در گفت‌وگو با پانا:
افشین سنگ‌چاپ: تاریخ را باید برای نسل جوان بازخوانی کرد/ «دیوار دفاعی» روایت ایستادگی مردم در برابر بیگانگان است
در «دیوار دفاعی» نقش «سفیر مرگ» را بازی می‌کنم/در «دیوار دفاعی» با ورود شخصیت من، باید منتظر مرگ باشید
تهران (پانا) - افشین سنگ‌چاپ، بازیگر سریال «دیوار دفاعی» که با مشارکت سیمافیلم تولید شده است، با اشاره به تفاوت‌های نقش خود در این مجموعه تلویزیونی، از تلاش گروه سازنده برای بازآفرینی فضای تاریخی اثر و پرداختن به مفاهیمی همچون همبستگی، وفاداری و ایستادگی سخن گفت.
افشین سنگ‌چاپ در گفت‌وگو با خبرنگار پانا درباره انگیزه خود برای پذیرفتن نقش در سریال «دیوار دفاعی» اظهار کرد: من معمولاً از سوی کارگردان‌ها برای ایفای نقش‌های منفی انتخاب می‌شوم. وقتی فیلمنامه این مجموعه را خواندم، متوجه شدم که با وجود منفی بودن شخصیت، نقش پررنگ‌تر و تأثیرگذارتری نسبت به تجربه‌های قبلی‌ام دارد. ویژگی جذاب این شخصیت برایم این بود که با حضور او، اتفاقی تلخ مانند قتل رخ می‌دهد و مخاطب می‌داند که ورود این آدم می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
وی درباره چالش‌های ایفای نقش در یک مجموعه تاریخی و تلاش برای فاصله گرفتن از ذهنیت امروزی افزود: جذابیت بازی در یک اثر تاریخی برای من این است که باید فکر کنم آدم‌های آن دوران چگونه صحبت می‌کردند، چگونه راه می‌رفتند و چه نوع پوششی داشتند. تلاش من این بود که شخصیتی امروزی ارائه ندهم و تا جایی که امکان دارد، به آدم‌های همان دوره نزدیک شوم. البته لباس، گریم، دکور و فضایی که گروه طراحی برای بازیگر ایجاد می‌کند، در این مسیر بسیار مؤثر است.
این بازیگر ادامه داد: این چالش فقط مختص بازیگر نیست، بلکه نویسنده، کارگردان و دیگر عوامل نیز با آن درگیر هستند. همه باید به این فکر کنند که ادبیات، رفتار و شیوه زندگی مردم در آن دوره چگونه بوده و چطور می‌توان آن را به شکلی باورپذیر مقابل دوربین بازآفرینی کرد.
پژوهش تاریخی و همراهی کارگردان در شکل‌گیری شخصیت
سنگ‌چاپ درباره آمادگی خود برای ایفای نقش و شناخت شرایط اجتماعی و سیاسی آن دوران بیان کرد: ما از سال‌های پایانی دوره قاجار و آغاز دوره پهلوی، ورود فناوری‌ها و تغییرات سبک زندگی در آن مقطع تاریخی اطلاعاتی داریم و در طول زندگی با این موضوعات مواجه شده‌ایم. با این حال، برای ایفای چنین نقشی، مراجعه به منابع و تصاویر باقی‌مانده از آن دوران نیز اهمیت دارد.
وی افزود: در این پروژه، احمد کاوری از نظر تاریخی تسلط خوبی داشت و هرجا لازم بود، توضیحات موردنیاز را در اختیار ما قرار می‌داد. بخشی از کار بر اساس اطلاعات عمومی و مطالعات خودمان پیش می‌رفت و بخشی دیگر با راهنمایی‌های کارگردان شکل می‌گرفت. درباره برخی جزئیات، مانند شیوه دقیق صحبت کردن مردم آن دوره، منابع صوتی چندانی در دسترس نیست، اما تلاش می‌کردیم با بررسی شواهد موجود و کمک عوامل، به فضای تاریخی نزدیک شویم.
شخصیتی که برای تأمین معاش، به همکاری با انگلیسی‌ها تن می‌دهد
این بازیگر درباره ارتباط شخصیت خود با مبارزات کارگران صنعت نفت و ایستادگی آنان در برابر شرکت‌های انگلیسی توضیح داد: اگر سریال را دنبال کنید، می‌بینید که در جوامع کارگری و محیط‌های جمعی، گاهی افرادی شناسایی می‌شوند که به دلیل نیازهای مالی و شرایط زندگی، آمادگی بیشتری برای همکاری با صاحبان قدرت دارند. طرف مقابل نیز با وعده پول، رفاه و تأمین نیازهایشان، تلاش می‌کند آن‌ها را با خود همراه کند.
سنگ‌چاپ ادامه داد: شخصیتی که من بازی می‌کنم، نماینده گروهی از کارگران است، اما فردی سست‌عنصر محسوب می‌شود که در نهایت به همکاری با انگلیسی‌ها تن می‌دهد. او به دلیل فقر و شرایط زندگی خود، این همکاری را راهی برای تأمین معاش می‌بیند. از سوی دیگر، وابستگی عمیقی به قوم و جامعه‌ای که نمایندگی آن را بر عهده دارد، ندارد و همین موضوع زمینه سوءاستفاده دیگران از او را فراهم می‌کند.
تاریخ تکرار می‌شود، اگر حافظه تاریخی خود را فراموش کنیم
وی درباره چگونگی برقراری ارتباط نسل جوان با دغدغه‌های مردم آن دوران گفت: به نظرم اتفاقاتی که در «دیوار دفاعی» می‌بینیم، شباهت‌هایی با مسائل امروز دارد. هدف از ساخت یک اثر تاریخی این است که حافظه تاریخی مخاطب بیدار شود و بداند بسیاری از اتفاقات در گذشته نیز رخ داده‌اند. تاریخ دائماً در حال تکرار است و یکی از کارکردهای چنین مجموعه‌ای می‌تواند یادآوری تجربه‌های گذشته باشد.
این بازیگر افزود: پیام مهم این روایت آن است که مردم در برابر فشارها سست نشوند و بدانند با اتحاد و مقاومت می‌توان در برابر جریان‌هایی که به دنبال منافع خود هستند، ایستادگی کرد. از زمانی که صنعت نفت به‌صورت رسمی و ملی وارد زندگی ایرانیان شد، کشور با چالش‌ها و درگیری‌هایی در این زمینه روبه‌رو بوده است.
با این حال، حافظه تاریخی انسان‌ها گاهی به‌سرعت اتفاقات گذشته را فراموش می‌کند و به همین دلیل، بازگویی این تجربه‌ها اهمیت دارد.
سنگ‌چاپ ادامه داد: به نظرم یکی از وظایف تلویزیون این است که چنین موضوعاتی را دوباره مطرح کند تا مخاطب به یاد بیاورد که در گذشته نیز مردم برای حفظ حقوق خود تلاش کرده‌اند، هزینه داده‌اند و در برابر تضییع حقوقشان ایستاده‌اند.
«سفیر مرگ»؛ ویژگی متفاوت نقش افشین سنگ‌چاپ
وی درباره تفاوت این نقش با تجربه‌های قبلی خود در بازیگری اظهار کرد: مهم‌ترین ویژگی این نقش، تاریخی بودن آن است که به‌خودی‌خود چالش‌های زیادی برای بازیگر ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، شخصیت به شکلی پرداخت شده بود که می‌توان او را «سفیر مرگ» نامید. یعنی وقتی وارد صحنه می‌شود، مخاطب انتظار دارد اتفاقی تلخ رخ دهد و احتمالاً کسی کشته شود. این ویژگی از نظر فنی برایم بسیار جذاب بود، زیرا پیش از این تجربه مشابهی در یک مجموعه تاریخی نداشتم.
این بازیگر با اشاره به سابقه دوستی خود با احمد کاوری گفت: حدود ۲۰ سال است که با آقای کاوری دوستی دارم و همیشه علاقه‌مند بودم در پروژه‌ای با او همکاری کنم. در کنار جذابیت نقش، رفاقت و صمیمیتی که میان اعضای گروه وجود داشت نیز برایم اهمیت زیادی داشت. شناخت متقابل عوامل از یکدیگر و آگاهی از توانایی‌ها و نقاط قوت و ضعف هم، به پیشبرد بهتر کار کمک می‌کرد.
لباس و گریم، بازیگر را وارد جهان شخصیت می‌کند
سنگ‌چاپ درباره تأثیر فضاسازی و طراحی صحنه بر بازی خود بیان کرد: گاهی بازیگر پس از پوشیدن لباس و گریم یک شخصیت، تازه متوجه می‌شود که آن نقش چه ویژگی‌هایی دارد. شیوه راه رفتن، صحبت کردن و حتی نوع حرکت بدن، به لباس و فضایی که شخصیت در آن قرار می‌گیرد، وابسته است. در «دیوار دفاعی» نیز فضاسازی گروه و حساسیت کارگردان کمک کرد تا بتوانیم وارد جهان آن دوران شویم.
وی ادامه داد: شرایط صنعت نفت در سال‌های ابتدایی فعالیت آن با امروز تفاوت زیادی داشت. امکانات محدود بود و بسیاری از کارها به شکل ابتدایی و با ابزارهای ساده انجام می‌شد. وقتی بازیگر در چنین فضایی قرار می‌گیرد، بهتر می‌تواند تفاوت‌های آن دوران با زندگی امروز را درک کند. به نظرم دقت در جزئیات فنی و طراحی صحنه از ویژگی‌های قابل‌توجه این مجموعه است.
این بازیگر با اشاره به بازخوردهایی که از مخاطبان دریافت کرده است، افزود: با وجود اینکه گاهی درباره میزان مخاطبان تلویزیون صحبت می‌شود، بازخوردهایی که از مردم و علاقه‌مندان دریافت کرده‌ایم، نشان می‌دهد که سریال توانسته مخاطبان خود را پیدا کند. به نظرم اجرای دقیق صحنه‌ها و توجه به جزئیات در جذب مخاطب مؤثر بوده است.
فوتبال؛ نمادی از اتحاد و همبستگی مردم
وی درباره نقش فوتبال در داستان «دیوار دفاعی» و تبدیل شدن این ورزش به ابزاری برای نمایش اتحاد و استقلال‌طلبی مردم گفت: یکی از جذابیت‌های سینما، تئاتر و تلویزیون، خلق نمادها و انتقال مفاهیم از طریق روایت است. اگر آثار نمایشی فقط به بازگویی اتفاقات محدود شوند و نتوانند مخاطب را به فکر وادارند، بخش مهمی از ظرفیت خود را از دست می‌دهند.
سنگ‌چاپ ادامه داد: در «دیوار دفاعی»، فوتبال به‌عنوان یک ورزش صرف مطرح نمی‌شود، بلکه به نمادی از اتحاد، همبستگی و همدلی تبدیل می‌شود. فوتبال ذاتاً یک فعالیت گروهی است و موفقیت در آن به هماهنگی اعضای تیم وابسته است. همین ویژگی باعث می‌شود که این ورزش در بستر یک روایت تاریخی، معنایی فراتر از رقابت ورزشی پیدا کند.
وی افزود: شاید مخاطب در ابتدا از خود بپرسد که چرا فوتبال در چنین داستانی مطرح شده است، اما با پیش رفتن روایت می‌تواند متوجه شود که این ورزش چگونه به ابزاری برای مبارزه تبدیل می‌شود. در اینجا به‌جای درگیری فیزیکی، خشونت و تحقیر طرف مقابل، یک فعالیت فرهنگی و ورزشی می‌تواند حامل پیام مقاومت باشد.
این بازیگر تأکید کرد: به نظرم این ایده که بتوان به‌جای جنگ و درگیری، از ابزارهای فرهنگی و ورزشی برای مقابله و اثبات توانایی‌ها استفاده کرد، از جذابیت‌های این مجموعه است. امیدوارم مخاطبان نیز این پیام را دریافت کنند. برای ما که در پروژه حضور داشتیم، پرداختن به چنین موضوعی تجربه متفاوت و لذت‌بخشی بود.
اتحاد، صداقت و ایستادگی؛ پیام‌های اصلی «دیوار دفاعی»
سنگ‌چاپ در پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین پیام سریال از نگاه او چیست، گفت: به نظرم ما سال‌هاست با مفاهیمی مانند اتحاد، همبستگی و صداقت مواجهیم. این مفاهیم بارها در آثار مختلف مطرح شده‌اند، اما آنچه اهمیت دارد، شیوه بیان و ارائه آن‌هاست. در «دیوار دفاعی» تلاش شد این مفاهیم در قالب یک داستان دراماتیک و با زبانی جذاب‌تر به مخاطب منتقل شوند.
وی افزود: وفادار ماندن به یکدیگر، سست نشدن در برابر مشکلات و نفروختن رفیق برای رسیدن به منافع شخصی، از جمله مفاهیمی است که در این مجموعه مطرح می‌شود. به نظرم گروه سازنده توانسته این موضوعات را در دل یک روایت ساده و دلنشین که در کنار مسائل تاریخی، بخش‌های خانوادگی و عاشقانه نیز دارد، قرار دهد.
این بازیگر خاطرنشان کرد: یکی از پیام‌های مهم سریال این است که می‌توان از زاویه‌ای متفاوت به تاریخ نگاه کرد و مفاهیم آشنایی مانند اتحاد و مقاومت را در قالب روایتی تازه به مخاطب ارائه داد.
تولید در شرایط جنگی با همدلی عوامل ادامه یافت
سنگ‌چاپ در بخش پایانی گفت‌وگو با اشاره به شرایط دشوار تولید سریال، از تلاش عوامل برای ادامه فیلم‌برداری در دوران جنگ قدردانی کرد و گفت: از گروه کارگردانی، تهیه‌کنندگان و به‌ویژه آقای ده‌نمکی و احمد کاوری تشکر می‌کنم. آن‌ها علاوه بر مسئولیت‌های حرفه‌ای خود، درگیر مسائل و مشکلات اعضای گروه نیز بودند و تلاش می‌کردند شرایطی فراهم شود که بازیگران بتوانند با آرامش بیشتری مقابل دوربین حاضر شوند.
وی ادامه داد: ما در شرایطی کار می‌کردیم که کشور درگیر جنگ بود و حتی در مقاطعی، هنگام فیلم‌برداری هواپیماها از بالای سرمان عبور می‌کردند. مدتی کار متوقف شد، اما پس از آنکه امکان ادامه تولید فراهم شد، اعضای گروه با تمام توان به کار بازگشتند. هیچ‌کس به دنبال بهانه‌ای برای کنار کشیدن نبود و همه تلاش می‌کردند خود را به صحنه برسانند.
این بازیگر با اشاره به همدلی اعضای گروه اظهار کرد: من هم با وجود شرایط دشوار، با علاقه به کار بازگشتم. احساس می‌کردم ادامه دادن کار، خودش نوعی ایستادگی است. همان‌طور که در داستان سریال درباره اتحاد و مقاومت صحبت می‌کنیم، در پشت صحنه نیز این همدلی را تجربه کردیم. گروهی که نزدیک به ۸۰ تا ۱۰۰ نفر بود، تلاش کرد در کنار یکدیگر بماند و پروژه را به سرانجام برساند.
سنگ‌چاپ در پایان گفت: اعضای گروه سال‌هاست یکدیگر را می‌شناسند و همین رفاقت و علاقه متقابل باعث شده است همکاری‌های احمد کاوری معمولاً با روحیه‌ای جمعی پیش برود. امیدوارم مخاطبان نیز این علاقه و تلاشی را که پشت تولید مجموعه وجود داشته، در تصاویر و اجرای بازیگران احساس کنند.
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه