ثبت جهانی الموت آغاز مسئولیتی تازه برای حفاظت از میراثی کهن است
تهران (پانا) - قلعه الموت، دژی که قرنها روایتگر تاریخ، سیاست و مقاومت ایران بوده، حالا با ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو وارد فصل تازهای از حیات خود شده است؛ فصلی که در آن، افتخار ثبت جهانی تنها نقطه آغاز است و حفاظت، مدیریت علمی و توسعه پایدار، مهمترین مسئولیتهای پیش رو به شمار میروند.
همهچیز از فراز صخرهای بلند در قلب رشتهکوههای البرز آغاز شد؛ جایی که قرنها پیش دژی ساخته شد تا بعدها نامش با تاریخ ایران، حکومت اسماعیلیان و روایتهای پرشمار تاریخی گره بخورد. قلعه الموت که روزگاری مرکز فرمانروایی حسن صباح و یکی از مستحکمترین پایگاههای نظامی ایران بود، امروز اگرچه تنها بقایایی از دیوارها و برجهایش بر فراز ارتفاعات قزوین باقی مانده، اما همچنان یکی از مهمترین نمادهای تاریخ و هویت ایران به شمار میرود.
ثبت جهانی این مجموعه تاریخی در چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو، اتفاقی مهم برای میراث فرهنگی ایران بود؛ رخدادی که بار دیگر نام الموت را در سطح جهان مطرح کرد. اما همزمان با این موفقیت، پرسشی جدی نیز شکل گرفت؛ آیا ثبت جهانی پایان یک مسیر طولانی است یا آغاز مسئولیتی سنگینتر؟
علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی، در گفتوگو با پانا با اشاره به ثبت جهانی الموت گفت: پاسخ این پرسش روشن است؛ ثبت جهانی نه پایان راه، بلکه نقطه آغاز تعهدی بزرگتر برای حفاظت از این میراث ارزشمند است.
ثبت جهانی پایان راه نیست
ایزدی با اشاره به روند ثبت جهانی قلعه الموت : «وقتی یک اثر در فهرست میراث جهانی ثبت میشود، آن را در معرض نگاه جامعه جهانی قرار میدهیم. بیش از ۱۹۰ کشور عضو کمیته میراث جهانی یونسکو هستند و هر سال آثار ارزشمند خود را برای ثبت معرفی میکنند. ثبت جهانی یعنی جامعه جهانی پذیرفته که این اثر دارای ارزش برجسته و منحصربهفرد است و از این پس نیز روند حفاظت و مدیریت آن بهطور مستمر رصد خواهد شد.»
وی تأکید کرد: «ثبت جهانی الموت نتیجه یک تصمیم یا اقدام کوتاهمدت نبوده، بلکه حاصل دههها پژوهش، کاوش و حفاظت است.»
به گفته وی، فعالیتهای باستانشناسی و مطالعات مربوط به الموت از سالها قبل، حتی پیش از انقلاب آغاز شده و در بیش از چهار دهه گذشته، کاوشهای علمی، شناسایی لایههای تاریخی، مرمت، حفاظت و احیای این مجموعه ادامه یافته تا امروز شرایط لازم برای ثبت جهانی آن فراهم شود.
ایزدی معتقد است لحظه ثبت جهانی، آغاز مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که در آن معرفی، حفاظت، مدیریت و برنامهریزی برای آینده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حفاظت علمی مهمترین تعهد پس از ثبت جهانی
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی، مهمترین مسئولیت پس از ثبت جهانی را حفاظت اصولی از این مجموعه تاریخی دانست، گفت: «بعد از ثبت جهانی دیگر نمیتوان با آزمون و خطا پیش رفت. همه اقدامات باید علمی، تخصصی و مبتنی بر استانداردهای بینالمللی باشد. برنامهریزی برای حفاظت، پایش، مرمت و مدیریت مجموعه باید بهصورت مستمر انجام شود.»
به گفته ایزدی، حفاظت از یک اثر تاریخی هیچگاه متوقف نمیشود و این فرآیند برای مجموعهای مانند قلعه الموت که در شرایط خاص طبیعی قرار دارد، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
وی با اشاره به موقعیت جغرافیایی این دژ تاریخی گفت: «الموت به دلیل استقرار در ارتفاعات و شرایط اقلیمی خاص، همواره با فرسایش طبیعی مواجه است. این مسئله اجتنابناپذیر است، اما با اجرای برنامههای استحکامبخشی، مرمت و اقدامات حفاظتی میتوان از بروز آسیبهای جدی جلوگیری کرد.»
الموت مقصد گردشگری انبوه نیست
ایزدی تصریح کرد:«یکی از مهمترین پیامدهای ثبت جهانی آثار تاریخی، افزایش توجه گردشگران داخلی و خارجی است؛ موضوعی که درباره قلعه الموت نیز مطرح شده است.»
ایزدی معتقد است این منطقه ظرفیت پذیرش گردشگری انبوه را ندارد و باید با نگاهی متفاوت مدیریت شود.
وی خاطرنشان کرد: «الموت محدودیتهای اقلیمی، محیطی و دسترسی دارد و نمیتوان گردشگری انبوه را برای آن متصور شد. گردشگری این منطقه باید هدفمند، مدیریتشده و کنترلشده باشد تا حضور گردشگران به مسیرها و محوطه تاریخی آسیب وارد نکند.»
به اعتقاد مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی، توسعه گردشگری در الموت تنها زمانی موفق خواهد بود که میان حفاظت از میراث فرهنگی و بهرهبرداری گردشگری تعادل برقرار شود.
جامعه محلی باید از ثبت جهانی منتفع شود
ایزدی توسعه پایدار را یکی از مهمترین اهداف ثبت جهانی میداند و معتقد است این هدف بدون مشارکت مردم منطقه محقق نخواهد شد.
وی ادامه داد: «توسعه پایدار بدون در نظر گرفتن جامعه محلی امکانپذیر نیست. مردم منطقه باید از مزایای ثبت جهانی بهرهمند شوند و انتفاع جامعه محلی میتواند ضامن حیات مستمر و توسعه پایدار این منطقه باشد.»
به گفته وی، ایجاد زیرساختهای مناسب اقامتی و گردشگری ضروری است، اما این توسعه باید همزمان با مدیریت ظرفیت بازدید از قلعه انجام شود تا به ارزشهای تاریخی و طبیعی منطقه آسیبی وارد نشود.
ثبت جهانی فرصتی برای معرفی ایران به جهان
مدیرکل ثبت آثار، ثبت جهانی الموت را فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی ایران در سطح بینالمللی میداند.
وی یادآور شد: «در شرایطی که گاهی اخبار منفی درباره ایران در جهان منتشر میشود، ثبت جهانی آثار تاریخی میتواند تصویر متفاوت و واقعیتری از فرهنگ، تمدن و هویت ایران به جهانیان ارائه کند.»
ایزدی با اشاره به جایگاه ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو تأکید کرد: «کشورمان از نظر تعداد و کیفیت آثار ثبتشده در میان کشورهای موفق جهان قرار دارد و در عین حال همچنان میتواند از تجربه سایر کشورها برای ارتقای شیوههای حفاظت و مدیریت آثار تاریخی بهره ببرد.»
تجربه نقش جهان و ارگ بم؛ الگویی برای آینده الموت
به گفته ایزدی، تجربه ایران در حفاظت از دیگر آثار جهانی نشان داده است که ثبت جهانی تنها دریافت یک عنوان بینالمللی نیست، بلکه آغاز فرآیندی مستمر برای صیانت از میراث فرهنگی است.
وی میدان نقش جهان اصفهان را نمونهای موفق از تعامل با یونسکو برای حفاظت از منظر تاریخی این اثر عنوان کرد و افزود: « در مقاطعی که نگرانیهایی درباره ساختوسازهای اطراف این مجموعه وجود داشت، با همکاری نهادهای بینالمللی اقدامات لازم برای حفاظت از آن انجام شد.»
ایزدی همچنین ارگ بم را نمونه دیگری از موفقیت ایران در حفاظت از آثار جهانی دانست و گفت: « با وجود خسارتهای گسترده زلزله، اقدامات مرمتی و حفاظتی موجب شد این اثر بیش از گذشته شناخته شود و به یکی از مهمترین مقاصد گردشگری کشور تبدیل شود.»
ثبت جهانی؛ افتخاری که با مسئولیت همراه است
وی تصریح کرد: «ثبت جهانی قلعه الموت، بیتردید یکی از مهمترین موفقیتهای میراث فرهنگی ایران در سالهای اخیر به شمار میرود، اما این موفقیت تنها زمانی ماندگار خواهد بود که حفاظت علمی، مدیریت اصولی، توسعه پایدار و مشارکت جامعه محلی در کنار یکدیگر قرار گیرند.»
علیرضا ایزدی تأکید کرد: «امروز الموت دیگر فقط یک دژ تاریخی در ارتفاعات البرز نیست؛ میراثی جهانی است که حفاظت از آن، مسئولیتی مشترک در برابر تاریخ، نسلهای آینده و جامعه جهانی به شمار میآید.»
رها اردشیری
ارسال دیدگاه