جنگ قابل گزارش نیست؛ هنر آن را افشا می‌کند

در چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «هنر و تاب‌آوری» با عنوان «جنگ، فلسفه و زیباشناسی امر خلاق»، رامین حیدری فاروقی، فیلمساز و مدرس فلسفه هنر، به سخنرانی پرداخت و دیدگاه‌های خود را نسبت جنگ، فلسفه، هنر و خلاقیت مطرح کرد.

رامین حیدری فاروقی، فیلم‌ساز و مدرس فلسفه هنر سخنان خود را با نقد تصور رایج از «آرامش در طبیعت» آغاز کرد و گفت: ما هرگز در طبیعت آرام نگرفته‌ایم. انسان در برابر سلطه طبیعت، به غارها پناه برد و هنر را برای رهایی از سلطه‌گری و ترس آفرید.

وی با تمایز قائل شدن میان «ترس» و «هراس»، هنر را رویارویی شجاعانه با هراس دانست و افزود: هنر به انسان اجازه می‌دهد به جای مصرف‌کننده، افزاینده هستی باشد و لحظاتی فراتر از زمان و مکان خلق کند.

حیدری فاروقی همچنین به پیکاسو و مساله نیت هنرمند اشاره کرد و ادامه داد: پیکاسو در تفسیر کاراکترهای اثرش می‌گوید «خواستم» اما حقیقت این است که هنرمند به نیت آگاهانه خود پی نمی‌برد و آنچه رخ می‌دهد بر اساس «بروز» است نه برنامه‌ریزی پیشین.

وی تاکید کرد: اگر مخاطب معانی مشخصی به مولفه‌های یک نقاشی نسبت دهد، ممکن است به حقیقت نزدیک شود اما هرگز به نیت هنرمند در جان‌بخشی به آن اثر دست نمی‌یابد، چون خود هنرمند هم از نیت نهایی خود آگاه نیست و پس از خلق اثر است که می‌نشیند و آن را تماشا می‌کند.

این فیلم‌ساز به نسبت هنر و جنگ پرداخت و تصریح کرد: جنگ را نمی‌توان به طور کامل گزارش کرد. هنر انسان را افشا می‌کند. هنر از تناقض‌ها، تناسب می‌سازد و به ما یادآوری می‌کند که ما آن چیزی نیستیم که دیگران از ما ساخته‌اند. صلح یک امر خلاقانه است و هر بار باید از نو خلق شود.

حیدری فاروقی در ادامه به فرآیند فهم اثر هنری پرداخت و با اشاره به بیتی از حافظ، گفت: فهم اثر هنری، حل کردن یک معادله ریاضی نیست. هنر دعوت به تفسیر است، نه درک فوری. اگر نفهمیدید، به شگفتی بسنده کنید. حیرت بورزید. فهمیدن نیازمند توجه و زمان است و امری بین‌اذهانی و تعاملی محسوب می‌شود.

وی همچنین با نقد فضای رقابتی و مقایسه‌ای در زندگی روزمره، بر ضرورت غیرقابل مقایسه بودن تاکید کرد و گفت: هنر به ما می‌گوید بشو آنچه هستی، بدون آنکه خود را در مسابقه و مقایسه با دیگران فرسوده کنی.

این فیلم‌ساز خاطرنشان کرد: کار هنر و فلسفه، تَن ندادن به سلطه و مصرف‌گری است. انسان شگفت‌انگیز کسی است که قواعد را برهم می‌زند و بر جهان می‌افزاید.