مجموعه نمایشگاهی (خاندان ویرانی)؛
«چشم قربان»؛ روایتی از پشتپرده کودتای انگلیسی و انتخاب رضاخان
تهران (پانا) - اسناد تاریخی نشان میدهند که اواخر دوره قاجار، ناکامی بریتانیا در تسلط کامل بر ایران از طریق معاهدات سیاسی، منجر به تغییر استراتژی این کشور به سمت «کودتا» و روی کار آوردن مهرهای گوشبهفرمان شد.
به گزارش مجموعه نمایشگاهی «خاندان ویرانی»، در سالهای پایانی حکومت قاجار، اوضاع ایران مطابق میل استعمار انگلیس پیش نمیرفت. تلاشهای بریتانیا برای در اختیار گرفتن تمامعیار ایران از طریق ترفندهای سیاسی، از جمله «قرارداد ۱۹۱۹»، با سد محکم افکار عمومی داخل ایران مواجه شده و شکست خورده بود.
پس از ناکامی در دیپلماسی استعماری، فکر انجام کودتا در ذهن سیاستمداران انگلیسی شکل گرفت تا جای پای خود را در ایران محکم کنند. طبق مستندات ارائه شده، استراتژی انگلیس یافتن گزینهای برای پادشاهی بود که دارای دو ویژگی متضاد باشد:
۱. برای مردم ایران ترسناک و قلدر باشد.
۲. در برابر انگلستان فاقد جرئت و کاملاً مطیع باشد.
بررسی گزینههای مختلف در نهایت انگلیسیها را به «رضاخان» رساند؛ مردی که برای مردم ایران چهرهای قلدر داشت اما در برابر سفارت انگلیس سربهزیر بود.
در بخشی از این روایت تاریخی به نقل قولی از رضاخان خطاب به انگلیسیها اشاره شده است که او صراحتاً به بیاطلاعی خود از سیاست اقرار کرده و گفته بود: «من سیاست سرم نمیشود، هرچه شما بگویید انجام میدهم.»
شرط انگلستان برای پادشاهی رضاخان، اخذ تعهد عدم خیانت به منافع بریتانیا بود. رضاخان با گفتن عبارت «چشم»، این شرط را پذیرفت. نتیجه این توافق سیاسی، تسلط یک پادشاه گوشبهفرمان بر کشوری ثروتمند بود که بهترین سناریوی ممکن را برای استعمار پیر رقم زد.
محمد طوافی
ارسال دیدگاه