تحرکات فشرده دیپلماتیک؛ آیا تهران و واشنگتن در آستانه توافق هستند؟
تهران (پانا) - سفر مقامهای ارشد پاکستان و هیات قطری به تهران، اظهارات تازه ترامپ، روبیو و مقامات ایرانی و مذاکرات تلفنی عراقچی با وزرای خارجه منطقه گمانهزنیها درباره شکلگیری یک توافق اولیه میان ایران و آمریکا را افزایش داده است. توافقی که هنوز با موانع جدی روبهروست و به اعتقاد بسیاری از مقامات داخلی و خارجی اختلافات بر سر دو موضوع تنگه هرمز و اورانیوم غنی شده ادامه دارد.
تحرکات فشرده دیپلماتیک در تهران، اسلامآباد، دوحه و واشنگتن، بار دیگر پرونده مذاکرات ایران و آمریکا را به کانون توجه بازگردانده است. در شرایطی که منطقه همچنان تحت تاثیر جنگ و تنشهای ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران قرار دارد، رفتوآمد مقامهای منطقهای و انتشار روایتهای متناقض درباره آینده مذاکرات، این پرسش را مطرح کرده که آیا طرفین به سمت یک تفاهم اولیه حرکت میکنند یا منطقه در آستانه مرحلهای پرتنشتر قرار گرفته است؟
اظهارات متفاوت مقامهای آمریکایی و ایرانی، در کنار ورود فعال پاکستان و قطر به روند رایزنیها و رایزنی های تلفنی عباس عراقچی با وزرای خارجه کشورهای همسایه به خصوص ترکیه و روسیه و عمان وعربستان و قطر نشان میدهد معادله کنونی دیگر صرفاً یک پرونده هستهای نیست؛ بلکه مجموعهای از بحرانهای امنیتی، دریایی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی به هم گره خوردهاند.
پاکستان و قطر؛ فعال شدن کانالهای منطقهای
در روزهای اخیر، نقش پاکستان بیش از دیگر بازیگران منطقهای مورد توجه قرار گرفته است. سفر فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و دیدار طولانی او با سید عباس عراقچی، نشانهای از اهمیت مرحله کنونی مذاکرات ارزیابی میشود. طبق اعلام منابع رسمی، دو طرف درباره آخرین ابتکارهای دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید جنگ و راهکارهای پایان بحران رایزنی کردهاند.
همزمان اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، تاکید کرد پاکستان همچنان «میانجی رسمی مذاکرات» میان تهران و واشنگتن است؛ موضوعی که نشان میدهد اسلامآباد به یکی از اصلیترین کانالهای ارتباطی دو طرف تبدیل شده است.
در کنار پاکستان، قطر نیز بهصورت فعال وارد صحنه شده است. حضور هیات قطری در تهران از سوی مقامهای ایرانی تایید شد و خبرگزاری رویترز مدعی شد این هیات با هماهنگی آمریکا برای کمک به نهاییسازی یک توافق احتمالی وارد ایران شده است.
تحلیلگران منطقهای معتقدند نقش دوحه مکمل میانجیگری پاکستان است. عبدالله بندر العتیبی، استاد دانشگاه قطر، در گفتوگو با الجزیره تاکید کرده که قطر تلاش میکند «فضای اعتماد» را حفظ کرده و مانع فروپاشی کانالهای ارتباطی شود.
این تحرکات در حالی انجام میشود که سازمان ملل نیز ابراز امیدواری کرده همه تلاشها به یک راهحل دیپلماتیک منجر شود. سخنگوی سازمان ملل ضمن اشاره به اهمیت باز ماندن تنگه هرمز، هشدار داده که ادامه بحران میتواند تبعات گستردهای برای اقتصاد جهانی و امنیت غذایی داشته باشد.
مذاکراتی فراتر از پرونده هستهای
اگرچه در رسانههای غربی همچنان از پرونده هستهای بهعنوان محور اختلافات یاد میشود، اما مواضع رسمی تهران نشان میدهد اولویت فعلی، بیش از هر چیز، پایان جنگ و کاهش تنشهای امنیتی است.
همزمان، برخی رسانههای غربی از جزئیات یک پیشنهاد احتمالی آمریکا خبر دادهاند؛ چارچوبی که گفته میشود بیشتر یک تفاهم اولیه برای ورود به مذاکرات دشوارتر است تا یک توافق جامع.
در روایتهای منتشرشده، از موضوعاتی مانند کاهش تنش نظامی، تسهیل صادرات نفت ایران، آزادسازی تدریجی منابع مالی، برخی معافیتهای اقتصادی و آغاز روندی برای کاهش تحریمها سخن گفته شده است.
در مقابل، مسائل پیچیدهتر؛ از جمله اختلافات هستهای و موضوع غنیسازی، به مراحل بعدی موکول میشود.
با این حال، مقامهای رسمی ایران هنوز چنین روایتهایی را تأیید نکردهاند و برخی منابع نزدیک به روند گفتگوها نیز تأکید میکنند که متون منتشرشده در رسانههای غربی الزاماً دقیق نیستند.
بقائی سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران که روز جمعه با حکم قالیباف رئیس هیات مذاکره کننده ایران به عنوان سخنگوی این هیات منصوب شد در تازهترین مواضع خود تصریح کرد هنوز نمیتوان گفت توافق نزدیک است و اختلافات میان دو طرف همچنان عمیق باقی مانده است. او تاکید کرد تجربه مذاکرات گذشته و آنچه تهران «زیادهخواهی آمریکا» مینامد، باعث شده ایران با احتیاط بیشتری وارد روند دیپلماتیک شود.
به گفته سخنگوی وزارت خارجه، در شرایط فعلی موضوعاتی مانند پایان جنگ، وضعیت تنگه هرمز، توقف اقدامات آمریکا علیه کشتیهای ایرانی و جلوگیری از تشدید بحران، در اولویت گفتوگوها قرار دارد و مسائل هستهای فعلاً محور اصلی مذاکرات نیست.
این موضع در حالی مطرح میشود که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، همچنان بر موضوع غنیسازی و محدودیتهای هستهای ایران تاکید دارد. روبیو در اظهارات اخیر خود ضمن اشاره به «پیشرفتهای محدود» در مذاکرات، اعلام کرد هنوز راه زیادی تا توافق باقی مانده است.
او همچنین مدعی شد واشنگتن در حال رایزنی با متحدان خود درباره آینده تنگه هرمز است و اگر دیپلماسی شکست بخورد، گزینههای دیگری روی میز خواهد بود.
اظهارات روبیو نشان میدهد آمریکا همچنان تلاش دارد فشار امنیتی و سیاسی را بهعنوان اهرم مذاکرات حفظ کند؛ رویکردی که از نگاه تهران، یکی از عوامل اصلی بیاعتمادی در روند گفتوگوهاست.
بازارها در انتظار نتیجه دیپلماسی
تحولات مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا تنها محدود به حوزه سیاست و امنیت نیست و آثار آن به سرعت در بازارهای جهانی نیز نمایان شده است. افزایش قیمت نفت و همزمان افت قیمت جهانی طلا، بازتابی از نگرانی سرمایهگذاران نسبت به آینده بحران در خلیج فارس است.
رویترز گزارش داده که تردید درباره نتیجه مذاکرات، قیمت نفت را افزایش داده و بازارها نگرانند هرگونه تشدید تنش در تنگه هرمز، صادرات انرژی جهان را تحت تاثیر قرار دهد.
در مقابل، برخی نشانههای مثبت در روند گفتوگوها باعث رشد بازارهای سهام اروپا شده است. تحلیلگران اقتصادی معتقدند اگر توافقی موقت میان تهران و واشنگتن شکل بگیرد و مسیر صادرات نفت ایران و عبور آزاد کشتیها در هرمز تثبیت شود، فشار تورمی بر اقتصادهای اروپایی کاهش خواهد یافت.
همین پیوند مستقیم میان امنیت خلیج فارس و اقتصاد جهانی، باعث شده قدرتهای منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از فروپاشی کامل مسیر دیپلماسی وارد عمل شوند.
با این حال، مجموعه مواضع رسمی نشان میدهد هنوز هیچیک از طرفها آماده اعلام موفقیت مذاکرات نیستند. ترامپ از «اشتیاق ایران برای توافق» سخن میگوید، اما همزمان تهدید نظامی را کنار نگذاشته است. تهران نیز تاکید میکند بدون تامین منافع و نگرانیهای امنیتی خود، وارد توافقی شتابزده نخواهد شد.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد منطقه در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ نقطهای که میتواند آغازگر یک تفاهم محدود برای مهار بحران باشد یا در صورت شکست دیپلماسی، مسیر تنشهای گستردهتر را هموار کند.
ارسال دیدگاه