اعتبار؛ موتور رشد فروش یا منشأ ریسک؟

رضا جمیلی  اظهار کرد: هرچه جلوتر آمدیم، هم شرایط اقتصادی کشور و هم توسعه پلتفرم‌های آنلاین و افزایش مهارت و تعداد کاربران آنها، نیازهای مالی متنوع‌تری ایجاد کرد. در پاسخ به این نیازها، شرکت‌های فعال در حوزه فناوری مالی شکل گرفتند و به ارائه خدمات جدید پرداختند.

به گفته جمیلی، در نتیجه این تحولات، زیست‌بوم‌های مختلفی از جمله فین‌تک، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت یا PSP، پرداخت‌یارها، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مالیاتی یا TSP و همچنین مجموعه‌های فعال در زمینه اعتبارسنجی و رتبه‌بندی اعتباری شکل گرفته‌اند.

وی ادامه داد: این زیست‌بوم‌ها توانسته‌اند بخش مهمی از نیازهای مالی کاربران و کسب‌وکارهای آنلاین را پاسخ دهند، اما در این میان، لایه کسب‌وکارهای خرد و صنفی تا حد زیادی از این رشد و دگرگونی عقبگونی عقب مانده است؛ درحالی‌که این کسب‌و مهمی از موتور اقتصادی کشور را تشکیل می‌دهند.

خطای پیش‌بینی درباره کسب‌وکارهای خرد

این کارشناس صنعت پخش با اشاره به فضای حاکم بر دهه ۱۳۹۰ اظهار کرد: در آن مقطع، این تصور وجود داشت که پلتفرم‌های بزرگ آنلاین و تجارت الکترونیکی، ساختار تجارت را به‌طور کامل تغییر می‌دهند و بازیگران خرد اقتصادی، از جمله فروشگاه‌های محلی و مرچنت‌های کوچک، به‌تدریج جایگاه خود را از دست خواهند داد.

جمیلی افزود: این نگاه، به‌ویژه بین سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵، بسیار پررنگ بود. تصور می‌شد پلتفرم‌های بزرگ همه اجزای تجارت را در خود جمع می‌کنند و دیگر جایی برای بازیگران خرد باقی نمی‌ماند. اما این پیش‌بینی به‌طور کامل محقق نشد.

او با اشاره به تعداد واحدهای صنفی کشور گفت: حدود سه‌ونیم میلیون واحد صنفی دارای مجوز در کشور داریم و برآورد می‌شود تعداد واحدهای فاقد مجوز نیز تقریباً به همین میزان باشد. اگرچه چرخه عمر بسیاری از این کسب‌وکارها کوتاه است و بخشی از آنها در کمتر از پنج سال از بازار خارج می‌شوند، اما کسب‌وکارهای جدید جایگزین آنها می‌شوند و این چرخه ادامه پیدا می‌کند.

به گفته مدیر پنل تخصصی «اعتبار؛ موتور رشد فروش یا منشأ ریسک»، پلتفرم‌های بزرگ پس از مدتی دریافتند که ایده جایگزین کردن کامل کسب‌وکارهای خرد، عملی نیست. بنابراین به سمت ارائه خدمات به این کسب‌وکارها و قرار دادن آنها در زنجیره ارزش خود حرکت کردند.

نبود زبان مشترک میان آنلاین و آفلاین

جمیلی با بیان اینکه این رویکرد با یک مانع جدی مواجه بود، گفت: فرهنگ و خدمات پلتفرم‌های آنلاین، لزوماً با زبان و نیازهای کسب‌وکارهای آفلاین همخوان نیست. پلتفرم‌های آنلاین بر رشد، توسعه و مقیاس‌پذیری تمرکز دارند، درحالی‌که اولویت بسیاری از کسب‌وکارهای سنتی، بقا، تأمین نقدینگی و مدیریت مسائل روزمره است.

وی ادامه داد: همین تفاوت باعث شد تلاش‌ها برای اتصال این دو بخش، در بسیاری از موارد نتیجه مطلوبی نداشته باشد. در این نقطه، خدمات نوین مالی می‌توانند نقش مهمی ایفا کنند؛ زیرا امکان می‌دهند اعتبار در کل زنجیره تأمین دیده و مدیریت شود.

 ضرورت تأمین مالی یکپارچه زنجیره تأمین

این کارشناس صنعت پخش درباره اهمیت تأمین مالی زنجیره تأمین اظهار کرد: موضوع تأمین مالی زنجیره تأمین، موضوع جدیدی نیست و دولت، بخش خصوصی و نهادهای مختلف سال‌هاست به دنبال تحقق آن هستند. بااین‌حال، بسیاری از تلاش‌ها به دلیل فقدان نگاه یکپارچه یا دسترسی نداشتن به داده‌های واقعی کسب‌وکارها، به نتیجه کامل نرسیده‌اند.

جمیلی افزود: اگر داده‌های فروش، انبارداری، لجستیک، فاکتورها و عملکرد واقعی کسب‌وکار در اختیار نباشد، اعتبارسنجی دقیق و تأمین مالی مؤثر امکان‌پذیر نیست. راهکارهای نوین مالی زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهند که بر داده‌های واقعی کسب‌وکارها استوار باشند و همه بازیگران زنجیره را دربرگیرند.

او با اشاره به پلتفرم‌هایی مانند باروک گفت: این پلتفرم‌ها تلاش می‌کنند اعتبار را در سراسر زنجیره تأمین مدیریت کنند؛ از مرچنت یا کسب‌وکار خرد در پایین‌دست گرفته تا فروشندگان، تأمین‌کنندگان و شرکت‌های توزیع. در این مدل، منافع همه بازیگران زنجیره به‌صورت یک‌صورت یکپارچه دیده می‌شود.

 جمیلی ادامه داد: در اقتصاد دیجیتال، توکن می‌تواند به یک دارایی متصل شود و برای این اتصال الزاماً به یک نهاد واسط نیاز نیست. به نظر من، کاری که پلتفرم‌های اعتباری جدید انجام می‌دهند، اتصال اعتبار به یک معامله واقعی است.

وی افزود: این رویکرد ارزش زیادی دارد، زیرا اعتبار به جای آنکه صرفاً بر اساس ارزیابی‌های کلی یا وثایق سنتی تخصیص پیدا کند، به معاملات واقعی و داده‌های عملیاتی کسب‌وکار متصل می‌شود. در چنین شرایطی، اعتبار می‌تواند متناسب با عملکرد واقعی هر بخش از زنجیره تأمین توزیع شود.

این کارشناس صنعت پخش گفت: بانک‌ها یکی از بازیگران مهم معماری مالی کشور هستند، اما همواره با این دغدغه مواجه بوده‌اند که منابع آنها در نقطه اثرگذار و با بیشترین بهره‌وری مصرف نمی‌شود. ایجاد یک زنجیره کامل از خدمات اعتباری و فعالیت پلتفرم‌هایی مانند باروک می‌تواند به بانک‌ها کمک کند منابع خود را هدفمندتر تخصیص دهند.

 هم‌راستایی بازیگران، شرط رشد فروش

مدیر پنل تخصصی «اعتبار؛ موتور رشد فروش یا منشأ ریسک» تأکید کرد: اگر پلتفرم‌های اعتباری، بانک‌ها، تأمین‌کنندگان، شرکت‌های پخش و سایر بازیگران زنجیره تأمین در یک راستا قرار گیرند و منافع آنها هماهنگ شود، می‌توان به افزایش فروش و رشد ارزش نهایی کل زنجیره تأمین امیدوار بود.

به گفته جمیلی، اعتبار در این مدل تنها یک خدمت مالی مجزا نیست، بلکه ابزاری برای تقویت جریان کالا، افزایش قدرت خرید، بهبود نقدینگی و پایداری کسب‌وکارهای خرد محسوب می‌شود.

 اعتبار؛ فرصت بزرگ همراه با ریسک

جمیلی با تأکید بر اینکه اعتباردهی در مقیاس بزرگ خالی از ریسک نیست، گفت: بهینه‌سازی اعتبار در زنجیره تأمین نیازمند سازوکارهای دقیق نظارتی و خارج شود، آثار آن می‌تواند در مقی فرایند از کنترل خارج شود، آثار آن می‌تواند در مقیاس وسیعی ظاهر شود و اصلاح یا جمع‌کردن پیامدهای آن دشوار باشد.

وی افزود: اهمیت این موضوع در شرایط فعلی بیشتر است؛ زیرا کسب‌وکارهای کوچک با دشواری‌های جدی در زمینه جریان نقدینگی مواجه‌اند و قدرت خرید مصرف‌کنندگان نیز کاهش یافته است. این وضعیت، کل زنجیره تأمین را تحت فشار قرار داده و ضرورت استفاده هوشمندانه از ابزارهای اعتباری را افزایش داده است.

جمیلی در پایان گفت: مسئله اصلی این است که چگونه می‌توان از اعتبار به‌عنوان موتور رشد فروش استفاده کرد، بدون آنکه این ابزار به منشأ ریسک برای کسب‌وکارها، شبکه توزیع و نظام مالی کشور تبدیل شود. پاسخ به این پرسش، نیازمند همکاری و هم‌راستایی همه بازیگران زنجیره تأمین است.