قاطعانه جلوی هر خیانتی را میگیریم

در ادامه سلسله روایت‌های «قهرمانان»، به سراغ یکی از عجیب‌ترین و در عین حال خطرناک‌ترین قراردادهای تاریخ ایران می‌رویم؛ قراردادی که اگر عملیاتی می‌شد، عملاً استقلال اقتصادی و زیرساختی کشور را برای دهه‌ها به بیگانگان واگذار می‌کرد.

قراردادی که ایران را «پیشکش» کرد

حدود ۱۵۰ سال پیش، در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه، قراردادی با یک انگلیسی به نام «رویتر» امضا شد که در دنیای سیاست، حتی برای آن زمان هم حیرت‌انگیز بود. این قرارداد، تمامی منابع طبیعی، از جنگل‌ها و معادن گرفته تا حقِ انحصاری احداث راه‌آهن، سدسازی، بانکداری و کارخانجات صنعتی را به‌صورت «دو دستی» تقدیم دولت انگلیس می‌کرد. میرزاحسین‌خان سپهسالار، صدر اعظم وقت، با تفکرِ «مدرنیزاسیون از طریق وابستگی»، معتقد بود راه نجات ایران، سپردنِ کلیدِ کشور به دست قدرت‌های خارجی است.

قدرتِ قلم؛ وقتی یک نامه، شاه را به زانو درآورد

اما این خیانتِ آشکار، با سدِ محکمی به نام «حاج ملاعلی کنی» روبرو شد. او که مرجعیت دینی و نفوذ بی‌بدیل اجتماعی را در اختیار داشت، با درکِ صحیح از خطرِ استعمار، سکوت نکرد. ملاعلی کنی با نگارش نامه‌ای صریح و بی‌پرده به ناصرالدین‌شاه، به او هشدار داد که اموال عمومی مردم، ملک شخصی شاه نیست که بخواهد آن را به بیگانگان ببخشد. او با لحنی مقتدرانه به شاه یادآور شد که به جای سفر به فرنگ و بستنِ قراردادهای استعماری، به فکرِ اصلاح امورِ داخلی و رفع مشکلاتِ مردم باشد.

پایانِ یک دسیسه با درایتِ دینی

ناصرالدین‌شاه که به خوبی از محبوبیت و قدرت بسیج‌کنندگی ملاعلی کنی در میان مردم آگاه بود و از قیام‌های احتمالی هراس داشت، راهی جز تسلیم ندید. نتیجه این ایستادگی، برکناری میرزاحسین‌خان سپهسالار و لغوِ فوریِ قراردادِ ننگینِ رویتر بود.

درس‌های تاریخی برای امروز

این واقعه در تاریخ ایران نمادی است از اینکه «استقلال»، نتیجه‌ی «اعتماد به نفس ملی» و «ایستادگی در برابر نفوذ» است. تاریخ نشان داده است که هرگاه مسئولان با اتکا به ظرفیت‌های داخلی و رهبریِ عالمانِ بصیر عمل کرده‌اند، کیانِ کشور از دست‌اندازیِ بیگانگان مصون مانده است.