در گفتوگو با پانا:
اوجانی: سینمای کودک با «بزنوبکوب» نجات پیدا نمیکند
قصه و تعلیق، حلقه مفقوده آثار امروز
تهران (پانا) - محمدمتین اوجانی، کارگردان سینما، ضعف در قصهپردازی، عقبماندگی فنی، غلبه نگاه موزیکال و نبود حمایتهای مؤثر را از مهمترین چالشهای سینمای کودک دانست و تأکید کرد نجات این حوزه، نیازمند حضور نیروهای متخصص، حمایت عملی نهادها و طراحی یک چرخه منسجم از تولید تا اکران و عرضه در پلتفرمهاست.
محمدمتین اوجانی در گفتوگو با پانا با اشاره به تجربه فعالیت خود در سینمای اجتماعی و کودک اظهار کرد: «فعالیت اصلی من در حوزه سینمای اجتماعی است و در دومین تجربه کارگردانیام وارد سینمای کودک شدم. این حوزه برخلاف تصوری که گاهی وجود دارد، عرصهای ساده و دمدستی نیست؛ بلکه ژانری بسیار جدی، حساس و تخصصی است.»
وی درباره کاهش استقبال مخاطبان از فیلمهای کودک نسبت به دهههای گذشته گفت: «نخستین چالش، عقبماندگی فنی و تکنیکی است. در سینمای جهان، انیمیشن و جلوههای ویژه رایانهای رشد چشمگیری داشتهاند و ما نیز برای جذب مخاطب باید به استانداردهای روز نزدیک شویم؛ هرچند در سالهای اخیر، انیمیشنهای قابل قبولی در ایران تولید شده و گامهای موفقی در این مسیر برداشته شده است.»
قصههای کودک نباید قربانی پیامهای مستقیم شوند
این کارگردان، ضعف در قصه و فیلمنامه را یکی دیگر از مشکلات جدی سینمای کودک عنوان کرد و افزود: «سینمای کودک نیز مانند دیگر بخشهای سینمای ایران از ضعف در قصهپردازی رنج میبرد. آثار کودک در گذشته از غنای روایی بیشتری برخوردار بودند و امروز باید با آسیبشناسی دقیق عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، زمینه احیای این غنا را فراهم کنیم.»
اوجانی با انتقاد از ورود افراد فاقد دانش و تجربه کافی به این حوزه تصریح کرد: «برخی تصور میکنند سینمای کودک عرصهای ساده است و میتوان در مدت کوتاهی اثری برای این گروه سنی تولید کرد؛ درحالیکه این نگاه کاملاً اشتباه است. متأسفانه گاهی شاهد حضور افرادی هستیم که بدون برخورداری از دانش و تجربه لازم، سینمای کودک را به محلی برای آزمونوخطا تبدیل میکنند.»
وی ادامه داد: «تفاوت آثار ماندگار گذشته با بسیاری از تولیدات امروز در تسلط فیلمسازان بر روایت است. اگر کارگردان، جهان و مدیوم کودک را بهدرستی بشناسد، میتواند مفاهیم اخلاقی را در تار و پود قصه قرار دهد و آن را برای کودک باورپذیر کند؛ اما در صورت فقدان دانش و شناخت، قصه بهراحتی قربانی شعار میشود.»
فیلمساز باید با جهان کودکان همزیستی فکری داشته باشد
کارگردان سینما درباره غلبه نگاه پیاممحور بر برخی آثار کودک توضیح داد: «ما بهعنوان بزرگسال، هنگامی که برای کودکان فیلم میسازیم، باید از دنیای خود فاصله بگیریم و به سطح تفکر، تجربه و زیست آنها نزدیک شویم. در نمونههای موفق جهانی نیز پیامهای اخلاقی در بطن داستان وجود دارند، اما تبحر فیلمنامهنویس و کارگردان در شیوه روایت، مانع از شعارزدگی اثر میشود.»
وی افزود: «اگر قصه صرفاً به ویترینی برای نمایش یک شعار تبدیل شود، اثر به دل مخاطب نمینشیند. پیام باید از دل داستان و کنش شخصیتها شکل بگیرد، نه اینکه بهصورت مستقیم به کودک تحمیل شود.»
سینمای کودک فقط به رنگ، موسیقی و «بزنوبکوب» نیاز ندارد
اوجانی با اشاره به غلبه الگوی کمدی موزیکال در سینمای کودک ایران گفت: «بهدلیل نگرانی درباره بازگشت سرمایه، این تصور در میان برخی تهیهکنندگان شکل گرفته است که هر اندازه فیلم به فضای موزیکال و “بزنوبکوب” نزدیکتر باشد، مخاطب کودک بیشتری جذب میکند؛ درحالیکه موسیقی و فضای شاد بهتنهایی برای موفقیت یک اثر کافی نیست.»
وی تعلیق دراماتیک را یکی از حلقههای مفقوده آثار کودک دانست و بیان کرد: «همانطور که در فیلمهای بزرگسال به تعلیق نیاز داریم، در سینمای کودک نیز باید نسخهای متناسب و کنترلشده از تعلیق وجود داشته باشد. کودک باید در کنار رنگ، موسیقی و جذابیتهای بصری، با قصه و سرنوشت شخصیتها نیز درگیر شود.»
این کارگردان با تأکید بر تأثیر سینما بر شکلگیری جهانبینی کودکان ادامه داد: «سینمای کودک مستقیماً با ذهن و آینده کودکان سر و کار دارد. مفاهیمی که در این آثار ارائه میشوند، میتوانند بخشی از شاکله فکری و اجتماعی نسل آینده را شکل دهند؛ بنابراین نمیتوان این حوزه را صرفاً یک سرگرمی زودگذر دانست.»
اوجانی از تهیهکنندگان و فیلمنامهنویسان خواست ریسک عبور از الگوهای تکراری را بپذیرند و گفت: «ضروری است میان فضای شاد و موزیکال و روایت قصهای منسجم توازن برقرار شود. سینمای کودک ظرفیت ورود به ژانرهای ماجراجویانه، معمایی و حتی درامهای اجتماعی متناسب با جهان کودکان را دارد و نباید آن را به یک الگوی محدود تقلیل داد.»
حمایت از سینمای کودک باید از شعار به عمل برسد
وی با تأکید بر نقش دولت و نهادهای مسئول در احیای سینمای کودک اظهار کرد: «صداوسیما میتواند با اختصاص تیزرهای حمایتی و وزارت آموزشوپرورش با تسهیل اکران فیلمهای کودک برای مدارس، انگیزه تهیهکنندگان را برای سرمایهگذاری در این حوزه افزایش دهند.»
اوجانی افزود: «اگر تهیهکننده بداند از حمایتهای تبلیغاتی و زیرساختی برخوردار خواهد بود، با اطمینان بیشتری به سمت تولید فیلم کودک میرود و کمتر به فرمولهای تکراری و سلبریتیمحور متکی میشود. کاهش بروکراسی و پیچیدگیهای اداری نیز میتواند مسیر تولید را برای فیلمسازان هموارتر کند.»
فیلمهای کودک پس از اکران به فراموشی سپرده میشوند
این کارگردان با انتقاد از نبود برنامه مشخص برای عرضه آثار کودک پس از پایان اکران سینمایی گفت: «استفاده از واژه “مرده” برای فیلمها پس از اکران تلخ است، اما واقعیت این است که بسیاری از آثار کودک پس از پایان نمایش در سینماها، بهدلیل نبود استراتژی مناسب برای حضور در پلتفرمها، شبکه نمایش خانگی و فضای مجازی، به فراموشی سپرده میشوند.»
وی ادامه داد: «کار کودک فقط تولید فیلم نیست؛ دیدهشدن اثر نیز اهمیت دارد. اگر تبلیغات مناسبی انجام شود و مدارس برای تماشای آثار مشارکت کنند، فروش بلیت افزایش مییابد، تهیهکننده به بازگشت سرمایه نزدیک میشود و انگیزه لازم برای تولید آثار بعدی شکل میگیرد. کمکاری هر یک از اجزای این زنجیره، چرخه تولید و اکران سینمای کودک را مختل میکند.»
همراهی نویسنده، کارگردان و تهیهکننده شرط حفظ کیفیت است
اوجانی درباره تأثیر محدودیتهای مالی بر کیفیت آثار سینمایی گفت: «موفقیت یک پروژه در گرو همسویی نگاه نویسنده، کارگردان و تهیهکننده است. برای من بهعنوان کارگردان، مدیریت زمان و حفظ کیفیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا طولانیشدن بیدلیل تولید میتواند به پروژه آسیب مالی وارد کند.»
وی درباره تجربه حضور خود در سینمای کودک افزود: «در تنها تجربهام در این ژانر با بهروز مفید همکاری داشتم. او بهعنوان تهیهکنندهای دغدغهمند، نهتنها برای کاهش کیفیت و صرفهجویی در زمان فشاری وارد نکرد، بلکه تعامل بسیار سازندهای با گروه تولید داشت.»
جشنوارهها زمینه رقابت و عبور از کلیشهها را فراهم میکنند
این کارگردان در ادامه، نقش جشنوارههای تخصصی بهویژه جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان را مهم ارزیابی کرد و گفت: «برگزاری پرشورتر جشنوارههای کودک و افزایش رویدادهای تخصصی در این حوزه، زمینه رقابتی سالم را فراهم میکند. چنین فضایی میتواند تهیهکنندگان و کارگردانان را ترغیب کند تا از اتکای صرف به عناصر موزیکال فاصله بگیرند و توجه بیشتری به ساختار، محتوا و قدرت روایت داشته باشند.»
اوجانی در پایان ابراز امیدواری کرد با همافزایی نهادهای حمایتی و فعالان سینما، شرایطی فراهم شود که سینمای کودک علاوه بر سرگرمکردن مخاطب، به ابزاری اثرگذار برای پرورش فکری و فرهنگی نسل آینده تبدیل شود.
خبرنگار دانشآموز: ستایش محمودیمقدم
ارسال دیدگاه