پانا بررسی میکند؛
دیپلماسی امید در میانه طوفان؛ مدل مذاکرهای ایران در پرتو تجربههای گذشته
تهران (پانا) - دور اخیر مذاکرات مسقط، اگرچه نتوانست به پیشرفت چشمگیری در حل اختلافات قدیمی دست یابد، اما موفق شد با بازگرداندن دو طرف به میز گفتوگو و ایجاد توافق برای تداوم مذاکرات، از سقوط بیشتر به سوی درگیری جلوگیری کند.
تصمیم رئیس جمهور پزشکیان برای ورود به دور جدید مذاکرات با آمریکا، در بستری بسیار پیچیده و پرتنش اتخاذ شد. از یک سو، ایران درگیر شرایطی است که رئیسجمهور از آن به عنوان «جنگی تمامعیار» با ابعاد اقتصادی، امنیتی و رسانهای یاد میکند و از سوی دیگر، درخواستهای مکرر از سوی دولتهای دوست منطقهای (مانند عمان، قطر و احتمالاً عربستان) برای کاهش تنش و پیشگیری از یک درگیری گستردهتر، فضایی برای مانور دیپلماتیک ایجاد کرده بود. رئیسجمهور پزشکیان بر اساس "اصل عزت، حکمت و مصلحت" و در چارچوب منافع ملی، به وزیر امور خارجه دستور داد زمینه مذاکراتی "عادلانه و منصفانه" را فراهم کند، اما مشروط به این که این فضا "عاری از تهدید و به دور از توقعات بیمنطق" باشد. این بیان، نشان میدهد دولت با آگاهی کامل از ریسکها و با تعریف خطوط قرمز مشخص، گام در این مسیر گذاشته است. این رویکرد در شرایطی شکل گرفته که جامعه بینالملل نگران پیامدهای یک درگیری گستردهتر است و کشورهای منطقه به وضوح اعلام کردهاند که "خاورمیانه تاب یک نزاع دیگر را ندارد".
در عرصه جهانی، رویکرد دولت اجتناب از تقابل بیحاصل و جستوجوی نقاط مشترک بوده است. در پرونده هستهای، دولت با حفظ اصول، اما با تابآوری و انعطاف تاکتیکی، مذاکرات را از بنبست خارج کرده و با حضور در میز مذاکره، هزینههای انزوا را کاهش داده است. این دولت نشان داده که میتوان ضمن دفاع از حقوق هستهای، فضایی برای گفتوگو با غرب باز نگه داشت.
ارزیابی دور اخیر مذاکرات در مسقط
دور اخیر مذاکرات غیرمستقیم در مسقط عمان در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ (۶ فوریه ۲۰۲۶) برگزار شد و با وجود چالشهای عمیق، نتایج قابلتأملی داشت. وزیر امور خارجه ایران، این دور از مذاکرات را "یک شروع خوب" در فضایی "مثبت" توصیف کرد . مهمترین دستاورد عملی، توافق طرفین برای ادامه گفتوگوها پس از مشورت در پایتختهایشان بود. این به خودی خود یک گام رو به جلو محسوب میشود، زیرا پس از وقفهای طولانی و وقوع درگیریهای نظامی، کانال دیپلماسی را مجدداً باز کرد. گزارشها حاکی از آن است که طرف ایرانی در حین پافشاری بر حق غنیسازی، درباره "سطح و درصد" غنیسازی ممکن است انعطاف نشان داده باشد که میتواند زمینهای برای چانهزنیهای فنی آینده باشد .
با این حال، موانع بزرگی بر سر راه وجود دارد. آقای عراقچی صراحتاً به "بیاعتمادی بسیار عمیق" بین دو طرف به عنوان چالش اصلی اشاره کرده است. این بیاعتمادی با اقدام همزمان آمریکا تشدید میشود؛ درست در روز مذاکرات، دولت آمریکا تحریمهای جدیدی بر ایران اعمال کرد. ترامپ نیز همزمان با اعلام "مفید" بودن گفتوگوها، از حرکت یک "ناوگان بسیار بزرگ" به سوی منطقه خبر داد که بر فضای تنش میافزاید.
در همین رابطه مهدی عربصادق، تحلیلگر مسائل سیاسی درباره کاربرد عبارت «شروع خوب» که وزیر امور خارجه کشورمان عنوان کرده بود، به پانا گفت: این عنوان بیش از آنکه توصیف نتیجه باشد، یک سیگنال مدیریتی است؛ پیامی به داخل مبنی بر پیشبرد مذاکرات از موضع اقتدار و پیامی به بیرون مبنی بر آمادگی ایران برای گفتوگوی سخت اما شرافتمندانه.
این تحلیلگر مسائل سیاسی در ادامه با تشریح خطوط قرمز ایران افزود: نگرانیهای ایران در این دور کاملا مشخص و مبتنی بر سه اصل بوده است: رفع عملی و قابل تایید تحریمها، عدم پیوند پرونده هستهای به توان دفاعی متعارف کشور و رد هرگونه تلاش برای تغییر سیاستهای منطقهای ایران از طریق فشار خارجی.
واکنش و نقش کلیدی کشورهای منطقه
واکنش کشورهای منطقه به برگزاری این مذاکرات، عموماً مثبت و حاکی از حمایت گسترده از روند تنشزدایی بوده است. این حمایت، یکی از مهمترین عوامل مشروعیتبخش و پشتیبان برای تلاشهای دیپلماتیک دولت ایران به شمار میرود.
عربستان سعودی: امیدواری خود را برای باز شدن یک مسیر دیپلماتیک برای کاهش تنش و تقویت ثبات منطقه ابراز کرد .
قطر: از برگزاری مذاکرات استقبال کرده و بر حمایت کامل خود از همه تلاشهای تنشزدایی تأکید نمود .
عمان: نقش میانجی حیاتی را ایفا کرد. وزیر خارجه عمان این مذاکرات را "بسیار جدی" و "مفید" خواند و بر تعهد این کشور برای ادامه میزبانی تأکید نمود .
مصر: از سرگیری مذاکرات را کاملاً مورد حمایت قرار داد و تأکید کرد که "هیچ راهحل نظامی" وجود ندارد .
عراق: از این گفتوگوها به عنوان اقدامی سازنده در مسیر کاهش تنش استقبال کرد .
سازمان ملل متحد: دبیرکل سازمان ملل نیز آغاز دوباره گفتوگوها را خوشامد گفت .
تلاش دیپلماتیک دولت چهاردهم در شرایطی شکل گرفته که فشار نظامی و تحریمی خارجی با ملاحظات امنیتی و اقتصادی داخلی تلاقی کرده است. تصمیم برای مذاکره، نه از موضع ضعف، بلکه با هدف مدیریت این بحران چندبعدی و با درخواست و پشتیبانی جدی همسایگان اتخاذ شده است.
در نهایت باید گفت که دور اخیر مذاکرات مسقط، اگرچه نتوانست به پیشرفت چشمگیری در حل اختلافات قدیمی دست یابد، اما موفق شد با بازگرداندن دو طرف به میز گفتوگو و ایجاد توافق برای تداوم مذاکرات، از سقوط بیشتر به سوی درگیری جلوگیری کند. این دستاوردی کوچک اما حیاتی در فضای کنونی است. موفقیت نهایی این روند اما به عواملی بستگی دارد که هنوز نامشخص است: توانایی طرفین برای یافتن فرمولی خلاقانه در موضوع هستهای، مدیریت اختلاف درباره سایر مسائل، و مهمتر از همه، جایگزین کردن سیاست اعتمادسازی تدریجی به جای چرخه تهدید و تنش که همچنان در جریان است. نقش کشورهای منطقه به عنوان حامی و تسهیلکننده، احتمالاً در هموار کردن این مسیر دشوار کلیدی خواهد بود.
ارسال دیدگاه