هادی مقدم‌دوست: فیلمساز باید صاحب نگاه و رأی شخصی باشد

به گزارش ستاد خبری نوزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مقاومت هادی مقدم‌دوست، نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیون، در سومین روز از کارگاه‌های انتقال تجربه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت درباره ایده‌یابی، اقتباس، خلاقیت، تفاوت فیلم کوتاه و بلند، جهان شخصی فیلمساز و نسبت تجربه زیسته با سینمای مقاومت سخن گفت.

مقدم‌دوست در ابتدای این نشست با تأکید بر اینکه نقطه آغاز بسیاری از آثار سینمایی «ایده» است، گفت حتی در اقتباس نیز نمی‌توان مرحله ایده‌یابی را کنار گذاشت.

اقتباس یعنی کشف «شعله» اثر

او توضیح داد اینکه فیلمساز یک کتاب یا منبع اقتباسی در اختیار داشته باشد، به این معنا نیست که همه چیز آماده است و فقط باید متن را به فیلمنامه تبدیل کند.

مقدم‌دوست با اشاره به معنای واژه اقتباس گفت: «اقتباس یعنی نوری یا شعله‌ای برگرفتن. وقتی اثری را می‌خوانید و از آن تأثیر می‌گیرید، باید بفهمید دقیقاً چه چیزی شما را روشن کرده است؛ شخصیت، موقعیت، فضای اثر یا نگاه آن.»

به گفته او، منبع اقتباس نیز الزاماً کتاب نیست و می‌تواند داستان کوتاه، شعر، ضرب‌المثل، مقاله، یک شخصیت، یک نقاشی یا حتی یک موقعیت روزمره باشد.

فیلمساز باید «مشاهده‌گر دقیق» باشد

یکی از کلیدواژه‌های اصلی سخنان مقدم‌دوست «مشاهده‌گری» بود.

او با استفاده از اشیای ساده موجود در سالن توضیح داد که فیلمساز نباید فقط نام و ظاهر یک شیء را ببیند، بلکه باید به جنس، فرم، اندازه، کاربرد و رابطه اجزای آن توجه کند.

به اعتقاد او، همین شیوه نگاه به جزئیات، نویسنده را برای درک ساختار روایت آماده می‌کند؛ زیرا فیلمنامه نیز یک سازه است و عناصر آن باید مانند اجزای یک ساعت یا خودرو با هم کار کنند.

مقدم‌دوست گفت خلاقیت وقتی به نتیجه می‌رسد که خیال هنرمند به دانایی و تجربه مجهز باشد و از تعبیر «خیال مسلح» برای این وضعیت استفاده کرد.

فیلم کوتاه از موقعیت‌های کوچک شکل می‌گیرد

این کارگردان در ادامه درباره تفاوت ایده در فیلم کوتاه و بلند گفت قواعدی مانند وحدت مکان یا تعداد محدود شخصیت‌ها الزام قطعی فیلم کوتاه نیستند، اما بسیاری از ایده‌های مناسب فیلم کوتاه از موقعیت‌های کوچک و دقیق شکل می‌گیرند.

او مثال زد کودکی که از مدرسه به خانه می‌آید، می‌خوابد و بعد از بیدار شدن تصور می‌کند صبح روز بعد شده است. به گفته مقدم‌دوست، همین لحظه ساده می‌تواند یک فیلم کوتاه کامل بسازد.

وی تأکید کرد: «فیلمساز کوتاه باید شم خودش را برای دیدن جزئیات تربیت کند. همیشه لازم نیست دنبال اتفاق‌های بزرگ باشیم. یک موضوع کوچک می‌تواند بسیار مهم باشد.»

امضای هنری از «رأی» فیلمساز می‌آید

مقدم‌دوست در بخش دیگری از کارگاه به موضوع جهان شخصی فیلمساز پرداخت و گفت مشاهده به‌تنهایی کافی نیست؛ هنرمند باید نسبت به آنچه می‌بیند، تحلیل و رأی داشته باشد.

به گفته او، همین رأی و زاویه دید به مرور دستخط و امضای شخصی فیلمساز را می‌سازد.

مقدم‌دوست گفت: «اگر کسی می‌خواهد صاحب سلیقه یا سبک باشد، باید صاحب رأی باشد.»

او با نقد این دیدگاه که هنرمند نباید در اثر خود نظر داشته باشد، افزود اگر فیلمساز تمام تلاشش را برای حذف نگاه شخصی خود انجام دهد، اثر ممکن است به یک گزارش خنثی تبدیل شود.

برای ساخت فیلم مقاومت، حضور در جنگ شرط نیست

بخش مهم دیگری از سخنان مقدم‌دوست به تجربه زیسته و سینمای مقاومت اختصاص داشت.

او گفت تجربه زیسته الزاماً به معنای حضور مستقیم در همان موقعیت نیست. برای مثال ممکن است نویسنده پزشک نباشد، اما با مفاهیمی مانند علاج، یاری و بهبودی زندگی کرده باشد.

به همین ترتیب، فیلمسازی که در جنگ حضور نداشته، می‌تواند با مفاهیمی مانند حق، عزت، استقلال و دفاع از حق زیسته باشد.

مقدم‌دوست تأکید کرد: «برای نوشتن درباره مقاومت لازم نیست حتماً در میدان جنگ بوده باشید، اما باید با بنیادهای آن زندگی کرده باشید.»

او افزود اگر فیلمساز در زندگی شخصی خود به درستکاری، ایستادگی و دفاع از حق باور داشته باشد، هنگام مواجهه با یک روایت جنگی بهتر می‌تواند معنای مقاومت را بفهمد و آن را به شکل اصیل‌تری روایت کند.

اثر اصیل از باور واقعی می‌آید

مقدم‌دوست در جمع‌بندی سخنانش گفت تحقیق می‌تواند اطلاعات تاریخی و میدانی را در اختیار فیلمساز قرار دهد، اما اصالت اثر از جایی می‌آید که موضوع برای او صرفاً یک سفارش بیرونی نباشد.