تولد دوباره اقتصاد سینما؛ سینما آنلاین قاعده بازی را تغییر داد؟

 پدیده سینما آنلاین یا همان اکران آنلاین حالا از یک راهکار موقت دوران بحران به یکی از استراتژیک‌ترین و پایدارترین بازوهای اقتصاد هنر تبدیل شده و پلتفرم های مختلف در حد توان و ارتباطات خود در سینما اقدام به اکران آنلاین فیلم ها می کنند.

اکران آنلاین که ابتدا از پلتفرم فیلمیو شروع شد در ادامه مسیر با رقیبی جدید به نام فیلم نت روبه رو شد که ذیل عنوان «سینما آنلاین» با تمرکز ویژه، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری هدفمند و ارتباطات مدیران آن با بدنه سینما توانست بخش مهمی از سینما را پوشش دهد و در رویکرد خود توجه به فیلمسازان از سینمای هنری تا بدنه را مدنظر قرار داد تا جایی که در دوره هایی اکران آنلاین فیلم های کوتاه و مستند را هم تجربه کرد؛ پروژه ای که به نظر می رسد استمرار کافی نداشت.

فیلم‌ نت با درک درست از نیاز بازار و مخاطب توانسته فاصله پرده بین اکران سینمایی و اکران آنلاین را به شکل چشمگیری کاهش دهد؛ درست مثل اقدامی که کمپانی‌های بزرگی مثل برادران وارنر در دنیا به آن مشغول هستند و این اتفاقی است که باعث می‌شود فیلم‌ها پیش از آنکه تب و تاب رسانه‌ای خود را از دست بدهند، وارد چرخه جدیدی از درآمدزایی شوند.

اما پشت پرده این مسیر چه می‌گذرد و چرا صاحبان آثار و سینمادوستان تا این حد به اکران آنلاین روی آورده‌اند؟

 

 

همه می‌دانیم این روزها هزینه‌های تولید یک فیلم سینمایی سر به فلک کشیده و تورم، بودجه پروژه‌ها را می‌بلعد. مهم‌ترین دستاورد اکران آنلاین، تغییر بنیادین در کسر و بسط‌های مالی به نفع صاحبان آثار در سینماست و افقی پیش روی سرمایه گذاران می گذارد که همچنان به سینما امید داشته باشند.

 

در سیستم سنتی اکران فیزیکی، فرمول‌های پیچیده‌ای حاکم است. پس از کسر مالیات، عوارض، سهم سینمادار و هزینه‌های هنگفت پخش فیزیکی، در بهترین حالت حدود ۳۳ درصد از فروش گیشه به صاحب اثر می‌رسد. این یعنی یک فیلم برای بازگشت اصل سرمایه‌اش باید حداقل سه برابرِ بودجه تولیدش بفروشد؛ اتفاقی که برای بسیاری از فیلم‌ها یک رویای دست‌نیافتنی است، اما این معادله در اکران آنلاین کاملا دگرگون شده و سهم صاحب اثر به ۷۰ درصد از درآمد فروش بلیت می‌رسد. حذف واسطه‌های فیزیکی باعث شده تا سود خالص، مستقیما به چرخه تولید در سینما و ادامه حیات شغلی سینماگران بازگردد. این حاشیه سود بالا، در کنار استراتژی پلتفرم ها مبنی بر کفِ تضمین فروش به خالقان اثر و تمرکز تیم مدیریتی روی مارکتینگِ تک‌تک پروژه‌ها، باعث شده تا ریسک بازگشت سرمایه برای سازندگان به حداقل برسد و پولِ تازه‌ای با سرعت بیشتر به رگ‌های سینمای ایران تزریق شود.

 

 

برخی از منتقدان سنتی در ابتدا با نگاهی بدبینانه تصور می‌کردند اکران آنلاین در مقابل سالن‌های سینما می‌ایستد و قاتل پرده نقره‌ای است، اما تجربه چند سال اخیر ثابت کرد که این دو فضا، مکمل یکدیگرند به‌عنوان مثال اکران آنلاین توانسته است مفهوم «عدالت رسانه‌ای» را در سینمای ایران محقق کند. ایران کشور پهناوری است و متاسفانه توزیع سالن‌های استاندارد سینما در آن عادلانه نیست. بسیاری از شهرستان‌ها از داشتن پرده سینما محرومند. از سوی دیگر، هزینه رفتن به سینما برای یک خانواده چهار نفره (شامل بلیت، رفت‌وآمد و تنقلات) در سال ۱۴۰۵ رقم قابل‌توجهی است. اکران آنلاین با رساندن فیلم‌ها در زمان طلایی به دست مخاطب، این موانع را از بین برده و هزینه‌ها را کاهش داده است. حالا یک خانواده در دورترین نقطه کشور می‌تواند همزمان با پایتخت‌نشینان، با خرید یک بلیت آنلاین، جدیدترین آثار سینمای ایران را با بالاترین کیفیت تماشا کند. این رویکرد، مخاطبان خاموش را بیدار کرده و پول تازه‌ای را از خارج از چرخه سنتی، وارد اقتصاد سینما کرده است.

 

 

موفقیت و تثبیت اکران آنلاین مختص ایران نیست و این مسیر، تکامل گریزناپذیر صنعت سرگرمی در جهان است. تِد ساراندوس، مدیرعامل نتفلیکس، در اهمیت این موضوع و رفع سوءتفاهمِ تقابل با سینما می‌گوید: ما به دنبال نابود کردن سالن‌های سینما نیستیم، هدف ما دموکراتیزه کردنِ دسترسی است؛ رساندن داستان‌های بزرگ به دست کسانی که در شهرهای کوچک زندگی می‌کنند و حق دارند در جریان فرهنگ عامه قرار بگیرند.

 

همچنین جیسون کیلار، مدیرعامل پیشین وارنرمدیا (که استراتژی اکران همزمان یا ترکیبی یک فیلم در اینترنت و سالن‌های سینما را با قدرت پایه‌گذاری کرد) معتقد است: دادن حق انتخاب به مخاطب برای تماشای یک فیلم در کانون گرم خانه یا در سالن تاریک سینما، کیک اقتصاد سرگرمی را برای همه بزرگ‌تر می‌کند. این تکاملِ طبیعیِ صنعتِ تصویر است و مقاومت در برابر آن بی‌معناست.

 

 

نگاهی به عملکرد فیلم‌های اکران شده در سینما آنلاین فیلم‌ نت در ۲ سال گذشته، نشان‌دهنده یک تغییر رفتار معنادار در مخاطب ایرانی است که ارزش بررسی‌های جامعه‌شناختی دارد.

آثار پرهزینه، کمدی‌های پرمخاطب و بیگ‌پروداکشن‌هایی چون «موسی» و «آقای زالو» توانستند در مدت زمان بسیار کوتاهی پس از ورود به پلتفرم، فروشی تقریبا هم‌تراز با رکوردهای طولانی‌مدت پرده نقره‌ای را ثبت کنند، اما به نظر می رسد کارکرد حیاتی اکران آنلاین برای هنر-صنعت سینما، در فیلم‌های مستقل‌تر، درام‌های اجتماعی یا ژانرهای خاص خود را نشان می دهد. در سینمای فیزیکی، به دلیل محدودیت ظرفیت سالن‌ها، فیلم‌های خاص معمولا «در گیشه می‌سوزند».

 

آثاری مثل «سینما شهرقصه» و «لاک‌پشت» دقیقا مصداق بارز این وضع در اکران فیزیکی بودند. این فیلم‌ها که در سینماها با سانس‌های نامناسب یا شاید تبلیغات اندک مواجه شده و نتوانسته بودند به حق واقعی خود در فروش دست پیدا کنند، در سینما آنلاین فیلم‌ نت نفس تازه‌ای کشیدند و فروش خوبی را نسبت به فروش گیشه رقم زدند. در یک مورد بر اساس آمار گرفته شده از پلتفرم، فیلمی مانند «قرمز یواش» پس از فروش ۳۵۰ میلیون تومانی در اکران پرده، بیش از ۷ میلیارد تاکنون در اکران آنلاین خود فروخته است.

 

 

جاه‌طلبیِ پروژه سینما آنلاین فیلم‌ نت، تنها به پرده نقره‌ای سینما محدود نمانده است. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اخیر این پلتفرم، باز کردن درهای اکران آنلاین روی پدیده‌ای به نام «فیلم‌تئاتر» است.

 

اکران فیلم‌تئاترها در سینما آنلاین فیلم‌ نت، این هنرِ زنده اما محدود را به یک محصولِ پایدارِ فرهنگی تبدیل کرده است. این الگو، همگام با ترندهای روز جهانی است؛ همان‌طور که کمپانی‌های بزرگی چون National Theatre Live در بریتانیا یا پلتفرم‌های استریم در برادوی، بهترین اجراهای صحنه‌ای را با کیفیت سینمایی تصویربرداری کرده و به خانه‌های مردم در سراسر جهان می‌فرستند. حالا مخاطب ایرانی در دورترین شهرهای کشور نیز می‌تواند بلیتِ تماشای یک تئاتر فاخر را بخرد و در ردیف اول (مجازی) سالن نمایش بنشیند. این یعنی خلق یک جریان درآمدیِ کاملا جدید برای اهالی تئاتر که تا پیش از این وجود خارجی نداشت.

 

از سوی دیگر، کارکرد سینما آنلاین فیلم‌ نت صرفا به عنوان «پنجره دومِ» فیلم‌های اکران‌شده تعریف نمی‌شود. سینمای ایران سال‌هاست با بحرانی به نام «ترافیک اکران» دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ صفی طولانی از فیلم‌های باکیفیت که به دلیل کمبود سالن، سال‌ها پشت درهای اکران فیزیکی خاک می‌خورند. فیلم‌ نت با درک این بحران، مسیر «اکران مستقیم» (Direct-to-VOD) را هموار کرد.

 

اکران مستقیمِ آثاری چون «جایی برای زندگی» و «تابستانی که برف آمد» ثابت کرد که یک فیلم برای دیده شدن و بازگشت سرمایه، دیگر نیازی به التماس برای گرفتن سرگروهِ سینمایی یا سانس‌های محدود ندارد. این پدیده، یک تنفس مصنوعیِ حیاتی برای سینمای مستقل و فیلمسازانی است که می‌خواهند آثارشان بدون واسطه‌های سنتی و مستقیما به دست مخاطبِ هدف برسد. در واقع، سینما آنلاین حالا نقش یک «ناجی» را برای آثاری بازی می‌کند که در معادلاتِ بی‌رحمانه‌ی گیشه‌ی فیزیکی، فرصتِ تولد پیدا نکرده بودند.

 

باید گفت فیلم‌هایی نظیر «آدم فروش» و «بچه مردم» که به تازگی به اکران آنلاین فیلم‌ نت پیوسته‌اند نیز نشان دادند که اکران آنلاین، یک «فرصت دوم» (Second Chance) طلایی برای جذب مخاطبی است که در شلوغی گیشه‌ها و ترافیک اکران، فرصت تماشای اثر را از دست داده بود.

 

 

مسیر مستمر و دو ساله‌ای که سینما آنلاین فیلم‌ نت با صبر و استراتژی طی کرده، امروز به یک ثبات اقتصادی و فرهنگی بی‌نظیر رسیده است. وقتی تمام این تکه‌ها را کنار هم می‌گذاریم، به دستاوردهایی می‌رسیم که می‌توان آن‌ها را در گزاره‌های زیر خلاصه کرد:

 

۱. پوشش ۳۶۰ درجه‌ای ژانرها: سینما آنلاین فیلم‌  نت توانسته است چتر حمایتی خود را بر سر تمام سلایق بگستراند. از فیلم‌های هنری و دغدغه‌مند گرفته تا آثار پرهزینه و بلاک‌باستری، از کمدی‌های گیشه‌پسند تا انیمیشن‌هایی که کودکان به همراه خانواده‌هایشان در خانه می‌بینند؛ همگی در این پلتفرم جایگاه و مخاطب خاص خود را یافته‌اند. این تنوع، سبد مصرف فرهنگی خانواده ایرانی را غنی‌تر کرده است.

 

۲. تداوم و پویایی در عرضه: برخلاف گذشته که اکران آنلاین یک اتفاق مقطعی بود، امروز سینما آنلاین فیلم‌نت به استانداردی از ثبات رسیده که به طور میانگین همواره ۴ تا ۵ فیلم تازه‌نفس و جذاب را در ویترین خود برای عرضه دارد. این یعنی دست پلتفرم همیشه پر است و مخاطب هر زمان که اراده کند، گزینه‌های متعددی برای انتخاب دارد.

 

۳. تزریق مستقیم سرمایه و امید: با سهم ۷۰ درصدی سازندگان، اقتصاد و سودآوری در سینمای ایران پررنگ‌تر از همیشه شده است. این گردش مالی شفاف و سریع، به فیلمسازان جرات می‌دهد تا به پروژه‌های بعدی فکر کنند.

 

در نهایت باید گفت سینما آنلاین دیگر یک «آلترناتیو» یا یک «انتخاب دوم» نیست؛ بلکه یک ضرورت قطعیِ اقتصادی برای صاحبان اثر، یک فرصت برابر برای فیلم‌بازان در سراسر کشور و یک موتور محرک قدرتمند است که چرخ‌دنده‌های سینمای ایران را با سرعت و کیفیت بیشتری به حرکت درمی‌آورد. فیلم‌ نت با این پروژه، رسالت خود را در قبال سینمای ایران و مخاطبانش به کامل‌ترین شکل ممکن ایفا کرده است.