پانا گزارش میدهد؛
سفر وزیر خارجه به اسلامآباد، مسقط و مسکو؛ استراتژی دیپلماتیک چندوجهی و دقیق ایران
تهران (پانا) - سفر سیدعباس عراقچی به سه پایتخت کلیدی منطقه – اسلامآباد، مسقط و مسکو – نمایانگر یک استراتژی دیپلماتیک چندوجهی و دقیق از سوی ایران است. این ماموریت فراتر از رایزنیهای معمول، اهدافی چون مدیریت بحران تنگه هرمز، هماهنگیهای راهبردی با شرکای کلیدی در برابر فشارهای بینالمللی و تلاش برای گشودن مسیرهای جدید مذاکره را دنبال میکند.
«همسایگان ما اولویت ما هستند.» این جمله کوتاه که ساعاتی پیش از آغاز سفر، توسط سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، چارچوب اصلی جدیدترین ابتکار عمل دیپلماتیک تهران را ترسیم میکند. عراقچی بامداد روز جمعه تهران را به مقصد اسلامآباد ترک کرد تا سفری حساس و چندلایه را در شرایطی آغاز کند که منطقه غرب آسیا بر لبه تیغ آتشبس شکننده و تهدید محاصره دریایی در تنگه هرمز در نوسان است.
این سفر که مقاصد آن به ترتیب پاکستان، عمان و روسیه اعلام شده، در حالی در حال انجام است که تلاشها برای از سرگیری مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن در بنبست قرار گرفته و آمریکا همچنان بر محاصره بنادر ایران اصرار دارد. تحلیلگران سیاسی، این سفر را گامی راهبردی برای «هماهنگی حداکثری با متحدان کلیدی» و «ارسال پیام روشن به طرف مقابل» پیش از هرگونه تحول نظامی یا سیاسی احتمالی ارزیابی میکنند.
اسلامآباد، میانجی در حاشیه بنبست
انتخاب پاکستان بهعنوان اولین مقصد، بیارتباط با نقش پررنگ این کشور در بحران اخیر نیست. اسلامآباد در فروردین ماه جاری موفق شد آتشبسی دو هفتهای را بین ایران و آمریکا برقرار کند، گرچه این آتشبس چند روز پیش توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به صورت یکجانبه تمدید شد. با این حال، تلاش برای برگزاری دور دوم گفتوگوها در پاکستان با شکست مواجه شد. تهران شرکت در این دور از مذاکرات را به دلیل «ادامه محاصره دریایی» و «دور از انتظار بودن خواستههای آمریکا» نپذیرفت.
عراقچی در این سفر «ملاحظات ایران درباره پایان جنگ» را به مقامات پاکستانی منتقل کرده است. دیدار او با محمد اسحاقدار، وزیر خارجه پاکستان و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، نشان میدهد که بحثها تنها محدود به وزارت خارجه نخواهد بود و ابعاد امنیتی و نظامی نیز در کانون توجه قرار داشته است. در جریان سفر عراقچی رسانهها گمانهزنی کردند که تیمی از مقامات ارشد آمریکایی به رهبری کوشنر و استیو ویتکاف نیز برای گفتوگوهای احتمالی به اسلامآباد سفر خواهند کرد، اما مقامات ایرانی تاکید کردند که هیچ برنامهای برای دیدار مستقیم با هیئت آمریکایی در این سفر وجود ندارد و همانطور که گفته شده بود دیداری از سوی مقامات ایرانی و آمریکایی صورت نگرفت. ترامپ اما شب گذشته مدعی شده بود که سفر آنها را به دلیل دریافت پیشنهاد بهتری از سوی ایران، لغو کرده است.
براساس برنامهریزی اعلام شده از سوی وزارت خارجه، وزیر امور خارجه قرار است بعد از پایان سفر به عمان و قبل از سفر به روسیه، مجددا دیداری در پاکستان داشته باشد. گفته میشود بخشی از هیات همراه وزیر خارجه در جریان سفر به اسلام آباد، بعد از رایزنیها در اسلامآباد برای مشورت و اخذ دستورالعملهای لازم در مورد مباحث مرتبط با خاتمه جنگ به تهران بازگشته و قرار است یکشنبه شب در اسلامآباد مجددا به عراقچی ملحق شوند به همین دلیل گمانهزنیها درخصوص دلایل بازگشت عراقچی از شب گذشته در رسانهها شدت گرفته است، یک منبع دیپلماتیک ایرانی به العربیه گفت: بازگشت عراقچی به اسلامآباد مرتبط با پیشرفت در مذاکرات است.
در نگاه نخست، این بازگشت یک حرکت تاکتیکی عجیب به نظر میرسید. اما در منطق دیپلماسی بحران، این بازگشت نه تنها عجیب نیست، بلکه نشانهای از وارد شدن مذاکرات به حساسترین و فشردهترین مرحله خود از زمان برقراری آتشبس تاکنون است. در واقع وزیر خارجه کشورمان به اسلامآباد بازنگشته است تا حرف تازهای بزند. او بازگشته است تا پاسخ نهایی را روی میز بگذارد.
مسقط سکوی سنتی مذاکرات پنهان است
دومین مقصد عراقچی، مسقط، پایتخت عمان است. سلطاننشین عمان از دیرباز به عنوان بازیگری بیحاشیه و قابل اعتماد در مناقشات منطقه، نقشی کلیدی در انتقال پیام بین تهران و واشنگتن ایفا کرده است. در شرایط کنونی نیز علاوه بر کانال پاکستان، احیای کانال مسقط میتواند راهگشا باشد.
هر چند حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، این روند را مختل کرد و جای خود را به میانجیگری پاکستان و آتشبس اضطراری داد اما احیای کانال مسقط در این مقطع، میتواند به معنای تلاش تهران برای بازگشت به قالبی از مذاکره باشد که در آن نقش عمان به عنوان یک «ضامن» قابل اعتماد بیشتر احساس میشود.
کارشناسان معتقدند که هدف عراقچی از سفر به مسقط، ارائه تحلیل خود از وضعیت موجود و دریافت دیدگاه عمان درباره امکان رفع محاصره تنگه هرمز است. این شهر همچنین میتواند بستری برای رایزنی درباره آینده پرونده هستهای ایران باشد، پروندهای که اخیراً با برگزاری گفتوگوهایی در ژنو بین ایران و کشورهای اروپایی وارد فاز جدیدی شده است.
مسکو و هماهنگی راهبردی در سایه تهدیدات
مسکو به عنوان آخرین ایستگاه این سفرهای دیپلماتیک، از اهمیت ویژهای برخوردار است. روسیه نه یک میانجی، بلکه یک شریک راهبردی ایران در تقابل با غرب و متحدی در شورای امنیت است. سفر به مسکو در شرایطی انجام میشود که همزمان با آن، کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، رسماً از کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای خواسته است حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران را محکوم کنند.
جلالی در سخنرانی خود در مسکو تاکید کرد: «حملات به تاسیسات هستهای صراحتاً توسط قوانین بینالمللی ممنوع است و چنین اقداماتی میتواند عواقب فاجعهباری مانند تلفات غیرنظامی و اثرات مخرب بلندمدت بر محیط زیست به همراه داشته باشد».
سفر به مسکو در شرایطی انجام میشود که نگاهها به نقش روسیه در تحولات تنگه هرمز معطوف شده است. همزمان با سفر عراقچی، مقامات ترکیهای از آمادگی آنکارا برای پیوستن به عملیات مینروبی در تنگه هرمز خبر دادهاند و آلمان نیز پیششرطهای خود را برای حضور در عملیات احتمالی اعلام کرده است. هماهنگی با مسکو درباره چگونگی مدیریت این صحنه پیچیده امنیت دریایی، یکی از محورهای اصلی گفتگوهای عراقچی در پایتخت روسیه خواهد بود.
خروج از دوراهی فشار و مذاکره
تحلیل محتوای سفر عراقچی نشان میدهد که تهران در حال حرکت در مسیری موازی است، از یک سو، با سفر به پاکستان و عمان، کانالهای دیپلماتیک را برای خروج از بنبست مذاکراتی باز نگه میدارد؛ از سوی دیگر، با سفر به مسکو، در حال رایزنی برای سناریوهای مقابله با تهدیدات نظامی و حفظ امنیت کشتیرانی خود است.
اظهارات هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، که از احتمال حصول پیشرفت در مذاکرات هستهای در پاکستان خبر داد، نشان میدهد که هنوز روزنههایی برای راهحل دیپلماتیک وجود دارد. با این حال، اصرار عراقچی بر اولویت دادن به همسایگان و تأکید بر عدم مذاکره مستقیم با آمریکا، نشان از استراتژی مقاومت فعال در برابر فشار حداکثری دارد.
نکته مهم تلاشهای دیپلماتیک شب گذشته تماس تلفنی شهباز شریف با رئیس جمهور پزشکیان بود. در همین راستا دکتر پزشکیان توقف روندهای خصمانه و اطمینانبخشی نسبت به عدم تکرار بدعهدی، نقض تعهدات و اقدامات تعرضآمیز در میانه گفتوگو را شرط لازم برای بازسازی حداقلی اعتماد و فراهم شدن زمینه حلوفصل موضوعات اختلافی عنوان کرد. رئیسجمهور همچنین افزایش تحرکات نظامی و اعزام نیروهای جدید آمریکایی به منطقه را در تعارض آشکار با ادعای پیگیری راهحل سیاسی دانست و گفت: چنانچه اراده واقعی بر حل مسئله استوار باشد، تشدید حضور نظامی و اقدامات خصمانه، صرفاً بر پیچیدگی شرایط افزوده و فضای گفتوگو را با اخلال مواجه میسازد. شهباز شریف نخستوزیر پاکستان هم در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «امشب گفتوگوی تلفنی گرم و سازندهای با برادرم، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران در مورد اوضاع و تحولات منطقهای داشتم.»
شهباز شریف ضمن اشاره به دیدارش با «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفت: «از ادامه تعامل ایران، از جمله هیات عالیرتبه به رهبری عباس عراقچی، وزیر امور خارجه که امروز افتخار ملاقات با او را داشتم، قدردانی میکنم.»
وی افزود: «بار دیگر تاکید کردم که با حمایت دوستان و شرکا، پاکستان همچنان متعهد به خدمت به عنوان یک تسهیلگر صادق و بیریا است و بهطور خستگیناپذیر برای پیشبرد صلح پایدار و باثبات در منطقه تلاش میکند. پاکستان همه ظرفیت خود را برای دستیابی به یک نتیجه شرافتمندانه بهکار میگیرد.»
با توجه به تحولات میدانی و دیپلماتیک، ۳ سناریو پیش روی این سفر قابل تصور است:
۱. احیای مذاکرات با قالب جدید: پاکستان به عنوان میانجی، پیشنهاد ایران برای لغو تدریجی محاصره دریایی در ازای توقف موقت غنیسازی ۶۰ درصدی را به آمریکا منتقل کند. در این سناریو، سفر مسقط به عنوان مسیر پشتیبان برای مدیریت جزئیات فنی توافق عمل میکند.
۲. شکست مذاکرات و بازگشت به تقابل: در صورت اصرار آمریکا بر ادامه محاصره و عدم پذیرش پیشنهاد ایران، سناریوی تشدید تنش و بستن کامل تنگه هرمز صورت خواهد گرفت.
۳. تمدید وضع موجود با فشار زمان: محتملترین سناریو، تمدید کوتاهمدت آتشبس بدون پیشرفت اساسی در مباحث کلیدی است. در این حالت، خستگی مذاکره جای خود را به آمادهباش نظامی خواهد داد.
به نظر میرسد خروجی این سفر سهجهته، تعیینکننده گامهای بعدی در مواجهه با دوراهی پایان جنگ یا تشدید تقابل باشد.
ایران میخواهد با یک توافق به این شرایط خاتمه دهد و نه تنها در ایران بلکه در لبنان هم خصومتها پایان یابد. به گونههایی که از جانب آمریکا و اسرائیل دیگر بهانهای برای جنگ مجدد وجود نداشته باشد؛ لذا سفرهای دیپلماتیک عراقچی نیز در این جهت قلمداد میشود. درست است که آمریکاییها آماده دور دوم مذاکرات با ایران هستند و ایران هم با لحاظ شرایطی در یک جمعبندی کلی با اهدافی که دارد حاضر به مذاکره است؛ اما در حال حاضر باید شرایط برای این مذاکرات فراهم شود و خواستهها برای از سرگیری مذاکرات مورد نظر قرار گیرد.
ایران در سفر عراقچی به اسلام آباد پاسخ خود را به پاکستان در خصوص مساله مذاکره داده است. حال باید دید در ادامه آنها چگونه شرایط را فراهم میکنند. از طرفی یکی دیگر از دوستان ایران در منطقه که عمان است نیز رابطه خوبی با آمریکا و ایران دارد و میتواند نقش موثری ایفا کند. همچنین روسیه نیز میتواند به عنوان کشور میانجی بین ایران و آمریکا قرار گیرد. هر چند که روسها منافع خود را نیز لحاظ میکنند.
فرانک آرامی
ارسال دیدگاه