پانا از حلقه گمشده پیوند آموزش با تولید گزارش میدهد؛
کارشناس کشاورزی: دانشآموزان هنرستانهای کشاورزی باید دسترسی به علم روز دنیا را یاد بگیرند
تهران (پانا) - یک کارشناس کشاورزی با تأکید بر ضرورت تقویت آموزشهای مهارتی از دوران مدرسه، گفت: آموزش در دوره نوجوانی و جوانی بسیار مفید و کارآمد است و بهویژه در حوزه کشاورزی، ترکیب تجربه عملی با علم روز میتواند دانشآموزان را برای ورود مؤثر به بازار کار آماده کند.
وقتی سخن از آموزشوپرورش و آینده دانشآموزان به میان میآید، معمولاً ذهنها به کلاس درس، کتابهای درسی و مسیر ورود به دانشگاه میرود؛ اما بخشی از دانشآموزان کشور از مسیری متفاوت، خود را برای آینده آماده میکنند؛ مسیری که قرار است به جای سالها فاصله گرفتن از محیط کار، از همان دوران مدرسه مهارت، تجربه و دانش تخصصی را در کنار یکدیگر قرار دهد.
هنرستانها، بهویژه هنرستانهای کشاورزی، یکی از مهمترین بسترهای تحقق این رویکرد در نظام آموزشی هستند؛ جایی که میتوان آموزش را از چارچوب محفوظات بیرون آورد و به زمین، کارگاه، مزرعه و مسئلههای واقعی زندگی پیوند زد.
آموزشوپرورش فقط مسیر رسیدن به دانشگاه نیست
یکی از مهمترین چالشهای نظامهای آموزشی در جهان، ایجاد تعادل میان آموزش نظری و مهارتهای مورد نیاز زندگی و اشتغال است. در ایران نیز سالهاست مسئله فاصله میان نظام آموزشی و بازار کار مورد توجه قرار گرفته است.
فاصلهای که گاهی باعث میشود دانشآموز سالها در مسیر تحصیل حرکت کند، اما پس از پایان دورههای آموزشی، برای ورود به محیط واقعی کار همچنان به آموزش و تجربه بیشتری نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی، اهمیت آموزشهای فنی و حرفهای و هنرستانها بیش از گذشته نمایان میشود.
هنرستان در ساختار آموزشوپرورش، صرفاً یک گزینه جایگزین برای ادامه تحصیل نیست؛ بلکه یکی از مسیرهای رسمی برای تربیت نیروی انسانی ماهر است. دانشآموزی که وارد این مسیر میشود، قرار نیست تنها مجموعهای از اطلاعات درباره یک حرفه را فرا بگیرد.
بلکه باید بخشی از فرآیند یادگیری خود را از طریق تجربه عملی و مواجهه با ابزار، محیط کار و مسائل تخصصی طی کند. این تفاوت، هنرستان را به یکی از ظرفیتهای مهم آموزشوپرورش برای نزدیک کردن مدرسه به نیازهای واقعی جامعه تبدیل کرده است.
کشاورزی؛ رشتهای که آموزش آن نمیتواند صرفاً تئوریک باشد
در میان شاخههای آموزش مهارتی، کشاورزی جایگاه ویژهای دارد. کشاورزی مستقیماً با منابع طبیعی، امنیت غذایی، اشتغال، تولید و اقتصاد کشور ارتباط دارد و در عین حال، یکی از حوزههایی است که فناوری با سرعت زیادی در آن در حال تغییر است.
روشهای سنتی تولید در بسیاری از مناطق کشور همچنان بخش مهمی از فعالیتهای کشاورزی را تشکیل میدهد، اما چالشهایی مانند محدودیت منابع آب، تغییرات اقلیمی، افزایش هزینههای تولید و ضرورت افزایش بهرهوری، نیاز به روشهای علمی و فناوریهای جدید را بیشتر کرده است.
اینجاست که هنرستان کشاورزی میتواند نقشی فراتر از آموزش یک مهارت شغلی ایفا کند. دانشآموز میتواند تجربهای را که از محیط خانواده یا جامعه محلی به دست آورده، در مدرسه با دانش علمی ترکیب کند. در واقع، هنرستان میتواند میان دانش بومی و علم جدید ارتباط برقرار کند؛ تجربهای که در حوزه کشاورزی اهمیت ویژهای دارد.
از تجربه خانوادگی تا علم روز
بخش قابل توجهی از دانشآموزان رشتههای کشاورزی ممکن است از خانوادههایی بیایند که با زمین، باغ، دامداری یا فعالیتهای مرتبط با تولید آشنا هستند. این دانش تجربی سرمایه ارزشمندی است، اما بهتنهایی پاسخگوی نیازهای کشاورزی امروز نیست. نسل جدید کشاورزان باید علاوه بر شناخت زمین و تولید، با فناوریهای نوین، روشهای افزایش بهرهوری، مدیریت منابع، تجهیزات جدید و شیوههای علمی تولید نیز آشنا باشد.
در اینجا نقش آموزشوپرورش فقط انتقال محتوای درسی نیست؛ مدرسه میتواند بستری باشد که در آن تجربههای موجود، علمیتر، دقیقتر و بهروزتر شوند. در چنین الگویی، یادگیری دیگر صرفاً برای امتحان نیست؛ دانشآموز میتواند آموخته خود را در محیط واقعی به کار بگیرد.
تجهیزات مهماند؛ اما تمام ماجرا نیستند
یکی از نخستین مسائلی که هنگام صحبت از هنرستانها مطرح میشود، تجهیزات و امکانات آموزشی است. بدون تردید آموزش مهارتی نیازمند زیرساخت است و هنرستانی که قرار است نیروی ماهر تربیت کند، باید امکان تمرین و کار عملی را برای هنرجو فراهم کند اما آموزش مهارتی را نمیتوان فقط با تعداد دستگاهها و تجهیزات سنجید.
حتی بهترین تجهیزات نیز زمانی به آموزش منجر میشوند که دانشآموز بداند چگونه از آنها استفاده کند، چگونه مسئلهای را حل کند و چگونه دانش خود را بهروز نگه دارد. دانشآموز امروز باید جستوجو کردن را هم یاد بگیرد
آیا هنرستان یعنی حذف دانشگاه؟
یکی از برداشتهای نادرست درباره آموزش مهارتی این است که انتخاب هنرستان را به معنای کنار گذاشتن مسیر دانشگاه بدانیم. در حالی که مسئله اصلی، قرار دادن دانشآموز در برابر یک دوگانه ساده «دانشگاه یا هنرستان» نیست. آموزش مهارتی میتواند دانشآموز را با یک حرفه آشنا کند و در عین حال، مسیر ادامه تحصیل او را نیز باز بگذارد.
اتفاقاً داشتن تجربه عملی در کنار دانش نظری میتواند به دانشآموز کمک کند تا شناخت دقیقتری از علایق و تواناییهای خود پیدا کند و در ادامه مسیر تحصیلی و شغلی، انتخاب آگاهانهتری داشته باشد. مسئله اصلی این است که تحصیل نباید الزاماً به معنای فاصله گرفتن از مهارت باشد.
چرا باید از هنرستان دفاع کرد؟
دفاع از هنرستان به معنای چشمپوشی از مشکلات و کاستیهای آن نیست. برعکس، اگر قرار است آموزش مهارتی در کشور تقویت شود، باید کمبودهای احتمالی در تجهیزات، ارتباط با محیط واقعی کار، محتوای آموزشی و بهروزرسانی مهارتها نیز جدی گرفته شود.
اما نقد یک بخش از آموزشوپرورش نباید به نفی اصل مسیری منجر شود که یکی از مأموریتهای اصلی آن، آماده کردن دانشآموز برای زندگی و کار است.
هنرستانها در واقع بخشی از پاسخ آموزشوپرورش به یک نیاز جدی جامعهاند؛ اینکه دانشآموز تنها با مجموعهای از نمرات و محفوظات از مدرسه خارج نشود، بلکه بتواند دانستههای خود را در دنیای واقعی به کار بگیرد.
هنرستان؛ یک انتخاب، نه یک انتخاب درجه دو
شاید برای رسیدن به چنین آیندهای، نخستین گام تغییر نگاه جامعه به هنرستان باشد. هنرستان نباید انتخابی تلقی شود که دانشآموز پس از شکست در مسیر آموزش نظری به آن پناه میبرد. آموزش مهارتی، یک مسیر آموزشی مستقل با کارکرد و ارزش اجتماعی مشخص است؛ مسیری که میتواند برای دانشآموزی که علاقه، استعداد و توانایی بیشتری در کار عملی دارد، حتی انتخاب اول باشد.
اگر جامعه به تکنسین ماهر، نیروی فنی، کشاورز متخصص و افرادی نیاز دارد که بتوانند دانش را به عمل تبدیل کنند، طبیعی است که تربیت این نیروها نیز باید از جایی آغاز شود و مدرسه، یکی از بهترین نقاط آغاز است.
هنرستانهای کشاورزی میتوانند نمونهای روشن از این فلسفه باشند؛ جایی که آموزشوپرورش، دانشآموز را نه فقط برای ادامه تحصیل، بلکه برای ساختن، تولید کردن، حل مسئله و مشارکت در آینده اقتصادی و اجتماعی کشور آماده میکند.
محمدجواد باباجانی؛ کارشناس حوزه کشاورزی در گفتوگو با پانا با اشاره به اهمیت آموزش مهارتی در دوران نوجوانی و جوانی اظهار کرد: «آموزش در این سنین به شدت مفید و کارآمد است و در حوزههایی مانند کشاورزی میتواند آثار قابل توجهی بر آینده شغلی دانشآموزان داشته باشد.»
وی با بیان اینکه آموزش کشاورزی ماهیتی عملی دارد، افزود: «بسیاری از دانشآموزانی که وارد این حوزه میشوند، از قبل نیز به دلیل شرایط خانوادگی با کشاورزی، باغداری یا فعالیتهای مرتبط آشنایی دارند. اگر در کنار این تجربه، علم روز کشاورزی نیز به آنها آموزش داده شود، این دانش نه تنها برای خود دانشآموز، بلکه برای خانواده او نیز بسیار مفید خواهد بود.»
باباجانی با اشاره به برخی انتقادها درباره بهروز نبودن تجهیزات و آموزشها در هنرستانهای کشاورزی، راهکار مواجهه با این مسئله را صرفاً افزایش تجهیزات ندانست و گفت: «پیش از آموزش علم کشاورزی، باید نحوه استفاده صحیح از امکانات و ابزارهای موجود، از جمله گوشی و اینترنت، به دانشآموزان آموزش داده شود.»
وی ادامه داد: امروز دانشآموز میتواند با استفاده از اینترنت، به منابع علمی و آموزشی دانشگاههای معتبر دنیا دسترسی پیدا کند. اگر دانشآموزان یاد بگیرند چگونه از اینترنت به شکل صحیح استفاده کنند، میتوانند با روشهای نوین کشاورزی آشنا شوند و دانش خود را بهروز کنند.
اینترنت؛ حلقه اتصال هنرجویان به علم روز
این کارشناس کشاورزی با انتقاد از محدودیتهای موجود در استفاده آموزشی از تلفن همراه در مدارس، اظهار کرد: «آوردن گوشی در مدارس ممنوع است و حتی اگر معلمی بخواهد در کلاس برای استفاده از اینترنت تلفن همراه خود را بیرون بیاورد، ممکن است با برخورد مسئولان مدرسه مواجه شود. در چنین شرایطی این سؤال مطرح است که دانشآموز و هنرجو چگونه باید با علم روز دنیا آشنا شود؟»
باباجانی تأکید کرد: «علم روز امروز کاملاً در دسترس است و مسئله اصلی، ایجاد شرایطی برای استفاده صحیح از این منابع است. دانشآموزان باید یاد بگیرند چگونه منابع معتبر را پیدا کنند، مطالب علمی را بررسی کنند و از دانش تولیدشده در دانشگاهها و مراکز علمی جهان بهره بگیرند.»
وی برای توضیح اهمیت این موضوع به مسئله کمبود آب در کشور اشاره کرد و گفت: «وقتی کشور با محدودیت منابع آب مواجه است، روشهایی مانند آبیاری زیرسطحی میتواند مورد توجه قرار گیرد. یک دانشآموز هنرستانی میتواند با یک جستوجوی ساده با روشهایی که در کشورهای مختلف برای مدیریت آب و آبیاری مورد استفاده قرار میگیرد، آشنا شود و سپس متناسب با امکانات موجود، راهکارهای جدید را مورد بررسی قرار دهد.»
باباجانی افزود: «حتی اگر امکان تهیه بهترین و پیشرفتهترین تجهیزات وجود نداشته باشد، میتوان روشهای نوین را با امکانات موجود بومیسازی و اجرا کرد. بنابراین، صرف داشتن تجهیزات پیشرفته به تنهایی کافی نیست؛ مهم این است که دانشآموز بداند چگونه از دانش و فناوری موجود استفاده کند.»
هنرستان؛ مسیری برای تربیت نیروی ماهر
وی در ادامه با تأکید بر نقش هنرستانها در تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور گفت: «تجربه نشان داده است افرادی که از سنین نوجوانی یک مهارت عملی را یاد میگیرند، ظرفیت بالایی برای ورود به بازار کار دارند.»
باباجانی با اشاره به تجربه شخصی خود از دوران تحصیل در هنرستان اظهار کرد: «بسیاری از همدورههای من که حدود ۵۰ سال پیش وارد هنرستان شدند، امروز بیکار نیستند؛ چراکه هر کدام مهارتی یاد گرفتند و توانستند بر اساس همان مهارت برای خود شغل ایجاد کنند.»
وی ادامه داد: «حتی برخی از افرادی که پس از آن به خارج از کشور رفتند، به دلیل اینکه از نوجوانی کار عملی و مهارت فنی را آموخته بودند، مورد توجه قرار گرفتند. دلیل این مسئله آن است که فردی که از نوجوانی کار با ابزار و مهارت عملی را یاد میگیرد، برای انجام یک کار مشخص آمادگی بیشتری دارد.»
این فعال حوزه آموزش مهارتی با مقایسه این وضعیت با بخشی از فارغالتحصیلان دانشگاهی گفت: «یکی از مشکلاتی که امروز در حوزه اشتغال وجود دارد این است که بخشی از فارغالتحصیلان دانشگاهی آموزشهای خود را بیشتر به شکل نظری دریافت کردهاند و در زمان ورود به بازار کار، مهارت عملی لازم را ندارند.»
وی افزود: «به همین دلیل، هنرستانها میتوانند نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی ماهر داشته باشند؛ نیرویی که به جای انتظار برای استخدام، توانایی انجام یک کار مشخص و ایجاد اشتغال را داشته باشد.»
تغییر نگاه خانوادهها به هنرستانها
باباجانی با اشاره به تغییر نگاه جامعه نسبت به آموزشهای فنی و حرفهای خاطرنشان کرد: «در گذشته هنرستانی بودن گاهی با نگاه منفی و حتی توهینآمیز همراه بود، اما امروز خانوادهها بیش از گذشته متوجه شدهاند که دانشآموز هنرستانی میتواند با یادگیری یک مهارت، توانایی اداره زندگی و ورود به بازار کار را به دست آورد.»
وی تأکید کرد: «تربیت نیروی ماهر بهویژه در بخشهایی مانند کشاورزی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه کشور برای افزایش بهرهوری، کاهش مصرف منابع و حرکت به سمت روشهای نوین تولید، به افرادی نیاز دارد که هم دانش داشته باشند و هم بتوانند آن را در عمل اجرا کنند.»
دانشآموز باید «یادگیری» را یاد بگیرد
باباجانی در پایان با تأکید بر تغییر نقش معلم در نظام آموزشی امروز گفت: «در شرایط کنونی نمیتوان انتظار داشت که معلم تنها منبع انتقال دانش به دانشآموز باشد. دانشآموز باید یاد بگیرد چگونه فکر کند، چگونه منابع معتبر را پیدا کند و چگونه درستی اطلاعاتی را که دریافت میکند تشخیص دهد.»
وی افزود: «در کنار آموزشهای معلم، دانشآموزان و هنرجویان باید بتوانند از منابع علمی معتبر دانشگاههای دنیا استفاده کنند و حتی از ابزارهای جدیدی مانند هوش مصنوعی برای یادگیری بهره بگیرند؛ البته به شرط آنکه توانایی بررسی و قضاوت درباره صحت پاسخها را نیز داشته باشند.»
این فعال حوزه آموزش مهارتی خاطرنشان کرد: «دورهای که معلم صرفاً مانند یک ضبط صوت، اطلاعات را به دانشآموز منتقل کند گذشته است و دانشآموزان امروز باید علاوه بر یادگیری مطالب، روش درست فکر کردن، جستوجوی اطلاعات و ارزیابی منابع را نیز بیاموزند.»
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه