کنعانیمقدم، تحلیلگر مسائل بینالمللی در گفتوگو با پانا تشریح کرد
نشست شنژن؛ از تردید در دستاوردهای نشست ترامپ، پوتین و شی تا فرصتهای راهبردی ایران در معادلات جدید قدرت
تهران (پانا) - نخستین گردهمایی سه قدرت هستهای جهان در شنژن، با وجود انتشار بیانیهای مشترک درباره امنیت بینالمللی، انرژی و مخاطرات هستهای، بدون دستیابی به توافقی مشخص درباره بحرانهای مهم منطقهای به پایان رسید؛ نشستی که به اعتقاد حسین کنعانیمقدم، بیش از آنکه نشانهای از شکلگیری تفاهمی پایدار برای حل منازعات جهانی باشد، تلاشی تبلیغاتی برای بازسازی موقعیت سیاسی دونالد ترامپ و تأمین منافع راهبردی قدرتهای بزرگ است.
به گزارش خبرنگار سیاسی پانا، دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین در شهر شنژن، بار دیگر مسئله آینده نظم بینالملل، مناسبات قدرتهای بزرگ و حدود همکاری و رقابت میان بازیگران اصلی نظام جهانی را در کانون توجه محافل سیاسی و بینالمللی قرار داده است.
این نشست که در شرایط تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، تداوم بحرانهای منطقهای و افزایش نگرانیها درباره امنیت بینالمللی برگزار شد، با انتشار بیانیهای مشترک در چهار محور اصلی از جمله اصلاح ساختار سازمان ملل متحد، کاهش مخاطرات هستهای، امنیت انرژی و موضوع مصونیت مقامهای دولتی همراه بود؛ با این حال، نبود توافقی مشخص درباره جنگ ایران و اوکراین، پرسشهایی جدی درباره میزان دستاوردهای عملی این دیدار و پیامدهای آن برای معادلات آینده جهان ایجاد کرده است.
در همین ارتباط، حسین کنعانیمقدم، دبیرکل حزب سبز ایران و کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار پانا، با ارزیابی ابعاد سیاسی و راهبردی نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ، اظهار کرد: به نظر میرسد بیانیه پایانی این نشست دستاورد تعیینکنندهای در عرصه بینالمللی نداشته و آنچه بیش از هر چیز در این دیدار مشاهده شد، نوعی نمایش تبلیغاتی از سوی دونالد ترامپ بود؛ نمایشی که به نظر میرسد بیش از آنکه با هدف حل مسائل اساسی نظام بینالملل طراحی شده باشد، در راستای بازسازی موقعیت سیاسی و روانی رئیسجمهور آمریکا پس از تحولات و ناکامیهای سیاسی اخیر این کشور قرار داشته است.
وی با اشاره به چهار محور اصلی مطرحشده در بیانیه پایانی این نشست افزود: نخستین مسئله، موضوع اصلاح ساختار سازمان ملل متحد است؛ موضوعی که همچنان ابهامات جدی درباره اهداف و جهتگیریهای آن وجود دارد. مشخص نیست اصلاحاتی که از سوی قدرتهای بزرگ دنبال میشود، قرار است به افزایش نقش و اثرگذاری کشورهای در حال توسعه در ساختار تصمیمگیری بینالمللی منجر شود یا در نهایت، جایگاه و نفوذ قدرتهای بزرگ را بیش از گذشته تثبیت کند.
کنعانیمقدم ادامه داد: نمیتوان انتظار داشت قدرتهایی که خود از بازیگران اصلی ساختار موجود بینالمللی هستند، بدون در نظر گرفتن منافعشان به دنبال اصلاحاتی باشند که سهم کشورهای مستقل و در حال توسعه را در تصمیمگیریهای جهانی افزایش دهد. بنابراین، باید دید منظور این کشورها از کارآمدتر کردن سازمان ملل چیست و این اصلاحات در عمل به نفع چه بازیگرانی تمام خواهد شد.
توافق هستهای سه قدرت؛ تعهد سیاسی بدون تضمین اجرایی؟
دبیرکل حزب سبز ایران در ادامه، با اشاره به محور هستهای بیانیه مشترک سه کشور تصریح کرد: مسئله دوم به تعهدات مربوط به تسلیحات هستهای بازمیگردد. سه قدرت در این نشست بر ضرورت جلوگیری از وقوع جنگ هستهای و کاهش مخاطرات ناشی از این تسلیحات تأکید کردهاند، اما باید توجه داشت که صرف بیان چنین تعهداتی به معنای ایجاد سازوکار عملی برای کنترل تسلیحات هستهای نیست.
وی با طرح انتقاد از رویکرد گزینشی قدرتهای بزرگ در مواجهه با تهدیدات هستهای جهان گفت: در این میان، موضوع تسلیحات هستهای نامتعارف و تهدید ناشی از زرادخانه هستهای رژیم صهیونیستی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. نمیتوان درباره امنیت هستهای جهان سخن گفت، اما نسبت به تهدیداتی که از سوی برخی بازیگران منطقهای و خارج از چارچوب نظارتهای بینالمللی ایجاد میشود، سکوت کرد.
این کارشناس مسائل سیاسی و منطقه با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد اجرایی توافقات هستهای افزود: مسئله اساسی این است که آیا این تعهدات صرفاً در سطح اعلام مواضع سیاسی باقی میماند یا قرار است به محدودیتها و سازوکارهای مشخص و قابل ارزیابی برای جلوگیری از تهدیدات هستهای منجر شود؛ موضوعی که در بیانیه منتشرشده پاسخ روشنی برای آن ارائه نشده است.
مصونیت سیاسی یا تلاش برای ایجاد حاشیه امن برای رهبران قدرتها؟
کنعانیمقدم در تشریح محور سوم بیانیه نشست شنژن، به مسئله مصونیت مقامهای دولتی و رهبران کشورها اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از موضوعات مطرحشده، جلوگیری از تعرض، ترور و پیگرد قضایی مقامهای سیاسی کشورهاست. به نظر میرسد این محور نیز از منظر منافع شخصی و سیاسی رهبران حاضر در نشست قابل بررسی باشد.
وی با اشاره به شرایط سیاسی دونالد ترامپ و نگرانیهای امنیتی پیرامون او اظهار کرد: این مسئله میتواند برای ترامپ اهمیت ویژهای داشته باشد؛ چراکه او در شرایطی قرار دارد که با انتقادها و فشارهای سیاسی گستردهای مواجه است و به دنبال ایجاد نوعی حاشیه امن برای خود و موقعیت سیاسیاش است.
این کارشناس مسائل سیاسی تأکید کرد: البته موضوع مصونیت مقامهای دولتی و جلوگیری از ترور رهبران کشورها، مسئلهای فراتر از منافع شخصی افراد است و باید در چارچوب حقوق بینالملل و اصول عدالت مورد بررسی قرار گیرد؛ اما نمیتوان از این نکته غافل شد که قدرتهای بزرگ معمولاً تلاش میکنند سازوکارهای حقوقی و بینالمللی را متناسب با منافع خود تفسیر و تنظیم کنند.
امنیت انرژی؛ منافع مصرفکنندگان یا تولیدکنندگان؟
وی در ادامه، امنیت انرژی را چهارمین محور مهم بیانیه مشترک سه قدرت دانست و خاطرنشان کرد: در موضوع انرژی نیز باید توجه داشت که اولویت اصلی این کشورها، تأمین امنیت عرضه و دسترسی پایدار به منابع انرژی است؛ اما این مسئله لزوماً به معنای تأمین منافع کشورهای تولیدکننده نفت و گاز نیست.
کنعانیمقدم افزود: قدرتهای بزرگ بهویژه آمریکا و کشورهای اروپایی به دنبال آن هستند که با استفاده از ظرفیتهای سیاسی و اقتصادی خود، مشکلات مربوط به تأمین انرژی و بازار نفت را مدیریت کنند. با این حال، باید میان منافع کشورهای مصرفکننده و منافع کشورهای تولیدکننده تمایز قائل شد؛ چراکه ممکن است سیاستهایی که برای تأمین امنیت انرژی از سوی قدرتهای بزرگ طراحی میشود، در عمل با منافع تولیدکنندگان انرژی همراستا نباشد.
دبیرکل حزب سبز ایران با اشاره به جایگاه ایران در معادلات انرژی جهان تصریح کرد: ایران یکی از بازیگران مهم حوزه انرژی است و نمیتوان درباره آینده امنیت انرژی منطقه و جهان تصمیمگیری کرد، اما منافع و ظرفیتهای راهبردی کشورهای تولیدکنندهای مانند ایران را نادیده گرفت.
این کارشناس مسائل سیاسی در بخش دیگری از این گفتوگو، با اشاره به موضوعات مطرحشده در مذاکرات غیرعلنی سه رهبر گفت: به نظر میرسد مسائل مهمی همچون تایوان، خلیج فارس و جنگ اوکراین نیز در گفتوگوهای پشت درهای بسته و نشستهای کارشناسی و کمیتههای فرعی مورد بحث قرار گرفته باشند؛ اما درباره اینکه این مذاکرات تا چه اندازه به تفاهم عملی منجر شدهاند، هنوز نمیتوان قضاوت قطعی داشت.
وی ادامه داد: باید منتظر ماند و دید آنچه در مواضع اعلامی این کشورها مطرح میشود، تا چه اندازه در سیاستهای اجرایی و تصمیمات عملی آنها انعکاس پیدا خواهد کرد. میان آنچه رهبران قدرتهای بزرگ در بیانیهها و مواضع رسمی اعلام میکنند و آنچه در میدان سیاست و مناسبات بینالمللی دنبال میکنند، ممکن است فاصله قابل توجهی وجود داشته باشد.
کنعانیمقدم با تأکید بر ضرورت ارزیابی نتایج واقعی نشست افزود: صرف برگزاری یک دیدار در سطح سران و انتشار بیانیه مشترک نمیتواند به معنای تغییر قطعی معادلات قدرت در جهان باشد. آنچه اهمیت دارد، نحوه اجرای توافقات، میزان پایبندی طرفها به تعهدات و تأثیری است که این تصمیمات بر تحولات منطقهای و بینالمللی خواهند گذاشت.
ضعف موقعیت داخلی ترامپ؛ عاملی اثرگذار بر سیاست خارجی آمریکا
دبیرکل حزب سبز ایران در بخش دوم این گفتوگو، در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای کاهش محبوبیت ترامپ در داخل آمریکا، تضعیف موقعیت او در میان افکار عمومی و جریانهای سیاسی مخالف و از دست رفتن اکثریت کنگره، اظهار کرد: به نظر میرسد مردم آمریکا بهتدریج نسبت به عملکرد دولت ترامپ و پیامدهای سیاستهای او قضاوت روشنتری پیدا کردهاند و شرایط سیاسی کنونی نشان میدهد که موقعیت او با چالشهای جدی روبهرو شده است.
وی افزود: ترامپ با مجموعهای از وعدهها و شعارهای انتخاباتی وارد عرصه قدرت شد، اما اکنون باید پاسخگوی نتایج سیاستهایی باشد که در حوزههای مختلف اقتصادی و سیاسی دنبال کرده است. یکی از مهمترین مسائلی که میتواند بر ارزیابی افکار عمومی آمریکا از عملکرد او تأثیر بگذارد، وضعیت اقتصادی و بهویژه هزینههای زندگی مردم است.
کنعانیمقدم با اشاره به اهمیت قیمت سوخت و هزینههای روزمره در زندگی شهروندان آمریکایی گفت: برای مردم آمریکا، صرفاً طرح شعارهای سیاسی و ادعای موفقیت در عرصه بینالمللی کافی نیست؛ آنها در زندگی روزمره خود به دنبال بهبود شرایط اقتصادی هستند. اگر قرار باشد وعدههای مطرحشده درباره کاهش قیمت بنزین و بهبود وضعیت اقتصادی محقق نشود، طبیعی است که افکار عمومی نسبت به عملکرد دولت واکنش نشان دهد.
این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: از دست رفتن پشتوانه سیاسی در کنگره و کاهش حمایت عمومی میتواند شرایط فعالیت دولت ترامپ را دشوارتر کند و بر قدرت مانور او در عرصه سیاست خارجی نیز تأثیر بگذارد. به اعتقاد من، این وضعیت نشان میدهد که دوره سیاسی ترامپ با چالشهایی جدی مواجه شده و باید منتظر ماند و دید تحولات داخلی آمریکا چه تأثیری بر آینده تصمیمگیریهای این کشور خواهد گذاشت.
کنعانیمقدم در بخش پایانی این گفتوگو، با اشاره به تحولات مربوط به صادرات نفت ایران و فشارهای آمریکا اظهار کرد: در شرایط کنونی، ایران باید با استفاده از ظرفیتهای اقتصادی، ژئوپلیتیکی و راهبردی خود، ابتکار عمل بیشتری در مواجهه با فشارهای خارجی داشته باشد.
وی با اشاره به آمادهسازی حدود ۱۴ فروند نفتکش غولپیکر برای انتقال نفت و مقابله با محدودیتهای دریایی آمریکا، این تحولات را نشانهای از تلاش ایران برای تغییر شرایط موجود دانست و تأکید کرد: باید منتظر ماند و دید اقدامات ایران در این زمینه و نحوه مواجهه طرف آمریکایی با آنها به چه نتایجی منجر خواهد شد.
این کارشناس مسائل سیاسی و منطقه خاطرنشان کرد: خوشبختانه ایران در حال فاصله گرفتن از رویکرد انفعالی است و تلاش میکند ابتکار عمل را در برخی عرصههای راهبردی به دست بگیرد. این مسئله بهویژه در حوزه انرژی و مناسبات منطقهای اهمیت دارد؛ چراکه ایران از ظرفیتهایی برخوردار است که میتواند در معادلات اقتصادی و سیاسی منطقه و حتی نظام بینالملل اثرگذار باشد.
وی در پایان تأکید کرد: آنچه در شرایط فعلی اهمیت دارد، رصد دقیق رفتار قدرتهای بزرگ و تفکیک سیاستهای اعلامی آنها از اقدامات عملیشان است. ایران باید با شناخت دقیق تحولات، حفظ استقلال تصمیمگیری و بهرهگیری از ظرفیتهای راهبردی خود، جایگاهش را در معادلات پیشرو تثبیت کند؛ چراکه در نظام بینالملل، آنچه در نهایت تعیینکننده است، نه صرفاً بیانیهها و مواضع سیاسی، بلکه میزان قدرت اثرگذاری کشورها بر روند تحولات و تأمین منافع ملی آنهاست.
خبرنگار : امیرعلی رحیمی
ارسال دیدگاه