«بازتاب اندیشه های دینی در نگاره های هخامنشی» به چاپ سوم رسید

به گزارش پانا، کتاب «بازتاب اندیشه های دینی در نگاره های هخامنشی» نوشته مهناز باقری به تازگی توسط انتشارات امیرکبیر به چاپ سوم رسیده است. 

مهناز باقری به عنوان نویسنده کتاب پیش رو می گوید هر نماد و نگاره در حقیقت یک زبان یا نوشته است که با گذشت زمان فراموش شده و کم کم در هنر ایران حالت تزیینی به خود گرفته است. این میان، نقوش دوره هخامنشی تقریبا از قرن ۱۷ میلادی به این سو، به طور دقیق مورد بررسی قرار گرفته اند. در دهه ۱۹۳۰ پژوهشگرانی چون ارنست هرتسفلد و اریک اشمیت بررسی های گسترده و پر ارزشی را از نظر کمی و کیفی روی این آثار انجام دادند. 

در آثار دوره هخامنشی، اسطوره های زیادی وجود دارند که وام گرفته از فرهنگ ساکنان نجد ایران و سایر ملل تحت سلطه آن ها هستند. آشنایی با نمادها، اندیشه ها و آثار هنری به جا مانده از تمدن هایی مثل میان رودان، سومر، بابل، اکد، آشور، مصر و سایر مناطق تحت نفوذ هخامنشیان کمک می کند از تفکرات حاکم بر هنر هخامنشی آگاه شویم. 

کتاب «بازتاب اندیشه های دینی در نگاره های هخامنشی» تلاشی برای خواندن هنر هخامنشی نه فقط به مثابه مجموعه ای از نقش و نگارها، بلکه به عنوان زبان بصری برای بیان اندیشه، اسطوره و باورهای دینی ایران باستان است. نویسنده در این اثر، اول جغرافیا و ساختار اجتماعی – سیاسی عصر هخامنشی را معرفی می کند و سپس به جهان نگاره ها می پردازد؛ تصاویری از انسان، حیوان و گیاه، همراه با ترکیب های نمادین که بر سنگ، دیوار و اشیای آیینی نقش بسته اند. 

باقری با پیوند این تصاویر به اسطوره ها، آیین ها و نظام فکری زمانه، نشان می دهد هنر هخامنشی چه طور حامل مفاهیمی فراتر از زیبایی ظاهری بوده است. بررسی نمادهایی چون فروهر، ایزدِ مهر، ماه، آتش و پیکره های اسطوره ای در این کتاب برای درک لایه های پنهان معنا در این آثار است. به این ترتیب نویسنده تلاش می کند مخاطبش را به تامل در پیوند بین هنر، دین و هویت فرهنگی ایران باستان وا دارد. 

مطالب این کتاب در ۳ فصل اصلی گردآوری و تدوین شده اند که به این ترتیب اند: 

«آشنایی با جغرافیا و اوضاع اجتماعی – سیاسی ایران باستان»، «نگاره های هخامنشی» و «نمادها، اسطوره ها و اندیشه های دینی در نگاره های هخامنشی».

در قسمتی از این کتاب می خوانیم:

در زمان هخامنشیان مهر را هم پایه اهورمزداه و آناهیتا می دانستند. هرودوت می گوید: مهر از ایزدان بنام ایرانی بوده است، به نام او سوگند یاد می کردند و شاه ایران تنها در جشن مهرگان مست می شد. مهر پرستی یا آیین مهر بر پایه پرستش ایزد ایرانی مهر (میترا) است. در اوستا، متن مهریشت، درباره ویژگی های ایران ایزد کهن آریایی و هندوایرانی می گوید. در دوره هخامنشی می بینیم که مهر در کنار ناهید چقدر برجسته می شود و آنان دو ایزد بزرگ در کنار اهورمزاده هستند. خویشکاری میتره و آناهیته، خویشکاری تمام طبقات است: خویشکاری های برکت، روحانیت، سلطنت و جنگاوری. این خویشکاری ها باید مهر را به بزرگ ترین ایزد تبدیل کند چون گرد آمدن این خویشکاری ها در هزار اول قبل از میلاد در یک ایزد، ایزدی بزرگ و یکتا را می سازد. ولی در ایران با اینکه خویشکاری ها در مهر و ناهید جمع می شوند، آن ها به ایزد یکتا تبدیل نمی شوند، چون اهورمزداه ایزد یکتاست. در مقایسه با خدایان بین النهرین و تحت تاثیر تحولات در این منطقه، در اواسط هزاره، ایرانیان بن مایه مهر و ناهید را که به مردوک – ایشتر نزدیک تر است راحت تر نگاه می دارند و آن ها را رشد می دهند.

چاپ سوم این کتاب با ۱۷۴ صفحه مصور و شمارگان ۳۰۰ نسخه عرضه شده است.