قلعه امیر مفخم دزک، نگینی تاریخی در چهارمحال وبختیاری

در روستای  دزک از توابع شهرستان کیار واقع در استان چهارمحال و بختیاری،  بنایی تاریخی و باشکوه قد برافراشته است که گویی شاهدی خاموش بر فراز و فرودهای تاریخ ایران زمین است؛ قلعه امیر مفخم بختیاری. که با نام قلعه دزک نیز شناخته می‌شود، نه تنها از نظر معماری چشم‌نواز و منحصر به فرد است، بلکه به دلیل میزبانی از شخصیت‌های برجسته دوران قاجار و مشروطه، اهمیتی دوچندان یافته است.

قلعه امیر مفخم در سال ۱۲۹۲ هجری قمری به دستور لطفعلی‌خان امیر مفخم بختیاری، یکی از خوانین قدرتمند ایل بختیاری و پسر امام قلی‌خان حاجی ایلخانی، بنا نهاده شد. امیر مفخم، فردی ادیب، هنردوست و تاریخ‌دان بود و این قلعه را با الهام از معماری ایرانی و اروپایی احداث کرد. در ابتدا، این بنا با اهداف نظامی و استحکامات دفاعی طراحی و ساخته شد، اما با گذشت زمان و اضافه شدن تزئینات داخلی و طراحی‌های لوکس، به کاخی مجلل تبدیل گردید.

این قلعه که اکنون در حدود ۵۰۷۶ متر مربع وسعت دارد، ابتدا شامل اسکلت بنا و طبقه همکف بود و به تدریج، قسمت‌های دیگر ساختمان شامل عمارت، طبقه دوم، حیاط خلوت و تزئینات بنا به آن افزوده شد. معماری قلعه دزک ترکیبی از استحکام قلعه‌های نظامی و ظرافت کاخ‌های اروپایی است که با هنر دست معماران ایرانی در هم آمیخته است.

قلعه دزک دارای دو طبقه است که هر کدام زیبایی‌ها و اسرار خاص خود را در دل دارند. طبقه اول شامل هشتی ورودی، محوطه قلعه و چهار ایوان است. طبقه دوم اما، محل قرارگیری سالن‌های اصلی مانند دیوانخانه یا سفره‌خانه، تالار آینه با تزئینات خیره‌کننده و اتاق‌های گوشواره است. در این بخش‌ها، نقاشی‌هایی از مناظر طبیعی، حیوانات، داستان‌های شاهنامه و نقوش اساطیری به چشم می‌خورد.

آنچه بر شکوه و اهمیت قلعه امیر مفخم می‌افزاید، حضور شخصیت‌های نامی ایران در دوران مختلف است. این قلعه در زمان حیات امیر مفخم و پس از آن، پناهگاه و محل اقامت بسیاری از بزرگان بوده است. از جمله مشهورترین این افراد می‌توان به علامه علی‌اکبر دهخدا اشاره کرد. دهخدا در دوران پرآشوب جنگ جهانی اول و هنگامی که تحت تعقیب بود، مدتی در این قلعه اقامت گزید و از کتابخانه غنی امیر مفخم برای تدوین لغت‌نامه و گردآوری یادداشت‌های "امثال و حکم" بهره برد. 

علاوه بر دهخدا، حضور شخصیت‌های برجسته‌ای چون ملک‌الشعرای بهار، فرخی یزدی، دکتر محمد مصدق، وحید دستگردی ، قلعه دزک را به مرکزی برای تبادل اندیشه، اتحاد و تصمیم‌گیری‌های ملی تبدیل کرده بود.