در گفتوگو با پانا:
غدیر، نرمافزار کمال بشر؛ گفتوگو با حجتالاسلام علی سرلک
تهران (پانا) - اگر عید غدیر را «عیدالله الاکبر» مینامند، دلیلش نه صرفاً یک نامگذاری آیینی، که اعطای بزرگترین نرمافزار هدایت بشر یعنی «ولایت» است. حجتالاسلام والمسلمین سرلک در گفتوگویی، ضمن تشریح رابطه مستقیم ولایت با عدالت و کمال انسانی، از چگونگی تبدیل سنتهای غدیر به جریانی برای ترمیم آسیبهای اجتماعی میگوید.
واقعه غدیر فراتر از یک برهه تاریخی، نقطه اوج رسالت نبوی و سرآغاز مسیری است که در آن، مفهوم امامت و ولایت به عنوان شرط لازم دستیابی به عدالت و کمال انسانی معرفی میشود. اما چگونه میتوان این میراث عظیم را از هیاهوی جشنهای تقویمی عبور داد و به پرسشهای بنیادین نسل امروز درباره حکمرانی عادلانه، پیوندهای اجتماعی و سبک زندگی گره زد؟ برای یافتن پاسخ این پرسشها با حجتالاسلام والمسلمین سرلک همکلام شدیم. مشروح این گفتوگو پیش روی شماست.
به نظر شما چرا عید غدیر در متون دینی «عیدالله الاکبر» نامیده شده و اهمیت راهبردی این واقعه در تاریخ اسلام چیست؟
بسمالله الرحمن الرحیم. «عیدالله الاکبر» به معنای بزرگترین عید خداوند است. عید خدا چیست؟ عید خدا، به کمال و رشد رساندن انسانهاست. همانطور که در آیه قرآن درباره عید غدیر آمده: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی»، در این روز امکانات نرمافزاری یعنی ظرفیت روحی و فکری برای رسیدن انسان به قله کمال بشری در اختیار او قرار میگیرد. هیچ چیزی به اندازه ولایت امیرالمؤمنین (ع) و اولیای حق نمیتواند در مسیر رشد انسان مؤثر باشد. ولایت یعنی یک فهم توحیدی برای صفبندیهای درست اجتماعی، اعتقادی و حتی عاطفی. انسان به بلوغ و کمال نمیرسد مگر آنکه عواطف، مواضع اجتماعی و کنشهای اقتصادیاش از پاکی و نزاهت برخوردار شود و ولایت دقیقاً چنین کاری میکند. به همین خاطر است که ولایت به آب تشبیه شده، چرا که مایه حیات است. این است راز اینکه غدیر، عیدالله الاکبر نام گرفته است.
بازخوانی پیام غدیر در دنیای امروز، چگونه میتواند به سؤالات نسل جدید درباره مفهوم عدالت و حکمرانی پاسخ دهد؟
مهمترین نرمافزاری که میتواند جامعه و حرکت جمعی بشر را به کمال برساند و موانع را کنار بزند، عدالت است. عدالت قله بلندی است که اگر روابط اجتماعی مبتنی بر آن باشد یعنی هرکس به اندازه استعدادها و شایستگیهایش دریافت داشته باشد جامعه به تعالی میرسد. به تعبیر امیرالمؤمنین (ع)، «الْعَدْلُ یَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا»؛ عدالت هر چیز را سر جای خودش قرار میدهد. و در تعبیر دیگری حضرت میفرمایند که اساساً عدالت ظرفیت گشایش و فتوحات اجتماعی تولید میکند.
حال اگر عدالت، نرمافزار رشد و حرکت جمعی انسانهاست، طبیعتاً کسی میتواند به این عدالت جامه عمل بپوشاند که خودش عادل باشد؛ کسی که از درون به عدالت رسیده و ظلمها، خودپرستیها و نفسگراییهایش را به حداقل رسانده باشد. اینجاست که رابطه مستقیم ولایت و عدالت اجتماعی روشن میشود. ولایت، رهاییبخشی از بندها و زنجیرهای درونی است. اصلاً ابن ابیالحدید معتزلی درباره امیرالمؤمنین (ع) تعبیر جالبی دارد: «او در محراب عبادتش به خاطر شدّت عدالتش کشته شد.» عدالت علی (ع) آنقدر بالا بود که ظالمان تاب نیاوردند و او را حذف کردند.
چطور میتوانیم سنتهایی مثل اطعام و برادری در غدیر را به جریانی اجتماعی و پایدار برای کاهش آسیبهای جامعه تبدیل کنیم؟
بسیاری از آیینها و مناسک بزرگداشت غدیر، مانند اطعام، اساساً چشم به پیوندهای اجتماعی، ارتباطات عاطفی و جبران خلاهای اقتصادی و اجتماعی دارند. اما نکته مهم این است که این سنتها را باید در جایگاه خود، یعنی به عنوان خواستگاه ترویج ارزشها دید، نه صرفاً یک خدمت اقتصادی. کرامت کسانی که این غذاها را دریافت میکنند، اصالت بسیار بالایی دارد و باید حفظ شود. درست مانند سیره خود امیرالمؤمنین (ع) که شبانه به در خانهها میرفتند، چرا که دغدغهشان این بود که نیازمندان، ایشان را نشناسند و کرامت انسانیشان خدشهدار نشود. بنابراین آن نیّتها و خواستگاه ارزشی که پشت این آیینهاست، در ترویج و ماندگاری این سنتها و در نتیجه ترمیم خلاهای اجتماعی، به شدت تعیینکننده است.
بهترین روش برای روایت جذاب و منطقی واقعه غدیر برای نوجوانان و جوانان امروزی چیست؟
به نظر من برای روایت جذاب غدیر برای نسل جدید و دانشآموزان، بهترین روش، «روایت تصویری» است. یعنی ضمن توجه به مبانی و مفاهیم، باید به سراغ بیان جزئیات و ریزهکاریهای واقعه رفت. کاری که برخی اساتید مثل آقای نخعی در روایتگریهایشان انجام میدهند یعنی جزئیات و ریزهکاریها را روشن میکنند به نظرم الگوی بسیار خوبی است که میتواند برای انتقال جذاب این پیام به جوانان مورد استفاده قرار گیرد.
ارسال دیدگاه