اختصاصی پانا:
از تابلوی «غدیر خم» فرشچیان تا غدیریههای کهن پارسی
تهران (پانا) - عید سعید غدیر خم، عید ولایت و اکمال دین، نهتنها یکی از ارکان معنوی جهان تشیع، که منبع الهام پایانناپذیری برای هنرمندان مسلمان، بهویژه در گستره فرهنگ و هنر ایران، بوده است. روایت تاریخی اعلام ولایت حضرت علی (ع) در واپسین حج پیامبر اکرم (ص)، از دیرباز تاکنون در نگارگری، شعر، سینما و موسیقی این سرزمین بازتاب یافته است. به مناسبت فرا رسیدن این عید فرخنده، مروری داریم بر شاخصترین آثار فرهنگی و هنری که با محوریت واقعه غدیر خلق شدهاند.
واقعه غدیر خم، دستمایه خلق آثار مکتوب پرشماری برای طیفهای گوناگون سنی و فکری شده است:
· «غدیر در آینه اهل بیت (علیهم السلام)»: از جمله آثار جامع و مرجع در حوزه مطالعات غدیر که به بازتاب این رویداد در سیره و سخنان معصومین میپردازد و مورد استقبال پژوهشگران دینی قرار گرفته است.
«یک روز در غدیر خم» نوشته حجتالاسلام حیدری ابهری: کتابی ویژه گروه سنی نوجوان که با شیوه گفتوگو با یکی از شاهدان عینی ماجرا، واقعه غدیر را روایت میکند.
«بچهای که نمیخواست آدم باشد»: داستانی خلاقانه که از زبان یک بچه شتر روایت میشود و مخاطب کودک و نوجوان را با خود به غدیر خم میکشاند.
کتابهای شعر و رنگآمیزی: برای آشنایی خردسالان با عید غدیر، آثاری همچون «برای مولا علی»، «جشن بزرگ برکه» و مجموعه «شعر و رنگآمیزی جشن غدیر» منتشر شده است.
کتابهای مرجع: مجموعههایی نظیر «چهل حدیث غدیر»، «حدیث غدیر» و «خطبه غدیر» نیز همواره در زمره پرمخاطبترین منابع مکتوب این حوزه قرار دارند.
تجلی غدیر در غدیریههای کهن پارسی
شعر، نخستین هنری بود که با غدیر بیعت کرد. بنابر نقل منابع تاریخی، «حسان بن ثابت» نخستین شاعری بود که در کنار منبر پیامبر (ص) زبان به مدح گشود. این سنت در شعر فارسی نیز تداوم یافت و «غدیریهسرایی» به یک سنت ادبی بدل شد:
شاعران بزرگی چون فردوسی، سعدی، مولوی و حافظ در اشعار خود به موضوع غدیر و مدح امام علی (ع) پرداختهاند. غدیریههای آنان، از مهمترین گنجینههای ادبیات آیینی فارسی به شمار میرود.
از کسایی مروزی (شاعر قرن چهارم) تا شهریار تبریزی (شاعر معاصر)، دهها شاعر پارسیگوی با سرودن چکامههای فاخر و غدیریههای رسا، ارادت خود را به این واقعه ابراز داشتهاند.
کتاب «غدیر در شعر فارسی» به کوشش مصطفی موسوی گرمارودی، گزیدهای از این اشعار را گردآوری کرده است.
هر ساله محافل و شبهای شعر متعددی با عنوان «آستان مهر» و «غزل ارادت» در سراسر کشور برگزار میشود.
از مستند «وُد» تا پویانماییهای غدیری
بازتاب غدیر در قاب تصویر نیز قابل تأمل است. مستند «وُد»: روایتی از زندگی علامه امینی و شرحی بر کتاب الغدیر ایشان که همزمان با عید غدیر از شبکه قرآن و معارف سیما پخش میشود.
مستند «برای غدیر»: با موضوع اطعام زائران حسینی که از جمله تولیدات جدید صدا و سیما برای این ایام است.
پویانماییها و برنامههای کودک: هر ساله همزمان با عید غدیر، قسمتهای ویژهای از مجموعههای محبوبی چون «شکرستان» روی آنتن میرود.
مستندهای تاریخی: مستندهایی همچون «غدیرخم: حقیقت جاودان» نیز با نگاهی تحلیلی به زمینهسازیهای حج واقعه غدیر پرداختهاند.
از قلمموی فرشچیان تا خوشنویسی «علی مع الحق»
عرصه تجسمی، جلوگاه برخی از ماندگارترین آثار هنری مرتبط با غدیر است. تابلوی «غدیر خم» از استاد محمود فرشچیان: یکی از شاخصترین و شناختهشدهترین آثار هنری با موضوع غدیر خم و اعلام ولایت حضرت علی (ع) است. این اثر در کنار سه تابلوی دیگر ایشان با عناوین «مولود کعبه»، «پناه» و «آزمون بزرگ»، مقاطع مهمی از زندگی امام علی (ع) را به تصویر میکشد.
کانون هنر شیعی: در آستانه عید غدیر، مجموعهای از آثار خوشنویسی و نقاشی با عنوان «علی مع الحق و الحق مع علی» منتشر کرده که با استقبال گسترده علاقهمندان همراه بوده است.
کارگاههای سراسری: هر ساله کارگاههای نقاشی و ایستگاههای هنری ویژه کودکان و نوجوانان با موضوع غدیر در مراکز کانون پرورش فکری و شهرداریهای سراسر کشور برپا میشود.
جشنوارههای تخصصی: «جشنواره فرهنگی هنری غدیر» در تبریز و «جشنواره بچههای غدیر» در خوزستان، از جمله رویدادهای هنری ویژه این ایام به شمار میروند.
از «غدیر خون» چاوشی تا نواهای عرفانی
موسیقی مذهبی و آیینی ایران نیز سهم چشمگیری در بزرگداشت عید غدیر دارد:
قطعه «غدیر خون» از محسن چاوشی: یکی از پرمخاطبترین آثار موسیقایی سالهای اخیر با موضوع واقعه غدیر که تلفیقی از موسیقی پاپ با مضامین آیینی است.
نماهنگهای «دست ساقی» و «نسل غدیر»: از تولیدات جدید صدا و سیما که با صدای هنرمندان کشورمان و با بهرهگیری از کلام خطبه غدیر تهیه شدهاند.
مولودیخوانیها و سرودها: هر ساله گلچینی از مولودیهای عید غدیر با نوای ذاکران و مداحان برجسته اهل بیت (ع) همچون حسین سیبسرخی، مهدی رسولی و عبدالرضا هلالی در فضای مجازی منتشر میشود.
گروههای سرود: گروه سرود «نجم الثاقب» از جمله گروههای فعالی است که نماهنگهای پرشماری برای عید غدیر تولید کرده است.
عید غدیر خم
عید غدیر، تنها یک عید مذهبی نیست؛ این روز بزرگ، تجسم هنری و ادبی یکی از عمیقترین مفاهیم الهی یعنی «ولایت» و «اکمال دین» است. از تابلوی ماندگار «غدیر خم» استاد فرشچیان تا غدیریههای شاعران پارسیگوی، همگی گواه آناند که فرهنگ و هنر ایران، هر ساله در این روز بزرگ، با هر قلممو، هر دوربین، هر نغمه و هر قلم، از نو متولد میشود.
دانش آموز خبرنگار: کارن اشرفی
ارسال دیدگاه