخ داده بخشی از پیش نشست‌ها به تعویق افتاد و برخی برگزار شد. 

‌وی با اشاره به اهدا جایزه سال سیاست خارجی ایران برای نخستین بار ذیل این کنگره تصریح کرد: جایزه سال سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بخشی از این کنگره از امسال قرار است آغاز به کار کند که سه رکن دارد؛ شورای سیاست گذاری، دبیرخانه جایزه سال سیاست خارجی و هیأت داوران که جلسات مختلف آن برگزار و درباره آن تصمیم گیری شده است.

‌احمدیان یادآور شد: رکن دیگر این کنگره برگزاری المپیاد دانشجویی بود که از دانشگاه‌های برتر ایران در خواست داشتیم. روز گذشته المپیاد دانشجویی برگزار شد و تعداد قابل توجهی از دانشجویان برتر معرفی شدند. حاصل کار المپیاد نیز امروز طرح می‌شود. تعداد ۲۰ مقاله به دبیرخانه ارسال و قرار شد بعد از داوری در منشورات در ارتباط با کنگره مورد نظر قرار گیرند. این کنگره حاصل تلاشی است که ماه‌ها تداوم داشته است.

سیدعباس عراقچی همچنین در پنل تخصصی «کنگره سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران» که با حضور کمال خرازی و علی اکبر صالحی از وزرای خارجه پیشین برگزار شد، در پاسخ به این پرسش که چه چشم‌اندازی را در این درگیری نظام بین‌الملل برای کشورمان می‌بینید و تصور می‌کنید با چه اقدامی باید از این بزنگاه عبور کنیم؟ گفت: ما با یک پدیده جدید مواجه شده‌ایم که همه اصول و قواعد بین‌الملل و حقوق بین‌الملل را دگرگون کرده است. آن پدیده چیست؟ همان نظریه‌ای است که رئیس‌جمهور آمریکا در بدو شروع به کار خود مطرح کرد؛ این‌که من بر اساس نظریه «صلح از طریق زور» عمل خواهم کرد. این نظریه جدیدی نیست و پیش از این نیز در روابط بین‌الملل وجود داشته است اما مدت‌ها کنار گذاشته شده بود. نزدیک به هشتاد سال است که کشورها تلاش می‌کنند نظم بین‌الملل را مبتنی بر قانون بنا کنند؛ نهادهای بین‌المللی، سازمان‌های بین‌المللی، حقوق بین‌الملل و هنجارهای بین‌المللی در همین راستا شکل گرفته‌اند. اما اکنون با قدرتی مواجه شده‌ایم که می‌گوید همه چیز بر اساس زور است؛ صلح از طریق زور. حال، چه صلحی؟ صلحی که من می‌خواهم، نه صلحی که عادلانه باشد برای دیگر کشورها. وقتی می‌گوید صلح از طریق زور، یعنی آنچه را که می‌خواهم، از طریق زور به آن می‌رسم.

رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: این رویکرد را نیز به‌صورت عریان اجرا می‌کند؛ هرجا که بخواهد حمله می‌کند، هر رئیس‌جمهور کشوری را که بخواهد می‌رباید، به او می‌گوید باید این کار را بکنی، به دیگری می‌گوید باید آن جزیره را به من بدهی، به دیگری می‌گوید باید نام آن منطقه را عوض کنی. البته سیاست آمریکا همواره همین بوده است؛ رسیدن به مقاصد خود از طریق زور. اما تا پیش از این، همواره تلاش می‌شد پوششی از حقوق بین‌الملل و قوانین بین‌المللی برای آن فراهم شود و به‌نوعی توجیهی برای اقدامات خود پیدا کنند. سابق بر این، آمریکا هرجا می‌خواست حمله کند، ابتدا به شورای امنیت می‌رفت و قطعنامه‌ای، کم یا زیاد، اخذ می‌کرد که به‌نحوی مجوزی برای اقدامش باشد، یا ائتلافی بین‌المللی تشکیل می‌داد تا به اقدام خود مشروعیت بدهد؛ مانند حمله به عراق که ائتلافی متشکل از حدود چهل‌وشش یا چهل‌وهفت کشور تشکیل داد تا نشان دهد اقدامش یک اقدام مشروع بین‌المللی است. اما رئیس‌جمهور جدید آمریکا همه این‌ها را کنار گذاشته و حتی آن‌ها را به تمسخر می‌گیرد و می‌گوید این بازی‌ها دیگر وجود ندارد؛ ما قوی هستیم، زور داریم و آنچه می‌خواهیم باید محقق شود.

 چاره‌ای جز قوی شدن وجود ندارد

عراقچی با اشاره به اینکه این وضعیت یعنی در حقیقت بازگشت به قانون جنگل؛ که هرکس قوی‌تر است، اراده خود را بر دیگران تحمیل می‌کند، خاطرنشان کرد: در قانون جنگل طبیعی است که ضعیف‌ها پایمال می‌شوند و قوی‌ها باقی می‌مانند. بنابراین، چاره‌ای جز قوی شدن وجود ندارد؛ اگر ضعیف باشید، پایمال خواهید شد. این اصل اول قانون جنگل و همان اصل «صلح از طریق زور» است؛ اگر زور نداشته باشید، صلح مورد نظر خود را به شما تحمیل می‌کنند. از این رو، قوی شدن برای ما یک اجبار است و یکی از رموز قوی شدن نیز قدرت مقاومت است؛ این‌که بتوان در برابر فشارها ایستادگی کرد. اگر ناوگان خود را اطراف شما مستقر کردند و شما بلافاصله گفتید بسیار خوب، چه می‌خواهید تا بدهم، یعنی کار تمام است و بعد هم معلوم نیست این عقب‌نشینی تا کجا ادامه پیدا کند.

دیپلماسی هوشمندانه در این شرایط ضرورت دارد

‌وی ادامه داد: این همان بازگشت به سیاست‌های استعماری قدیم است. اما اگر بتوانید بایستید، از مواضع خود کوتاه نیایید و نترسید ـ و منظور از نترسیدن انجام کارهای غیرخردمندانه نیست ـ حتماً تدبیر لازم است، حتماً خرد لازم است و دیپلماسی نیز قطعاً لازم است؛ دیپلماسی هوشمندانه در این شرایط ضرورت دارد و ما ان‌شاءالله از همه این‌ها استفاده خواهیم کرد. اما ترسیدن در این شرایط، به نظر من، سمی مهلک است. اگر بترسید و کوتاه بیایید، آن‌گونه که برخی تنازل را توصیه می‌کنند، این تنازل پایانی نخواهد داشت.

‌عراقچی در پایان گفت: لذا اگر از من بپرسید بزرگ‌ترین چالش امروز ما چیست، پاسخ من چالش «ایستادگی» است. این ایستادگی هم بر عهده نیروهای مسلح است، هم بر عهده دولت و توانمندی آن دسته از نهادها و مجموعه‌هایی که مسئول تأمین توان اقتصادی کشور و معیشت مردم هستند، و هم بر عهده دیپلماسی است؛ دیپلماسی‌ که بتواند پرچم جمهوری اسلامی را در سراسر جهان برافراشته نگه دارد، از مواضع کشور دفاع کند و بر حقوق مردم ایران بایستد. اگر یک قدم عقب‌نشینی صورت گیرد، دیگر معلوم نیست این عقب‌نشینی تا کجا ادامه خواهد یافت. این، به نظر من، بزرگ‌ترین چالش پیش روی ماست و معتقدم با هدایت بسیار مدبرانه مقام معظم رهبری، با تلاش دولت و جناب آقای پزشکیان که شخصاً به این رویکرد معتقد است و بر آن ایستادگی دارد، و با انجام وظایف خود در وزارت امور خارجه، بسیار امیدوار و مطمئن هستم که این دوران را نیز با قدرت پشت سر خواهیم گذاشت.

آمریکا نمی‌تواند تحمل کند کشوری در برابر او بایستد و از حق خود دفاع کند!

‌وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش که علت دشمنی افراطی ایران با غرب و آمریکا چیست گفت:  سؤال درست و اصلی این است که علت دشمنی افراطی آمریکا با ما چیست. این پرسش، پرسشی اساسی است و باید به آن پاسخ داده شود. شما مثال موضوع هسته‌ای را مطرح کردید؛ در موضوع هسته‌ای، ما در عرصه دیپلماسی چه کاری باید انجام می‌دادیم که انجام ندادیم؟ مگر مذاکره مستقیم نکردیم؟ دو سال و نیم مذاکرات مستقیم با آن‌ها انجام دادیم؛ شب و روز مذاکره داشتیم. در دو سه مورد، مذاکرات مستقیم با خود آمریکایی‌ها تا صبح طول کشید. این‌همه گفت‌وگو، این‌همه تلاش صورت گرفت و در نهایت به توافقی به نام برجام رسیدیم. تمام دنیا جشن گرفت و ما اجرای توافق را آغاز کردیم، اما آمریکا از آن خارج شد. آیا این تقصیر ما بود؟ امسال نیز، علی‌رغم همه مسائلی که پیش آمد، وارد مذاکره شدیم. در میانه مذاکرات به ما حمله کردند. آیا این تقصیر ما بود؟ آیا تقصیر مذاکره غیرمستقیم بود و باید مذاکره مستقیم انجام می‌دادیم؟ علت دشمنی افراطی آمریکا چیست؟ پاسخ همان است که در صحبت‌هایم توضیح دادم: آمریکا نمی‌تواند تحمل کند کشوری در برابر او بایستد و از حق خود دفاع کند. می‌خواهند هر کاری که می‌خواهند انجام دهند و هر فشاری که می‌خواهند وارد کنند تا آن کشور از موضع خود عقب‌نشینی کند.

چه دولت و چه سایر بخش‌ها، باید وظایف خود را مستقل از این مذاکرات پیش ببرند

‌رئیس دستگاه دیپلماسی با طرح این سوال که در طول یک سال گذشته، چه اقدامی علیه ما انجام ندادند؟ افزود:  سیاست فشار حداکثری، تحریم‌های متعدد و پی‌درپی، جنگ‌های مختلف‌ و اخیراً نیز بحث عملیات‌های شبه‌کودتایی که به‌طور کامل از بیرون هدایت می‌شد. به نظر من، باید این واقعیت‌ها را دقیق دید. با وجود همه این اقدامات، به نتیجه نرسیدند و در همه آن‌ها شکست خوردند. در نهایت مجبور شدند دوباره به میز مذاکره بازگردند؛ البته این‌که این مذاکرات به کجا خواهد انجامید، هنوز روشن نیست.‌ ما به آن‌ها اعتماد نداریم و احتمال فریب و فریبکاری را حتماً می‌دهیم.  در همه جلسات نیز تأکید کرده‌ام که ممکن است فریب در کار باشد و کسی نباید فریب بخورد. هر دستگاهی باید کار خود را انجام دهد؛ چه نیروهای مسلح، چه دولت و چه سایر بخش‌ها، باید وظایف خود را مستقل از این مذاکرات پیش ببرند. ما کار خود را انجام می‌دهیم؛ یا به نتیجه می‌رسد یا نمی‌رسد. کشور باید بدون اتکا به مذاکرات و توافقات اداره شود که اداره می‌شود.

‌وزیر خارجه خاطرنشان کرد:  سیاست خارجی موفق، نیازمند اجماع در داخل کشور است. یکی از وظایف وزارت امور خارجه این است که در کنار پیشبرد دیپلماسی در عرصه خارجی، از داخل کشور نیز غفلت نکند. باید توجیه‌گری مستمر وجود داشته باشد. مجلس یکی از ارکان کشور است و باید در جریان قرار گیرد. رسانه‌ها، جناح‌ها و جریان‌های مختلف سیاسی نیز ارکان مهمی هستند. اگر بتوانیم در داخل کشور صدای واحدی ایجاد کنیم، سیاست خارجی با قدرت و موفقیت بیشتری پیش خواهد رفت؛ اما اگر از داخل کشور صداهای متعددی و متعارض تولید شود، طبیعتاً سیاست خارجی موفق نخواهد بود. در ایجاد صدای واحد ملی، بخشی از مسئولیت بر عهده ماست؛ این‌که توضیح دهیم، دلایل را بیان کنیم و پاسخ دغدغه‌ها را بدهیم. افرادی هستند که دغدغه دارند و دغدغه‌هایشان نیز ملی و درست است؛ باید به این دغدغه‌ها پاسخ داده شود و نگرانی‌هایشان برطرف گردد. در عین حال، افرادی هم هستند که اغراض سیاسی دارند. درباره این گروه، یا باید تلاش کرد توجیه شوند، یا باید آن‌ها را تحمل کرد، یا دست‌کم با آن‌ها گفت‌وگو کرد.

رئیس دستگاه دیپلماسی در پایان گفت:  سیاست خارجی موفق نیازمند صدای واحد ملی است. ما در وزارت امور خارجه، در این مدت، تمام تلاش خود را به کار گرفته‌ایم تا با گفت‌وگو، توضیح و تبیین، در داخل کشور اجماع ایجاد کنیم. کسانی که با صداقت و دغدغه ملی وارد شدند، تا امروز با ما همراه شده‌اند. کسانی هم که انگیزه‌های صرفاً سیاسی دارند، کاری از دست ما در قبال آن‌ها برنمی‌آید و ناچار باید با صبر و تحمل با این وضعیت مواجه شد.

‌کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی، صبح امروز در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزرات امور خارجه آغاز شد. در طول این نشست دو روزه دیپلمات‌ها و اساتید دانشگاه به بررسی تاریخ روابط ایران با کشورها و نظام بین‌الملل می‌پردازند. در این نشست کمال خرازی رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، علی اکبر صالحی وزیر خارجه اسبق ایران و همچنین شماری از دیپلمات‌ها و اساتید دانشگاهی حضور داشتند.