تاریخ هویت‌ساز است/خلا تحول زمانی در کتب تاریخی

به گزارش  روابط عمومی  کانون پرورشی، یکصد و هجدهمین نشست کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با عنوان «سواد زندگی ۷: سواد تاریخی در مسیر زندگی» روز یک‌شنبه ۲۱ دی با سخنرانی منصوره اتحادیه، تاریخ‌نگار، نویسنده، ناشر و استاد دانشگاه به صورت حضوری و مجازی در کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد.

تاریخ علمی سخت و پیچیده است

منصوره اتحادیه در این نشست علاقمندی را یکی از موارد مهم تاریخ دانست و گفت: علاقه به تاریخ باعث مطالعه و استفاده از آن می‌شود. عناصر تاریخ عبارتند از تاریخ اجتماعی، تاریخ سیاسی، تاریخ اقتصادی و تاریخ فرهنگی. تاریخ نه تنها اطلاع از آنچه گذشته است، بلکه هویت‌سازاست.

او یکی از وظایف مهم ملعم تاریخ را تفهیم اهمیت تاریخ عنوان کرد و افزود: تاریخ، افراد را می‌سازد و آنها را آماده برای ساختن وطن می‌کند. تاریخ علمی، سخت و پیچیده‌ای است زیرا مربوط به انسان است و انسان، پیچیده است. بر این اساس هر کسی نمی‌تواند تاریخ را تدریس کند.

این تاریخ‌نگار با اشاره به شباهت‌های زیاد در تاریخ بیان کرد: به عنوان مثال در حمله ناپلئون به روسیه و حمله هیتلر و همچنین شرایط شیوع کرونا و آنفولانزا در تاریخ شباهت‌هایی وجود دارد اما مهم است که هر برهه به طور مجزا بررسی شود.

ضرورت مطالعه گسترده و اطلاعات به‌روز ملعمان تاریخ

اتحادیه با بیان اینکه مطالعه دائم تاریخ از ضروریات تاریخ است، عنوان کرد: مدرسان تاریخ باید مطالعه گسترده و اطلاعات به‌روز داشته باشند. زمانی تاریخ فقط سیاسی بود اما الان اینطور نیست. در حال حاضر تاریخ اجتماعی داریم که رشته‌های مختلفی مانند تاریخ زنان، تاریخ اقلیت‌ها و تاریخ کارگری و ... را در بردارد. تاریخ زنان هم تجزیه شده است به تاریخ زنان دربار و زنان کارگر و... .

این نویسنده با اشاره به اینکه با خلا تحول زمان در کتب تاریخی مواجه هستیم، گفت: وقتی از یک دوره تاریخی صحبت می‌کنیم باید ببینیم چه تحولاتی در آن دوره رخ داده است و چه تاثیراتی گذاشته است. در کتب تاریخی ما به تحولات رخ داده شده در دوره‌ها خیلی توجه نشده است.

شناخت شخصیت‌های تاریخی مهم است

او معتقد است، برای آموزش تاریخ و کمک به دانش‌آموزان باید از نقشه جغرافیایی و عکس کمک گرفت و از طرفی وقتی از یک دوره زمانی در ایران صحبت می شود باید در مورد کشورهای دیگر و وقایع بین‌المللی در آن دوره نیز توضیح داده شود.

اتحادیه شناخت شخصیت‌های تاریخی را نکته مهم دیگری دانست و گفت: سابقه، خانواده، دیدگاه و انگیزه‌های شخصیت‌های تاریخی باید شرح داده شود. مساله دیگر بدگویی هر سلسله از سلسله قبلی است که کار نادرستی است، زیرا تفکر، سنجش، درایت و دلایل لازمه هر نظر و نتیجه‌گیری است.

ملی‌گرایی حاد یکی از خطرات تاریخ است

این استاد دانشگاه با بیان اینکه ملی‌گرایی حاد یکی از خطرات تاریخ است، عنوان کرد: معلم تاریخ باید از شرایط زندگی درهر دوره تاریخی صحبت کند. باید برای بچه‌ها بیان شود که هر اختراع و ابداعی چه تاثیری در زندگی‌ها داشته است و یا زمانی که به عنوان مثال گاز و تصفیه آب وجود نداشته است، شرایط زندگی چگونه بوده است.

او بر مساله جذاب کردن کتب تاریخی به ویژه برای کودکان و نوجوانان تاکید کرد و افزود: معلم تاریخ باید مسائل تاریخی را برای برای دانش‌آموزان جذاب کند تا آنها به تاریخ علاقمند و راغب شوند. به عبارتی معلم تاریخ باید با روش‌های جذاب، کتب تاریخ را از حالت خشک خارج کند.

ضرورت رعایت انصاف در نوشتن تاریخ

اتحادیه تاریخ را بهم پیوسته ذکر کرد و گفت: این قانون تاریخ است که هر اتفاقی، اتفاق دیگری را رقم می زند. انگلیس زمانی استعمار را در کتابهای خود توجیه می کرد اما الان در کتابها این توجیه وجود ندارد. در قدیم پادشاه دنبال کشورگشایی بود و امروزه ایدئولوژی این کار را می کند.

این تاریخ‌نگار با بیان اینکه در نوشتن تاریخ رعایت انصاف در کنار دانش و آگاهی بسیار مهم و ضروری است، عنوان کرد: رعایت انصاف در بازگو کردن و نوشتن تاریخ، کاری سخت است. مسائل تاریخی باید با دلیل و برهان بیان شود.

معرفی چند کتاب تاریخی برای بچه‌ها

اکرم کشائی، مجری این برنامه داستان «فاخته ها لانه ندارند» را خواند و کتابهای «نیاکان ما»، «کاروان دانایی»، «دروازه مردگان» و «زنان و مردانی که ایران را ساخته‌اند» به عنوان چند کتاب خوب تاریخی برای کودکان و نوجوانان معرفی شد.

پایان‌بخش این نشست که با هدف تبیین ضرورت و اهمیت بهره‌مندی کودکان و نوجوانان از سواد تاریخی و نقش آن در زندگی برگرار شد، پرسش و پاسخ و عکس یادگاری بود.