مدرک دانشگاهی بهتنهایی کافی نیست؛
رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی: آموزشهای کشاورزی و فنی باید از حافظهمحوری به مهارتمحوری تغییر کند + فیلم
ضرورت آموزش مهارتهای اقتصادی در کنار تخصصهای فنی و کشاورزی
تهران (پانا) - رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با تأکید بر ضرورت تقویت آموزشهای عملی در هنرستانها و دانشکدههای کشاورزی و فنیمهندسی گفت: دانشجویان باید علاوه بر دانش تخصصی، مهارتهای تجاریسازی، مدیریت ریسک و تبدیل دانش به ثروت را نیز فرا بگیرند.
تربیت نیروی متخصص زمانی میتواند به توسعه اقتصادی و تقویت تولید منجر شود که دانشآموختگان علاوه بر تسلط بر مباحث علمی، توانایی استفاده از دانش خود در محیط واقعی کار را نیز داشته باشند. در شرایطی که بخشهای کشاورزی و صنعت برای افزایش بهرهوری و پاسخگویی به نیازهای جدید به راهکارهای نوآورانه نیاز دارند، بازنگری در شیوه آموزش رشتههای فنی و کشاورزی ضرورتی جدی است؛ بازنگریای که باید از آموزش صرف مفاهیم نظری فراتر برود و مهارتهای عملی، اقتصادی و مدیریتی را نیز دربرگیرد.
فاصله میان دانش تخصصی و نیازهای محیط کار
یکی از چالشهای آموزش در رشتههای فنی و کشاورزی، فاصله احتمالی میان آنچه در کلاسهای درس آموزش داده میشود و آن چیزی است که دانشآموختگان در محیط کار با آن مواجه میشوند. آشنایی با اصول علمی و مبانی تخصصی، بخش ضروری فرایند یادگیری است؛ اما برای فعالیت مؤثر در مزرعه، واحد تولیدی، کارگاه یا مجموعه صنعتی، این دانش باید با تجربه عملی و توانایی حل مسائل واقعی همراه شود.
هنرستانها و دانشکدههای کشاورزی و فنیمهندسی میتوانند با تقویت آموزشهای کارگاهی، فعالیتهای میدانی، کارآموزی و ارتباط مستمر با واحدهای تولیدی، زمینه تحقق این پیوند را فراهم کنند. در چنین الگویی، دانشآموز و دانشجو تنها با مفاهیم و روشهای علمی آشنا نمیشود، بلکه فرصت پیدا میکند کاربرد آنها را در شرایط واقعی ببیند و تجربه کند.
این رویکرد بهویژه در حوزه کشاورزی اهمیت دارد؛ زیرا فعالیت در این بخش با شرایط متغیر محیطی، محدودیت منابع، مسائل تولید و نیازهای متفاوت بهرهبرداران ارتباط مستقیم دارد. بنابراین، آموزش نیروی انسانی این حوزه باید بهگونهای طراحی شود که دانشآموختگان برای مواجهه با مسائل متنوع و تصمیمگیری در شرایط واقعی آمادگی داشته باشند.
تجاریسازی؛ مهارتی فراتر از تخصص دانشگاهی
در کنار مهارتهای عملی، آشنایی با مفاهیم اقتصادی و کسبوکار نیز از نیازهای مهم آموزشهای تخصصی است. برخورداری از یک دانش فنی یا دستاورد پژوهشی، لزوماً به معنای امکان تبدیل آن به محصول، خدمت یا فعالیت اقتصادی نیست. تحقق این هدف به شناخت نیاز بازار، ارزیابی فرصتها، برنامهریزی مالی، مدیریت ریسک و آشنایی با مراحل تجاریسازی نیاز دارد.
از این منظر، آموزشهای دانشگاهی باید به دانشجویان کمک کند تا علاوه بر شناخت یک مسئله علمی یا فنی، امکان استفاده اقتصادی از راهحلهای ارائهشده را نیز بررسی کنند. آشنایی با اقتصاد دانشبنیان و شیوههای ارزشآفرینی میتواند مسیر ارتباط میان پژوهش، تولید و بازار را برای دانشآموختگان روشنتر کند.
این مهارتها به معنای تبدیل همه دانشجویان به مدیران کسبوکار نیست؛ بلکه هدف آن است که متخصصان رشتههای مختلف، درک مناسبی از الزامات اقتصادی فعالیتهای حرفهای خود داشته باشند و بتوانند در مسیر تبدیل ایدههای علمی به راهکارهای قابل استفاده مشارکت کنند.
مدیریت ریسک؛ ضرورت تصمیمگیری در دنیای واقعی
فعالیت در محیطهای تولیدی و اقتصادی همواره با عدمقطعیت همراه است. تغییر شرایط بازار، هزینههای تولید، محدودیت منابع و تحولات فناوری از جمله عواملی هستند که میتوانند بر تصمیمهای حرفهای و اقتصادی تأثیر بگذارند. از همین رو، آموزش مدیریت ریسک و تصمیمگیری در شرایط نامطمئن باید در کنار آموزشهای تخصصی مورد توجه قرار گیرد.
دانشآموختهای که با این مفاهیم آشنا باشد، بهتر میتواند پیامدهای تصمیمهای خود را ارزیابی کند، گزینههای مختلف را بسنجد و برای مواجهه با شرایط پیشبینینشده آمادگی داشته باشد. این توانایی در حوزههایی مانند کشاورزی و مهندسی که تصمیمهای فنی با هزینهها و نتایج اقتصادی ارتباط مستقیم دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از آموزش مهارت تا تقویت اقتصاد دانشبنیان
اقتصاد دانشبنیان زمانی میتواند سهم مؤثری در توسعه کشور داشته باشد که میان ظرفیت علمی دانشگاهها، توان تخصصی نیروی انسانی و نیازهای واقعی تولید ارتباط برقرار شود. صرف تربیت فارغالتحصیلان متخصص یا افزایش تعداد دستاوردهای پژوهشی برای تحقق این هدف کافی نیست؛ بلکه باید مسیر استفاده از دانش و تبدیل آن به محصولات، خدمات و راهکارهای کاربردی نیز تقویت شود.
در این مسیر، همکاری دانشگاهها با بخش صنعت و کشاورزی، حضور دانشجویان در محیطهای واقعی تولید و گنجاندن آموزشهای مکمل در حوزه مدیریت و تجاریسازی میتواند به کاهش فاصله میان پژوهش و بازار کمک کند.
در نهایت، تحول در آموزشهای فنی و کشاورزی باید به تربیت نیروی انسانی چندبعدی منجر شود؛ افرادی که علاوه بر دانش تخصصی، از تجربه عملی، قدرت حل مسئله و شناخت اقتصادی برخوردار باشند. چنین رویکردی میتواند زمینه استفاده مؤثرتر از سرمایه علمی کشور را فراهم کند و ظرفیت فارغالتحصیلان را برای مشارکت در تولید، نوآوری و ارزشآفرینی افزایش دهد.

محمدعلی ابراهیمی، رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، در گفتوگو با پانا با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه آموزش رشتههای فنی و کشاورزی اظهار کرد: «هنرستانها، دانشکدههای کشاورزی و دانشکدههای فنیمهندسی همگی نیازمند حرکت به سمت آموزشهای مهارتمحور هستند.»
وی افزود: «با وجود اهمیت آموزشهای نظری، بخش قابل توجهی از آموزشها همچنان بر حفظیات و انتقال مفاهیم تئوری متمرکز است و کاربرد عملی این آموختهها کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ مسئلهای که باید با برنامهریزی جدی اصلاح شود.»
ضرورت پیوند آموزش نظری با تجربه عملی
رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی تأکید کرد: «دانشآموزان و دانشجویان باید بتوانند آموختههای نظری خود را در محیطهای واقعی به کار بگیرند و برای مسائل عملی حوزه تخصصی خود راهحل ارائه دهند.»
ابراهیمی، با تاکید بر اهمیت مهارتمحوری اظهار کرد: «مهارتمحوری در آموزشهای کشاورزی و فنیمهندسی میتواند فاصله میان دانش تخصصی و نیازهای واقعی بازار کار و صنعت را کاهش دهد و زمینه استفاده مؤثرتر از توان علمی فارغالتحصیلان را فراهم کند.»
آموزش تجاریسازی و اقتصاد دانشبنیان به دانشجویان
ابراهیمی در ادامه، آموزش مفاهیم اقتصادی و مهارتهای کسبوکار را از دیگر نیازهای مهم دانشجویان دانست و گفت: «دانشجویان باید با اقتصاد دانشبنیان، تولید ثروت، تجاریسازی، مدیریت ریسک و مواجهه با عدماطمینان آشنا شوند.»
وی با اشاره به تجربه رایج در برخی کشورها اظهار کرد: «فارغالتحصیلان رشتههای فنیمهندسی و کشاورزی در بسیاری از موارد پس از پایان تحصیلات تخصصی، دورههایی در حوزه مدیریت کسبوکار، از جمله MBA «مدیریت کسبوکار»، میگذرانند تا توانایی بهرهبرداری اقتصادی از دانش خود را به دست آورند.»
رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی در پایان تأکید کرد: «هدف از آموزش این مهارتها آن است که فارغالتحصیلان بتوانند دانش تخصصی خود را از سطح نظری فراتر ببرند و با شناخت فرصتها، مدیریت ریسک و آشنایی با فرایند تجاریسازی، آن را به ارزش اقتصادی و ثروتآفرینی تبدیل کنند.»
ارسال دیدگاه